Yeni Evlendim, Eş Durumu Kaç Yıl Şartı Arar?

Eş durumu kaç yıl şartı arar diye soran memur için sonuç, sorulan sürenin hangisi olduğuna göre değişir: genel mevzuatta asgari bir evlilik süresi yoktur, görev yerinde zorunlu çalışma süresinin dolması da beklenmez; buna karşılık bazı kurumlar yeni atanan personel, sözleşmeli personel ve daha önce eş durumu kullanmış olanlar için bir ile üç yıl arasında değişen bekleme süreleri koymuştur. Yeni evlenen bir memurun başvurabileceği tarihi, kendi kurumunun yönetmeliğindeki bu süreler belirler.

“Kaç yıl” sorusu uygulamada üç ayrı süreyi karıştırır: evliliğin ne kadar süredir devam ettiği, memurun bulunduğu görev yerinde ne kadar çalıştığı ve özel sektördeki eşin ne kadar süre sigortalı olduğu. Bu yazı ilk ikisini ve eş durumu hakkının ne sıklıkla kullanılabileceğini ele alır; eşin sigortalılık süresine ilişkin kurallar ayrı bir yazının konusudur.

Bir Bakışta: Eş Durumu Kaç Yıl

• Evlilik süresi şartı yoktur. Genel yönetmelik yalnızca evlilik durumunu kanıtlayan belge ister; evliliğin kaç yıllık olduğunu sormaz.
• Zorunlu çalışma süresinin dolması beklenmez. Aile birliği mazereti belgelenirse hizmet bölgesindeki zorunlu süre tamamlanmadan da yer değiştirme istenebilir.
• Bazı kurumlarda bir yıllık bekleme vardır. Adalet Bakanlığı personeli ve hâkimler, eş durumu nedeniyle atandıktan sonra bir yıl geçmeden aynı nedenle yeniden atanma isteyemez.
• Sözleşmeli öğretmende üç yıl sınırı vardır. 7528 sayılı Kanun, sözleşmeli öğretmenin sağlık ve can güvenliği dışında üç yıl başka yere atanamayacağını ve aile birliğinde eşin ona tabi olacağını düzenler.
• İlk atama tercihi sonradan önünüze çıkabilir. Polislerde eşinin yerini seçme imkânı varken seçmeyenin sonraki talebi değerlendirilmez; Adalet personeli atanmadan önce var olan mazerete dayanamaz.
• Mazeret her yıl ocakta yenilenir. Hak bir kez kullanılıp biten bir hak değildir; her yıl belgeyle sürdürülür.

Eş Durumu Kaç Yıl Şartı Arar

Eş durumu kaç yıl şartı arar sorusuna genel mevzuatın cevabı, hiçbir asgari süre aranmadığıdır. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik’in 12. maddesi, sağlık, aile birliği ve can güvenliği mazeretlerinin belgelendirilmesi hâlinde hizmet bölgelerindeki ya da hizmet alanlarındaki zorunlu çalışma süreleri tamamlanmadan memurun isteği üzerine yer değiştirme suretiyle atanabileceğini söyler. 14. madde ise aile birliği mazeretinin şartlarını sayarken evliliğin süresine hiç değinmez.

Süreler, kurumların özel yönetmeliklerinde ortaya çıkar. Genel yönetmeliğin 28. maddesi kurumların özel yönetmeliklerinde genel yönetmeliğe aykırı hüküm bulunamayacağını söylese de, kurumlar kendi hizmet yapılarına göre başvuru zamanı, bekleme süresi ve ilk atama gibi konularda ayrıntılı kurallar koymuştur. Bu nedenle “eş durumu kaç yıl” meselesi her kurum için ayrı okunmalıdır.

Aşağıdaki bölümlerde bu süreler, memurun karşılaştığı sıraya göre ele alınmıştır: önce evlilik, sonra görev yerinde geçen süre, ardından daha önce eş durumu kullanmış olanların bekleme süresi ve hakkın ne sıklıkla kullanılabileceği. Aile birliği mazeretinin kimler için hangi şartlarla doğduğu ise eş durumu tayini şartları yazımızın konusudur.

Eş Durumu İçin Evlilik Süresi Var mı

Eş durumu için evlilik süresi, genel yönetmelikte aranmaz. Yönetmeliğin 14. maddesinin ikinci fıkrası, yer değiştirme başvurusuna evlilik durumunu kanıtlayan belgenin eklenmesini ister. Belgenin kanıtladığı şey evliliğin varlığıdır; evliliğin kaç ay ya da kaç yıl önce kurulduğu şart olarak yazılmamıştır. Başvuru tarihinde evli olan memur, bir hafta önce evlenmiş olsa bile mazerete dayanabilir.

