Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik – Uygulama

18 yaşını doldurmuş bir kişide erişkinler için engellilik değerlendirmesi yapılırken engel oranının hangi cetvelden geleceği, raporu hangi hastanenin ve hangi kurulun vereceği, raporun kaç günde çıkacağı ve nasıl itiraz edileceği tek bir metne bağlıdır: Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik. Yönetmelik 20 Şubat 2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, aynı gün yürürlüğe girmiş ve o tarihten bu yana hiç değiştirilmemiştir; ancak 19 Mayıs 2026’da yürürlüğe giren Sağlık Raporları Yönetmeliği, başvuru, itiraz ve süre konularında onunla çatışan hükümlerde öne geçer.

Bu yazı yönetmeliği madde madde özetler; engel oranının Ek-2 cetveli ve Balthazard formülüyle nasıl hesaplandığını, trafik kazası gibi olaylarda düzenlenen ayrı rapor türünü, raporun geçerlilik süresini ve itiraz zincirini birincil metinle birlikte anlatır.

Bir Bakışta: Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik

Yönetmelik hakkında en çok aranan ve en sık yanlış bilinen beş nokta şunlardır:

• Künye: Resmî Gazete 20.02.2019, sayı 30692. Yürürlük yayım tarihidir (m.19). 2013 tarihli Özürlülük Ölçütü Yönetmeliği’ni kaldırmıştır (m.18).
• Kapsam: 18 yaş altı kapsam dışıdır; çocuklar için ÇÖZGER uygulanır (m.2/2). SGK’ya verilecek iş göremezlik, malullük ve ölüm aylığı raporları da bu yönetmeliğe göre düzenlenmez (m.2/3).
• Oran: Engel oranını ICF değil, Ek-2 Engel Alanları Kılavuzu verir. Birden fazla engel varsa oranlar toplanmaz, Balthazard formülü uygulanır; 65 yaş ve üzerinde yüzde 10 da Balthazard ile eklenir (m.10/3-4).
• Süre: Rapor başvurudan itibaren en geç 30 günde tamamlanır (m.8/1-j).
• İtiraz: Merci il sağlık müdürlüğüdür. Süre 30 gündür ve Sağlık Raporları Yönetmeliği’ne göre raporun e-Devlet’e aktarıldığı günden başlar. Zincirin sonunda bölge hakem hastanenin kararı kesindir.

ERİŞKİNLER İÇİN ENGELLİLİK YÖNETMELİK: TANIM VE AMAÇLAR

Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, iki rapor türünün nasıl alınacağını, ne kadar geçerli olacağını, nasıl değerlendirileceğini ve hangi hastanelerin bu raporları verebileceğini düzenler (m.1). Bu iki rapor, Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu (Ek-1) ile Erişkinler İçin Terör, Kaza ve Yaralanmaya Bağlı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporudur (Ek-4). Yönetmeliğin ikinci amacı, engellilikle ilgili derecelendirme ve sınıflandırma gereken bütün alanlarda ortak bir uygulama kurmak ve uluslararası sınıflandırma ölçütlerinin kullanımını yaygınlaştırmaktır.

Yönetmelik üç bakanlığın ortak metnidir: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanmış, yürütmesi Aile ve Sağlık bakanlarına verilmiştir (m.19-20). Dayanağı üç kanun maddesidir (m.3): Gelir Vergisi Kanunu m.31 (engellilik indirimi), 2022 sayılı Kanun m.8 (65 yaş ve engelli aylığı) ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun m.5. Yani bu metin tazminat hesabı için değil, engelli haklarına erişim için yazılmıştır. Tazminat dosyalarında uygulanması ise Yargıtay içtihadıyla kurulmuş ayrı bir sonuçtur (aşağıda).

Yönetmeliğin kendi tanımları, raporun okunmasında belirleyicidir (m.4):