İncelenen kurum yönetmeliklerinin de hiçbirinde aile birliği mazereti için asgari evlilik süresi bulunmamaktadır. Millî Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Diyanet İşleri Başkanlığı ve hâkim ve savcılara ilişkin yönetmeliklerde evlilik belgesi istenir, evlilik süresi istenmez. Jandarma personeline ilişkin atama yönetmeliği ise evlilik tarihini bir sıralama ölçütü olarak kullanır: kuraya tabi olan ve eşi de subay, astsubay, uzman jandarma ya da uzman erbaş olan personel, evlilik tarihi dikkate alınmak ve kura çekimlerinden önce başvurmak kaydıyla eşinin bulunduğu hizmet bölgesine atanabilir. Bu, evliliğin belirli bir süre devam etmiş olmasını değil, hangi tarihte kurulduğunun değerlendirmeye alınmasını ifade eder.

Evlilik süresinin aranmaması, evliliğin gerçek olmasının aranmadığı anlamına gelmez. Genel yönetmeliğin 27. maddesi, mazeret belgelerinin gerçek dışı olduğu tespit edildiğinde atamanın iptal edileceğini ve soruşturma yapılacağını söyler. Yalnızca yer değiştirme amacıyla kurulduğu anlaşılan bir evlilik, bu hüküm çerçevesinde değerlendirilebilir.

Eş Durumu Tayini İçin Nikah Ne Zaman Olmalı

Eş durumu tayini için nikâh, en geç başvuru tarihinde nüfus kaydına işlenmiş olmalıdır. Başvuru, başvuru tarihindeki duruma göre değerlendirilir; yönetmelik özel sektördeki eşin prim şartını da açıkça “başvuru tarihi itibarıyla” hesaplar. Evlilik belgesi de başvuru anındaki durumu göstermelidir. Nikâhın başvuru döneminin son gününden sonra kıyılması hâlinde evlilik o dönemin başvurusunda kullanılamaz ve talep bir sonraki döneme kalır.

Resmî nikâh ile nüfus kaydı arasında genellikle kısa bir süre geçer. Evlendirme memurluklarında kıyılan nikâhlar nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kayda işlenir; işlemin ne zaman tamamlandığı nüfus kayıt örneğinden görülür. Başvuru dönemi yaklaşırken evlenen memurun, e-Devlet üzerinden alınan nüfus kayıt örneğinde evliliğin görünüp görünmediğini kontrol etmesi gerekir. Yurt dışında yapılan evliliklerde ise önce nüfusa tescil işleminin tamamlanması şarttır. Dini nikâh ya da nişanlılık aile birliği mazereti doğurmaz.

Öğretmenler için başvurular yarıyıl ve yaz tatillerinde yapılan duyurulara göre alınır; duyuruda belirtilen son başvuru tarihi, evliliğin belgelenmesi gereken son tarihtir. Diğer kurumlarda da mazeretin hangi tarih itibarıyla değerlendirileceği kurum duyurusunda gösterilir.

Evlendikten Sonra Eş Durumu Tayini Ne Zaman İstenir

Evlendikten sonra eş durumu tayini, kurumun ilk yer değiştirme döneminde ya da mazeret başvurularının kabul edildiği ilk tarihte istenebilir. Genel yönetmeliğin 8. maddesine göre yer değiştirme suretiyle atamalar her yılın haziran-eylül döneminde yapılır; Sağlık Bakanlığı kadrolarındaki sağlık ve yardımcı sağlık hizmetleri sınıfındaki personel için ocak ayı da atama dönemidir. Aile birliği mazereti, genel yönetmeliğin 12. maddesinde atanma dönemine tabi olmayan mazeretler arasında sayılmamıştır.

Kurumlar bu konuda farklılaşır. Öğretmenlerin aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirmeleri yarıyıl ve yaz tatillerinde yapılır; bu nedenle evlenen bir öğretmen yılda iki kez başvuru imkânı bulur. Adalet Bakanlığı personelinde aile birliği mazeretine dayalı atamalarda toplu atama usulü uygulanırsa işlemler yılda iki kez gerçekleştirilir. Diyanet İşleri Başkanlığı’nda müdür, uzman, şef gibi grup ve sınıf hizmetine tabi unvanlar için öngörülen mart ayı başvuru ve haziran-ağustos yer değiştirme takvimi mazerete dayalı talepleri kapsamaz; ancak Başkanlığın yönetmeliği de genel yönetmelik gibi yalnızca sağlık ve can güvenliği mazeretlerini atanma döneminin dışında sayar, aile birliği mazereti bu istisnada yer almaz.

Evliliğin kurulması ile ilk başvuru arasındaki süre, başvurunun sonucunu etkilemez. Ancak bu süre içinde eşin görev yerinin değişmesi, eşin işten ayrılması ya da memurun kendi görev yerinin değişmesi, başvurunun dayanacağı durumu değiştirir. Başvurunun, başvuru tarihindeki güncel durumu yansıtan belgelerle yapılması gerekir.

Eş Durumu İçin Görev Yerinde Kaç Yıl Çalışmak Gerekir

Eş durumu için görev yerinde kaç yıl çalışmak gerektiği sorusunda genel kural, süre aranmadığıdır. Genel yönetmeliğin 10. ve 12. maddeleri, zorunlu çalışma süresi tamamlanmadan mazerete dayalı yer değiştirmeye açıkça izin verir. Bu, aile birliği mazeretini zorunlu hizmet bölgesinde bulunan memur için en önemli çıkış yolu hâline getirir.

Zorunlu çalışma süresinin aranmaması, bu sürenin silindiği anlamına gelmez. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre zorunlu çalışma süresini aile birliği mazeretine dayanarak tamamlamamış olan memur, mazeretinin sona ermesi hâlinde zorunlu hizmet süresinin eksik kalan kısmını tamamlamak zorundadır. Başka bir ifadeyle eş durumu zorunlu hizmeti ortadan kaldırmaz, erteler. Öğretmen yönetmeliği de aynı kuralı kurar ve zorunlu çalışma yükümlüsü öğretmenin aile birliği mazeretinin devam ettiğini her yıl belgelendirmesini ister.

Kurum yönetmelikleri genel olarak aynı yolu izler. Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliği’nin 24. maddesi, aile birliği mazeretini belgeleyen personelin, normal nakil için aranan en az iki yıllık hizmet süresi şartı aranmaksızın naklen atanabileceğini söyler. Hâkimler ve Cumhuriyet Savcıları Hakkında Uygulanacak Atama ve Nakil Yönetmeliği’nin 8. maddesi de eş durumunu, en az hizmet süresine bakılmaksızın atanmaya imkân veren mazeretler arasında sayar.

Eş Durumu 1 Yıl Şartı Hangi Kurumlarda Var

Eş durumu 1 yıl şartı, genel yönetmelikte değil, bazı kurumların özel düzenlemelerinde yer alır ve her birinde farklı bir durumu ifade eder. Bu sürelerin ortak özelliği, bir yıl dolmadan başvurunun ya hiç yapılamaması ya da değerlendirmeye alınmamasıdır.

Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 29. maddesi, yeniden atama ve kurumlar arası yeniden atama yoluyla kadrolu öğretmenliğe atananlardan atandığı yerde en az bir yıl çalışmayanların aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirme isteğinde bulunamayacağını düzenler. Bu şart, öğretmenliğe ilk kez atananlara değil, öğretmenlikten ayrılıp yeniden dönenlere ya da başka kurumdan öğretmenliğe geçenlere uygulanır.

Sözleşmeli personel için Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’ın ek 3. maddesi, eş durumuna bağlı kurum içi yer değişikliğini, personelin pozisyonunun vizeli olduğu birimde fiilen en az bir yıl çalışmış olmasına bağlar. Adalet Bakanlığı personeli ve hâkimler için ise bir yıl, iki eş durumu ataması arasındaki bekleme süresidir: aile birliği mazereti nedeniyle atananlar, göreve başladıkları tarihten itibaren bir yıl geçmedikçe aynı mazeretle yeniden atanamaz. Emniyet personelinde bir yıl daha geniş bir kuraldır: Emniyet Hizmetleri Sınıfı Mensupları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 31. maddesine göre farklı bir ildeki birime atanan personel hakkında, bu atamayı takip eden bir yıl süreyle, zamandışı atama hâlleri saklı kalmak kaydıyla yeni bir atama işlemi tesis edilmez; eş durumu zamandışı atama hâlleri arasında sayılmamıştır.