Terim	Yönetmelikteki anlamı
Engelli birey	Fiziksel, zihinsel, ruhsal veya duyusal yetilerindeki kayıp nedeniyle topluma eşit koşullarda tam ve etkin katılımı, tutum ve çevre koşullarıyla kısıtlanan kişi
Engellilik durum değerlendirmesi	Hastalık şiddeti, organ veya fonksiyon kaybını içeren tespit
Engellilik sağlık kurulu	İkinci ve üçüncü basamak sağlık kuruluşlarında bu raporları vermeye yetkilendirilmiş, m.6’ya göre kurulmuş kurul
Balthazard formülü	Birden fazla engeli olanlarda toplam oranın hesaplanma yöntemi
Kısmi bağımlı engelli	Günlük yaşam aktivitelerini yardım alarak yapabilen kişi
Tam bağımlı engelli	Engel oranı %50 ve üzeri olup günlük yaşam aktivitelerini yardım almasına rağmen kendi başına yapamayan kişi. İlgili mevzuatta ağır engellilik bu durumu ifade eder (m.8/1-f)
Kontrol muayenesi	Kurumların, verdikleri hizmeti sürdürmek için istediği yeniden değerlendirme

Yönetmelik kimleri kapsar, kimleri kapsamaz?

Yönetmelik 18 yaşını doldurmuş herkesin engellilik değerlendirmesine uygulanır. İki önemli dışlama vardır:

1. 18 yaşını doldurmamış çocuklar kapsam dışıdır (m.2/2). Onlar için ayrı yönetmelik, ayrı kurul ve ayrı rapor (ÇÖZGER) vardır. ÇÖZGER’de yüzde değil, özel gereksinim düzeyi yazılır.
2. 5510 sayılı Kanun’a tabi sigortalıların SGK işlemleri kapsam dışıdır (m.2/3). Sürekli iş göremezlik geliri, malullük aylığı ve ölüm aylığı için istenen raporlar bu yönetmeliğe göre değerlendirilemez. Bu nedenle elinizdeki engelli raporu, SGK’daki malullük dosyasında tek başına belge olarak kullanılamaz. Tek istisna, 2022 sayılı Kanun’a göre verilecek fark aylığı raporlarıdır.

İnternette sık görülen “engelli raporu iş kazası maluliyetinde de kullanılır” bilgisi bu yüzden yanlıştır. İş kazası ve meslek hastalığında oran, SGK’nın kendi mevzuatına göre belirlenir. Ayrıntısı iş kazası sonrası maluliyet oranı ve tazminata etkisi yazısındadır.

30692 Sayılı Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik 2019 Resmi Gazete Künyesi

Yönetmeliğin resmî künyesi şudur: Resmî Gazete Tarihi 20 Şubat 2019, Sayısı 30692. Aynı gün aynı sayıda Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (ÇÖZGER) de yayımlanmıştır. İki metin aynı sayıda çıktığı için “30692 sayılı yönetmelik” ifadesi tek başına belirsizdir. Doğrusu yönetmeliğin tam adını da anmaktır.

Bilgi	Değer
Tam adı	Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik
Resmî Gazete tarihi / sayısı	20.02.2019 / 30692
Yürürlük	Yayımı tarihinde (m.19)
Hazırlayan	Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler · Hazine ve Maliye · Sağlık bakanlıkları
Kaldırdığı metin	30.03.2013 tarihli ve 28603 sayılı Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik (m.18)
Madde sayısı	20 madde + 2 geçici madde + 4 ek
Değişiklik	2019’dan bu yana yok

Yönetmeliğin ana metni Resmî Gazete arşivinde, güncel hâli ise Mevzuat Bilgi Sistemi’nde yer alır. Ekler ayrı bir PDF dosyası olarak yayımlanmıştır.

Erişkinler için yönetmelik ekleri PDF dosyası nerede?

Yönetmeliğin ekleri Resmî Gazete’de ayrı bir PDF dosyası olarak yayımlanmıştır. Dosya 172 sayfadır ve taranmış görüntüden oluştuğu için içinde metin araması yapılamaz. Aradığınız bölümü aşağıdaki haritayla bulabilirsiniz:

Ek	İçerik	Ne işe yarar
Ek-1	Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu formu	Hastanenin doldurduğu rapor; engel grubu, oran, bağımlılık ve geçerlilik süresi burada yazar
Ek-2	Engel Alanları Kılavuzu (muayene formu ve oran cetvelleri)	Her vücut sistemi için yüzde oranları. Halk arasında “özür oranları cetveli” denen tablo budur
Ek-3	Balthazard Hesaplama Tablosu	Birden fazla engeli olan kişinin toplam oranını hesaplamak için hazır tablo
Ek-4	Terör, Kaza ve Yaralanmaya Bağlı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu formu	Trafik kazası, terör olayı, düşme gibi olaylarda kurumun istediği rapor

Ek-1 formunun engel grubu bölümünde sekiz seçenek vardır: ortopedik, zihinsel, görme, ruhsal ve duygusal, işitme, süregen (kronik), dil ve konuşma, sınıflanamayan. Bu bölüm boş bırakılamaz, birden fazla grup işaretlenebilir (m.8/1-e). Formun dipnotu ayrıca önemli bir uyarı içerir: yeni rapor düzenlendiğinde, önceki raporlar süresine bakılmaksızın yeni başvurular bakımından geçersiz hâle gelir. Lehinize bir raporu “yenilemek” amacıyla yeni başvuru yapmadan önce bunu hesaba katın.