Kurum	Bir yıllık sürenin anlamı	Dayanak
Millî Eğitim Bakanlığı	Yeniden atanan ya da kurumlar arası geçen öğretmen, atandığı yerde bir yıl çalışmadan başvuramaz	Öğretmen Yön. m.29/2-b
Sözleşmeli personel (4/B)	Vizeli birimde fiilen en az bir yıl çalışma	Esaslar Ek m.3/b
Adalet Bakanlığı personeli	Aile birliğiyle atandıktan sonra bir yıl geçmeden aynı nedenle yeniden atanamaz	Adalet Yön. m.26
Hâkim ve savcılar	Atanmadan bir yıl geçmedikçe eş durumu nedeniyle yeniden atanma talebi yapılamaz	HSK Atama ve Nakil Yön. m.10
Emniyet personeli	Farklı bir ile atanan personel hakkında bir yıl yeni atama işlemi tesis edilmez; eş durumu zamandışı atama hâlleri arasında değildir	Emniyet Yön. m.31
Kadroya geçen sözleşmeli öğretmen	Kadroya atandıktan sonra bir yıl yer değiştiremez, ancak mazerete bağlı yer değiştirmeler hariç	7528 s.K. m.16/1

Son satır ayrı bir dikkat gerektirir. 7528 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu’nun 16. maddesi, üç yıllık çalışma süresini tamamlayıp kadroya atanan öğretmenlerin bir yıl yer değiştiremeyeceğini söyler, ancak mazerete bağlı yer değiştirmeleri bu yasağın dışında tutar. Dolayısıyla kadroya geçen öğretmen, aile birliği mazeretini belgelerse bir yılı beklemeden başvurabilir.

Eş Durumu 3 Yıl Şartı Var mı

Eş durumu 3 yıl şartı, iki ayrı bağlamda karşımıza çıkar ve ikisi de genel kural değildir. Birincisi sözleşmeli öğretmenlerdir. 7528 sayılı Kanunun 15. maddesinin ikinci fıkrası, sözleşmeli öğretmenlerin can güvenliği ve sağlık mazeretleri hariç olmak üzere üç yıl süreyle başka bir yere atanamayacağını ve aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirmelerde sözleşmeli olarak istihdam edilen öğretmenin eşinin bu öğretmene tabi olacağını düzenler.

Bu hükmün sonucu açıktır: sözleşmeli öğretmen, üç yıllık sözleşmeli dönemi boyunca aile birliği mazeretine dayanarak eşinin yanına gidemez; aksine, eşi memursa eşin sözleşmeli öğretmenin bulunduğu yere gelmesi gerekir. Aile birliği mazereti bu dönemde istisnalar arasında sayılmamıştır. Üç yıl dolup öğretmen kadroya geçtiğinde ise yukarıda anlatılan kural işler ve mazerete bağlı yer değiştirme için bir yıllık bekleme aranmaz.

İkinci bağlam, eşin özel sektördeki sigortalılık süresidir. Emniyet personelinde eşin aynı il sınırları içinde son üç yıl içinde 720 gün çalışması, Diyanet İşleri Başkanlığı personelinde ise kesintisiz son üç yıl çalışması aranır. Genel yönetmelikte bu süre 2015 yılında son iki yıl içinde 360 güne indirilmiştir. Eşin sigortalılık süresine ilişkin kurum farkları eşi özel sektörde çalışan memurun eş durumu özel sektör şartları yazımızda tablo hâlinde gösterilmiştir.

Öğretmenlerde sık duyulan “3 yıl şartı kalktı mı” sorusu ise başka bir kurala ilişkindir. Öğretmen yönetmeliği, il içi ve iller arası isteğe bağlı yer değiştirmelerde kadrolu öğretmenin bulunduğu eğitim kurumunda ya da ilde üç yıllık çalışma süresini tamamlamasını arar. Bu şart isteğe bağlı yer değiştirmeye aittir; aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirmede aranmaz.

Eş Durumu 5 Yıl Şartı Var mı

Eş durumu 5 yıl şartı, genel yönetmelikte ve incelenen kurum yönetmeliklerinin hiçbirinde aile birliği mazereti için bir bekleme süresi olarak yer almaz. Beş yıl, Sağlık Bakanlığı personeli için başka bir anlamda önem taşır. Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 18. maddesinin altıncı fıkrası, “19 uncu ve 20 nci maddeler ile 16 ncı maddenin ikinci fıkrasının (f) bendi gereği atanan diş tabiplerine” ve aynı fıkranın (g) bendine göre atananlara, atandığı yerde fiilen beş yıl çalışması hâlinde, mazeretin her yıl ocak ayında belgelendirilmesine ve mazeret sona erince yapılacak işlemlere ilişkin fıkraların uygulanmayacağını söyler. Hükmün aile birliğiyle atanan bütün personeli mi, yoksa yalnızca diş tabiplerini mi kapsadığı lafzen belirsizdir; bu nedenle beş yılın sonunda atamanın kalıcı hâle geldiği, Bakanlığın yazılı yorumu alınmadan kesin kabul edilmemelidir. Beş yıl ifadesi ayrıca Sağlık Bakanlığı’nın stratejik personel için öngördüğü özel bir hesapta geçer: Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 20. maddesi, kamu görevlisi olmayan eş için aranan prim gün sayısının stratejik personel bakımından son beş yıl içerisinde iki katı olarak uygulanacağını söyler.

Bu hüküm memurun kendisine değil, özel sektördeki eşin sigortalılığına ilişkindir ve yalnızca Sağlık Bakanlığı’nın stratejik personel olarak belirlediği unvanlar için geçerlidir. Diğer memurlar için aile birliği mazeretinde beş yıllık bir bekleme ya da çalışma süresi yoktur. Öğretmenlerin zorunlu çalışma yükümlülüğünde hizmet bölgesi ve alanına göre üç ile yedi yıl arasında değişen süreler ise zorunlu hizmetin kendisine aittir; aile birliği mazereti bu süreler dolmadan kullanılabilir.

Atanmadan Önce Evli Olanlar Eş Durumu İsteyebilir mi

Atanmadan önce evli olanların eş durumu isteyip isteyemeyeceği, genel yönetmelikte bir yasakla sınırlanmamıştır; ancak iki kurum yönetmeliği bu durumu özel olarak düzenler ve sonuç ağırdır. Evliyken bir göreve atanan ya da atama tercihinde eşinin bulunduğu yeri seçmeyen kişi, sonradan aile birliği mazeretine dayanmak istediğinde bu hükümlerle karşılaşır.

Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliği’nin 24. maddesinin üçüncü fıkrası, görev yapılan yere atanmadan önce var olan bir mazerete dayalı olarak nakil talebinde bulunulamayacağını açıkça söyler. Evli olarak bir adliyeye atanan zabıt kâtibi ya da infaz ve koruma memuru, atandığı anda var olan eş durumuna dayanarak nakil isteyemez. Mazeretin atamadan sonra doğması gerekir; örneğin evliliğin atamadan sonra kurulması ya da eşin görev yerinin atamadan sonra değişmesi.

Emniyet Hizmetleri Sınıfı Mensupları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 13. maddesi ise ilk atamayı düzenler. Devlet memurlarıyla evli olanların ilk atamaları, talepleri hâlinde eşlerinin görev yaptığı yere de yapılabilir. Ancak tercih listesinden eşinin görev yaptığı yeri seçme imkânı varken seçmeyenlerin yerleri değiştirilmez ve atamalar yapıldıktan sonra eşinin görevi nedeniyle yaptıkları talepler değerlendirmeye alınmaz. Bu kural, ilk atama tercihinin sonradan eş durumu hakkını kapatabileceğini gösterir.

Diğer kurumlarda benzer bir hüküm bulunmasa da ilk atama tercihinin önemi değişmez. Ataması yapılacak memur, eşinin bulunduğu yeri tercih etme imkânı varsa bunu kullanmadan önce, kendi kurumunun yönetmeliğinde sonraki eş durumu başvurularını sınırlayan bir hüküm bulunup bulunmadığını kontrol etmelidir.

Eş Durumu Kaç Kere Yapılabilir

Eş durumu kaç kere yapılabilir sorusuna genel yönetmelikte bir sayı sınırı yoktur. Aile birliği mazereti, eşin görev yeri değiştikçe yeniden doğabilir; eşi zorunlu yer değiştirmeye tabi olan bir memur, meslek hayatı boyunca eşini birçok kez izlemek durumunda kalabilir. Öğretmen, polis, subay, astsubay, hâkim ya da savcı eşi olan memurların durumu bunun tipik örneğidir.

Sınır, sayı olarak değil zaman olarak konmuştur. Adalet Bakanlığı personeli ve hâkimler için iki eş durumu ataması arasında en az bir yıl geçmesi gerekir. Jandarma personelinde, kuraya tabi olup evlilik nedeniyle başvuran ama farklı hizmet bölgelerine atanan eşlerin aynı hizmet bölgesine atanma talepleri iki yılın sonunda değerlendirilir. Bu süreler dolduğunda aynı mazeretle yeniden başvuru yapılabilir.

Eş durumu hakkının sık kullanılması, idarenin hizmet ihtiyacı değerlendirmesini etkileyebilir. Genel yönetmelik atamanın “yapılabileceğini” söylediği için idare, aynı memurun kısa aralıklarla yaptığı talepleri kadro ve hizmet ihtiyacı yönünden değerlendirir. Bu değerlendirmenin somut gerekçeye dayanması gerekir; talebin yalnızca daha önce yapılmış olması ret gerekçesi değildir.