Yönetmeliğin güncel 2026 son hali nedir?

Yönetmeliğin kendi metni değişmemiştir. Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinde değişiklik dipnotu yoktur. Madde sayısı ve içeriği Resmî Gazete’deki ilk hâliyle birebir aynıdır.

2026’da değişen, yönetmeliğin yanındaki metindir. 19 Mayıs 2026 tarihli ve 33258 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Raporları Yönetmeliği m.70/2, “Diğer yönetmeliklerde bu Yönetmeliğe aykırı hüküm bulunması hâlinde, bu Yönetmelik hükümleri uygulanır” der. Engelli raporu sürecinde bu hükmün etkisi dört yerde görülür:

Konu	Erişkin Yönetmeliği (2019)	Sağlık Raporları Yönetmeliği (2026)
Başvurudan önce	Dilekçe ile başvuru (m.8/1-a)	Önce e-Devlet’ten kişisel sağlık bilgi formu doldurulur (m.6/1)
İtiraz süresinin başlangıcı	Raporun ilgiliye teslimi (m.12/1)	Raporun e-Devlet’e aktarılması (m.63/1)
İtiraz sonrası sevk	Yetkili en yakın farklı kuruluş, sonra hakem hastane (m.12/2)	Hakem hastane listesindeki aynı veya üst roldeki en yakın hastane, çelişkide bölge hakem hastane (m.60)
Çalışılamayacak işler	Rapora mutlaka yazılır (m.8/1-h)	Fonksiyon kaybının hangi işlere mâni olduğu yazılmaz; mevzuatta özel sağlık kriteri varsa istisna (m.8/5-6)

Son satırdaki çatışmada iki metin doğrudan karşı karşıyadır. Uygulamanın hangi yöne oturduğu raporu düzenleyen hastanenin formatından görülür. Rapordaki bu alanın boş ya da dolu olması tek başına raporu hatalı yapmaz.

Yönetmelik Madde Madde Ne Düzenliyor?

Yönetmeliğin 20 maddesi ve 2 geçici maddesi beş bölümde toplanır. Aşağıdaki tablo her maddenin özünü tek satırda verir:

Madde	Konu	Özü
m.1	Amaç	İki rapor türünün alınışı, geçerliliği, değerlendirilmesi ve yetkili kuruluşlar
m.2	Kapsam	18 yaş altı ve SGK iş göremezlik/malullük/ölüm raporları kapsam dışı
m.3	Dayanak	GVK m.31 · 2022 s.K. m.8 · 5378 s.K. m.5
m.4	Tanımlar	Tam ve kısmi bağımlı engelli, kurul, rapor, sistem
m.5	Sınıflandırma	ICF kullanılır
m.6	Kurul	En az 7 daimi üye; tek dal ise 3 uzman; kararlar oy çokluğuyla
m.7	Yetkili kuruluşlar	Sağlık Bakanlığı belirler; yetkisiz kuruluşun raporu değerlendirilmez
m.8	Engelli raporu usulü	Başvuru, muayene, konsültasyon, bizzat görme, rapor numarası, fotoğraf, 30 gün
m.9	Kaza raporu usulü	Ek-4; iş kazası hariç; kurum resmî yazıyla ister
m.10	Düzenleme esasları	Rapor tek başına hak doğurmaz; Ek-2 oranı; Balthazard; 65 yaş
m.11	Geçerlilik	Sürekli/süreli; 18 yaş geçişi; son 6 ayda yenileme
m.12	İtiraz	İl sağlık müdürlüğü; 30 gün; hakem hastane; 6 ay kuralı
m.13	Vergi indirimi	Rapor, işverenin bağlı olduğu vergi dairesi başkanlığına gönderilir
m.14	Atıflar	Mülga 2013 yönetmeliğine yapılan atıflar bu yönetmeliğe yapılmış sayılır
m.15	Kazanılmış haklar	2019 öncesi sürekli raporlar geçerli
m.16	Veri paylaşımı	Kayıtlar Bakanlık sisteminde; paylaşım yazılı rızayla
m.17	Kaza raporu ücreti	Kurum öder; itirazda itiraz eden öder
m.18	Kaldırılan yönetmelik	2013 Özürlülük Ölçütü Yönetmeliği
m.19-20	Yürürlük / yürütme	Yayım tarihi; Aile ve Sağlık bakanları
Geçici m.1	Elektronik rapor	Sistemlerin bir yılda kurulması
Geçici m.2	Balthazard	Formülün adım adım uygulanışı