Eş Durumu Senede Kaç Kere Yapılır

Eş durumu senede kaç kere yapılır, bunu kurumun atama takvimi belirler. Genel yönetmeliğe göre yer değiştirme suretiyle atamalar yılda bir kez, haziran-eylül döneminde yapılır; iş mevsimi bu dönemi kapsayan hizmetlerde mart ve ekim ayları esas alınır. Aile birliği mazeretine dayalı başvurular kural olarak bu takvime tabidir.

Kurumların bir kısmı yılda iki dönem öngörür. Sağlık Bakanlığı kadrolarındaki sağlık ve yardımcı sağlık hizmetleri sınıfındaki personelin atamaları ocak ayında ve haziran-eylül döneminde yapılır. Öğretmenlerin mazerete bağlı yer değiştirmeleri yarıyıl ve yaz tatillerinde yapılır. Adalet Bakanlığı personelinde aile birliği mazeretine dayalı atamalar, toplu atama usulü uygulandığında yılda iki kez gerçekleştirilir.

Kurum	Aile birliği mazeretine dayalı atama zamanı	Dayanak
Genel kural	Haziran-eylül dönemi	Genel Yön. m.8
Sağlık Bakanlığı (sağlık ve yardımcı sağlık hizmetleri)	Ocak ayı ve haziran-eylül dönemi	Genel Yön. m.8
Millî Eğitim Bakanlığı	Yarıyıl ve yaz tatilleri	Öğretmen Yön. m.29/1
Adalet Bakanlığı personeli	Toplu atama usulünde yılda iki kez	Adalet Yön. m.24
Diyanet İşleri Başkanlığı	Unvanlara özgü mart takvimi mazereti kapsamaz; dönem dışı istisna yalnız sağlık ve can güvenliği için	Diyanet Yön. m.41/1 ve m.38/2

Eş Durumu Tayini Kaç Yılda Bir İstenir

Eş durumu tayini, kaç yılda bir istenecek bir işlem değil, mazeret devam ettiği sürece her yıl belgeyle sürdürülen bir durumdur. Genel yönetmeliğin 12. maddesinin ikinci fıkrası, sağlık ve aile birliği mazeretlerine dayalı olarak yer değiştiren memurun, mazeretinin devam ettiğini her yıl ocak ayında alacağı belgeyle belgelendirmek zorunda olduğunu söyler. Aynı yükümlülük Sağlık Bakanlığı, Adalet Bakanlığı ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın yönetmeliklerinde de tekrar edilmiştir.

Sağlık Bakanlığı yönetmeliği bu yükümlülüğü bir bildirim zinciriyle tamamlar: mazeretlerinin devam ettiğine dair belgeleri her yıl ocak ayında çalıştığı kuruma bildiren personelden mazereti sona erenlerin belgeleri, il müdürlüklerince on beş gün içinde Bakanlığa iletilir. Bu kural, yıllık belgelendirmenin bir formalite değil, mazeretin sona ermesini tespit eden bir denetim aracı olduğunu gösterir.

Yıllık belgelendirmenin yapılmaması, zorunlu hizmet yükümlülüğü bulunan memurlar için sonuç doğurur. Öğretmen yönetmeliği, mazeretlerini belgelendiremeyen zorunlu çalışma yükümlüsü öğretmenlerin ilk yer değiştirme döneminde zorunlu çalışma yükümlülüğü öngörülen eğitim kurumlarına atanacağını düzenler. Mazeretin sona ermesinin kendi sonuçları ise başvuru aşamasından sonraki ayrı bir süreçtir.

Zorunlu Hizmet Süresi Eş Durumuyla Nasıl Hesaplanır

Zorunlu hizmet süresi, eş durumuyla yer değiştiren memurda ertelenmiş olarak hesaplanır. Genel yönetmeliğin 12. maddesi, zorunlu çalışma süresini aile birliği mazeretine dayanarak tamamlamamış memurun mazeretin sona ermesi hâlinde eksik kalan kısmı tamamlamak zorunda olduğunu söyler. Eş durumuyla geçen süre, memurun yeni görev yerinin bulunduğu hizmet bölgesinin süresine sayılır; eksik kalan zorunlu hizmet ise ayrı bir alacak olarak durur.

Öğretmen yönetmeliği bu hesabı ayrıntılı kurar. Zorunlu çalışma yükümlülüğü öngörülen hizmet alanlarında görevli iken mazeretleri nedeniyle bu alanlar dışındaki eğitim kurumlarına atanan öğretmenlerden zorunlu çalışma yükümlüsü olanlar, mazeretlerinin ortadan kalkması hâlinde ilk yer değiştirme döneminde zorunlu çalışma yükümlülüklerini tamamlamak üzere yeniden bu alanlara atanır. Aynı yönetmelik, aile birliği mazeretinin devam ettiğini belgelendiren öğretmenlerin zorunlu çalışma yükümlülüğünün bir sonraki yer değiştirme dönemine kadar ertelenmesini de öngörür.

Polislerde ise durum farklıdır. Emniyet yönetmeliğinin 38. maddesi, eş görevi bakımından yapılan yer değiştirmelerin ikinci bölgedeki hizmet yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacağını açıkça söyler. Jandarma yönetmeliği de eşi subay, astsubay, uzman jandarma ya da uzman erbaş olan personelin bu durumu gerekçe göstererek sıralı hizmet bölgelerine atanmama ya da hizmet bölgesi süresini tamamlamadan çıkma talebinde bulunamayacağını düzenler. Bu kurumlarda eş durumu, zorunlu bölge hizmetinin önünde bir istisna değildir.

Kurumlara Göre Eş Durumu Süre Kuralları

Kurumlara göre eş durumu süre kuralları, genel yönetmeliğin çizdiği “süre aranmaz” çerçevesini farklı ölçülerde daraltır. Aşağıdaki tablo, incelenen yönetmeliklerde memurun kendisine uygulanan süreleri bir arada gösterir; eşin sigortalılık süresi tabloya alınmamıştır.

Kurum	Evlilik süresi	Görev yerinde çalışma	Bekleme ya da ilk atama kuralı
Genel yönetmeliğe tabi memurlar	Aranmaz	Aranmaz	Yok
Öğretmenler (kadrolu)	Aranmaz	Aranmaz; yeniden atananlarda bir yıl	Yok
Sözleşmeli öğretmenler	Aranmaz	Üç yıl başka yere atanamaz, eş ona tabi	Yok
Sağlık Bakanlığı personeli	Aranmaz	Aranmaz	Yok
Adalet Bakanlığı personeli	Aranmaz	Aranmaz	Bir yıl; atamadan önceki mazerete dayanılamaz
Hâkim ve savcılar	Aranmaz	Aranmaz	Bir yıl
Polis	Aranmaz	İl dışı atamadan sonra bir yıl yeni atama yapılmaz; ikinci bölge yükümlülüğü sürer	İlk atamada seçmeyenin talebi değerlendirilmez
Jandarma	Kurada evlilik tarihi dikkate alınır	Sıralı hizmet bölgesinden muafiyet yok	Farklı bölgeye atananlarda iki yıl
Diyanet personeli	Aranmaz	Aranmaz; aday memurlar başvuramaz	Yok
Sözleşmeli personel (4/B)	Aranmaz	Vizeli birimde bir yıl	Yalnız kurum içi

Sıkça Sorulan Sorular

Eş durumu kaç yıl sonra yapılır?

Genel kuralda evlilikten ya da göreve başlamadan sonra beklenecek bir süre yoktur. Bazı kurumlarda yeniden atananlar ya da daha önce eş durumu kullananlar için bir yıllık, sözleşmeli öğretmenler için üç yıllık sınır vardır.

Eş durumu için evlilik süresi ne kadar olmalı?

Genel yönetmelikte ve incelenen kurum yönetmeliklerinde asgari evlilik süresi aranmaz. Başvuru tarihinde evli olunduğunu gösteren nüfus kayıt örneği yeterlidir.

Eş durumu tayini için nikah ne zaman olmalı?

Nikâh en geç başvuru tarihinde nüfus kaydına işlenmiş olmalıdır. Başvuru döneminin son gününden sonra kıyılan nikâh, o dönemin başvurusunda kullanılamaz.

Eş durumu 1 yıl şartı nedir?

Tek bir kural değildir. Öğretmenlerde yeniden atananların atandığı yerde bir yıl çalışmasını, sözleşmeli personelde vizeli birimde bir yıl fiilî çalışmayı, Adalet personeli ve hâkimlerde iki eş durumu ataması arasında bir yıl geçmesini, polislerde ise il dışı atamadan sonraki bir yıl içinde yeni atama yapılmamasını ifade eder.

Eş durumu 3 yıl şartı kalktı mı?

Genel yönetmelikte özel sektördeki eş için aranan kesintisiz üç yıl şartı 2015 yılında kaldırılmıştır. Sözleşmeli öğretmenlerin üç yıl başka yere atanamaması ise 7528 sayılı Kanunda devam etmektedir.

Eş durumu tayininde 5 yıl şartı var mı?

Aile birliği mazereti için beş yıllık bekleme süresi yoktur. Sağlık Bakanlığı yönetmeliği, atandığı yerde fiilen beş yıl çalışanlara yıllık belgelendirme ve mazeretin sona ermesine ilişkin kuralların uygulanmayacağını söyler; ancak hükmün yalnız diş tabiplerine mi bütün personele mi uygulandığı lafzen belirsizdir. Beş yıl ayrıca stratejik personelin eşine ilişkin prim hesabında geçer.

Eş durumu kaç kere yapılabilir?

Genel yönetmelikte sayı sınırı yoktur. Adalet personeli ve hâkimlerde iki eş durumu ataması arasında en az bir yıl geçmesi gerekir.

Eş durumu tayini senede kaç kere yapılır?

Genel kuralda yılda bir kez, haziran-eylül döneminde yapılır. Öğretmenlerde yarıyıl ve yaz tatillerinde, Sağlık Bakanlığında ocak ve haziran-eylül dönemlerinde, Adalet personelinde toplu atamada yılda iki kez yapılır.

Eş durumu tayini kaç yılda bir istenir?

Tayin bir kez yapılır, ancak mazeretin devam ettiği her yıl ocak ayında belgeyle gösterilir. Belgelendirilmeyen mazeret zorunlu hizmet yükümlülüğü olanlar için sonuç doğurur.

Zorunlu hizmetimi bitirmeden eş durumu yapabilir miyim?

Genel kuralda yapabilirsiniz; zorunlu çalışma süresi tamamlanmadan mazerete dayalı yer değiştirme mümkündür. Ancak mazeret sona erdiğinde eksik hizmet tamamlanır; polis ve jandarmada bölge hizmet yükümlülüğü ayrıca devam eder.

Evliyken atandığım yerden eş durumu isteyebilir miyim?

Genel yönetmelikte bu yönde bir yasak yoktur. Adalet Bakanlığı personelinde ise atanmadan önce var olan mazerete dayalı nakil talep edilemez; polislerde ilk atamada eşinin yerini seçmeyenlerin sonraki talebi değerlendirilmez.

Sözleşmeli öğretmenlikte üç yıl dolmadan eşimin yanına gidebilir miyim?

Sözleşmeli öğretmen üç yıllık dönemde aile birliği mazeretiyle başka yere atanamaz; eşi memursa eşi sözleşmeli öğretmene tabi olur. Kadroya geçtikten sonra mazerete bağlı yer değiştirme için bir yıllık bekleme aranmaz.

Nişanlıyken eş durumu başvurusu yapılabilir mi?

Yapılamaz. Aile birliği mazereti resmî evliliğe bağlıdır; nişanlılık, dini nikâh ya da birlikte yaşama nüfus kaydında görünmediği için mazeret doğurmaz.

Süreyi Kendi Kurumunuzun Yönetmeliğinden Okuyun

Eş durumu kaç yıl şartı arar sorusunun genel cevabı “süre aranmaz”dır; ama bu cevap, kurumunuzun yönetmeliğindeki bir yıllık bekleme süresi, sözleşmeli dönem sınırı ya da ilk atama tercihine bağlanan sonuç karşısında yanıltıcı olabilir. Başvurudan önce kendi kurumunuzun atama yönetmeliğinde aile birliği mazeretine ilişkin maddeyi okumak ve evlilik belgesinin başvuru tarihinde nüfusa işlenmiş olduğunu kontrol etmek, bir dönemin kaybedilmesini önler. Genel yönetmeliğin tam metnine Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik sayfasından ulaşılabilir.

Başvuru tarihinizin ve kurumunuzdaki süre şartlarının dosyanız üzerinden değerlendirilmesi için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz. Başvurunuz reddedilirse dava süresinin nasıl hesaplanacağı idari dava açma süresi yazımızda, iptal kararının sonuçları idari işlemin iptali davası kazanılırsa ne olur yazımızda anlatılmıştır; öğretmenlerde resen yer değişikliği ise norm fazlası öğretmen resen atama yazımızın konusudur.

---

Bu içerik, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 7528 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu, Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik ile Millî Eğitim, Sağlık, Adalet, Emniyet, Jandarma, Diyanet ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu atama yönetmeliklerinin yürürlükteki hükümlerine dayanan genel nitelikte bir açıklamadır ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Kurumunuzdaki süre şartları için bir avukatla görüşmeniz gerekir.

Av. Handan Sayan Özgül — Ankara Barosu