Bu tabloda en çok gözden kaçan madde m.10/1’dir: “Raporlar, tek başına hakların verilmesi için dayanak teşkil etmez. İlgili mevzuata göre diğer şartların da ayrıca sağlanması zorunludur.” Rapordaki oran bir kapıyı açar, ama her hakkın kendi şartı ayrıca aranır.

2019 SONRASI GERÇEKLEŞEN KAZALARDA UYGULANAN YENİ YAKLAŞIMLAR

Yönetmeliğin kazalarla ilgili ilk yeniliği, kaza sonrası fonksiyon kaybı için ayrı bir rapor türü öngörmesidir. Erişkinler İçin Terör, Kaza ve Yaralanmaya Bağlı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporu (Ek-4), iş kazası ve meslek hastalığı dışındaki terör, kaza ve yaralanmalarda düzenlenir (m.9/1). Formdaki olay seçenekleri trafik kazası, terör olayları, düşme ve diğerdir.

Bu raporun üç özelliği onu genel engelli raporundan ayırır:

1. Raporu kişi değil kurum ister. Rapor, kurumlar tarafından resmî yazıyla ve olaya ilişkin belgelerle birlikte yetkili sağlık kuruluşundan talep edilir (m.9/2). Ek-4 formunda “kişisel müracaat” kutusu yoktur; yalnız kurumsal müracaat, kurumsal itiraz ve kişisel itiraz seçenekleri vardır. Uygulamada raporu isteyen genellikle mahkeme, sigorta şirketi ya da ilgili kamu kurumudur. “Kazazede dilekçeyle hastaneye başvurur” anlatımı bu rapor için yanlıştır.
2. Kronik hastalık kayıpları yazılmaz. Raporda, kişinin zaten var olan kronik hastalıklarına ait fonksiyon kayıpları belirtilmez (m.9/3). Yalnız olaydan kaynaklanan kayıp ölçülür. Kaza ile sonuç arasındaki illiyet bağının rapordaki karşılığı budur.
3. Tedavi sürerken süreli rapor verilir. Tıbbi tedavi ve rehabilitasyon devam ederken yalnız süreli rapor verilebilir. Tedavi tamamlandıktan sonra sürekli ya da süreli rapor düzenlenir (m.9/3). Tazminat hesabında esas alınan, çoğu dosyada ikinci rapordur.

Raporun ücreti ve olayın tespiti için yapılan işlemlerin bedeli kurumlarca karşılanır. Rapora itiraz edilirse ücreti itiraz eden öder: kişi itiraz ettiyse kişi, kurum ettiyse kurum (m.17). Ayrıca hakem hastane kararıyla kesinleşen, tedaviyle oranın değişmeyeceği belirtilmiş sürekli kaza raporları için yeni rapor başvurusu kabul edilmez (m.12/6).

Trafik kazasında hangi yönetmelik uygulanır?

Trafik kazası tazminat dosyalarında engel oranı, kazanın gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan düzenlemeye göre belirlenir. Ölçüt raporun alındığı tarih değil, olay tarihidir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 19.02.2026 tarihli, E.2025/14818, K.2026/1901 sayılı kararı bu sırayı beş dönem hâlinde saymıştır:

Kaza tarihi	Uygulanan düzenleme
11.10.2008 öncesi	Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü
11.10.2008 – 01.09.2013	Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği
01.09.2013 – 01.06.2015	Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği
01.06.2015 – 20.02.2019	Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik
20.02.2019 sonrası	Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik

“2019 sonrası kazalarda uygulanan yönetmelik” ifadesinin doğru anlamı budur. 20 Şubat 2019’dan sonraki bir trafik kazasında sürekli maluliyet oranı bu yönetmeliğe ve Ek-2 cetvellerine göre hesaplanır. Daha önceki bir kazada rapor bugün alınsa bile o dönemin cetveli uygulanır. Aynı dosyada birbiriyle çelişen raporlar varsa (kararda bir rapor %5, diğeri %0 diyordu), çelişki giderilmeden hüküm kurulamaz.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi’nin 08.10.2025 tarihli, E.2024/6767, K.2025/13823 sayılı kararı, raporun tazminata esas alınabilmesi için aranan unsurları da sayar. İlgili uzmanın yer aldığı bir heyet, tüm tedavi evrakı, kişinin bizzat muayenesi, kaza ile illiyet bağı, raporlar arası çelişkinin giderilmesi ve raporun yönetmelik ile ekindeki cetvellere uygunluğu bunlar arasındadır. Aynı kararda, yalnız poliklinik muayenesine dayanan ve tedavi ile işlevsellik değerlendirmesi içermeyen bir durum bildirir rapor oran hesabına elverişli bulunmamıştır.

Trafik kazasında raporun nereden ve nasıl alınacağı trafik kazası sağlık kurulu raporu nereden nasıl alınır yazısında, maluliyet raporunun ayrıntıları ise trafik kazası sonrası maluliyet raporu yazısında ayrıca anlatılmıştır.

İş kazasında bu yönetmelik uygulanır mı?

Hayır. m.9/1 kaza raporunu iş kazası ve meslek hastalığı dışındaki olaylarla sınırlar. m.2/3 de SGK’ya verilecek sürekli iş göremezlik geliri ve malullük raporlarını kapsam dışında tutar. İş kazası ve meslek hastalığında meslekte kazanma gücü kaybı, SGK’nın kendi mevzuatına göre belirlenir. Kararı Kurum Sağlık Kurulu verir.

Bu ayrım uygulamada sık karıştırılır. Trafik kazası için kurulan beş dönemli tablo iş kazası dosyasına aynen taşınamaz. İş kazasında sürekli iş göremezlik geliri, sürekli iş göremezlik tazminatının nasıl belirlendiği başlığındaki kurallara tabidir.

ENGELLİ SAĞLIK KURULU RAPORLARININ DÜZENLENME USUL VE ESASLARI

Engelli sağlık kurulu raporu, yalnız Sağlık Bakanlığı’nın yetkilendirdiği ve m.6’daki kurulu kurabilen hastanelerden alınır. Yetkisiz bir kuruluşun ya da kurulu eksik teşkil edilmiş bir hastanenin verdiği rapor kurumlarca değerlendirmeye alınmaz (m.7/2). Yetkili hastane listesi ve hakem hastaneler Bakanlığın internet sitesinde yayımlanır (m.7/1). İl bazında güncel liste için örnek olarak İstanbul engelli sağlık kurulu raporu düzenlemeye yetkili sağlık kuruluşları yazısına bakabilirsiniz.

Özel hastaneler kural olarak bu raporu düzenleyemez. Sağlık Raporları Yönetmeliği m.54/2’ye göre özel sağlık kuruluşları, Bakanlıkça izin verilen hâller dışında durum bildirir sağlık raporu veremez. İzin verilebilmesi için yedi branşın hastane ruhsatında kayıtlı olması ve kurul üyesi hekimlerin tam gün çalışması ön şarttır.

Başvurudan rapora kadar süreç şu sırayla işler:

1. e-Devlet’te kişisel sağlık bilgi formu doldurulur. Sağlık Raporları Yönetmeliği m.6/1’e göre sağlık raporu isteyen kişi başvurudan önce bu formu doldurur.
2. Yetkili hastaneye başvurulur. Kişi ya da vasisi başvuru dilekçesiyle başvurur. Sağlık beyanına göre ilgili poliklinikler belirlenerek süreç başlar (m.8/1-a).
3. Poliklinik muayeneleri yapılır. Klinik bulgular, ICD kodları, radyoloji ve laboratuvar sonuçları, doku, organ ve fonksiyon kaybı ile engel oranı Ek-2’deki muayene formuna yazılır (m.8/1-b, c).
4. Eksik branş için konsültasyon istenir. Hastanede ilgili branş hekimi yoksa ya da tetkik yapılamıyorsa en yakın kuruluştan konsültasyon ve tetkik alınır (m.8/1-ç). Sürecin uzamasının en yaygın sebebi budur.
5. Kurul kişiyi bizzat görür. Kurul, engellilik durumunu kişiyi bizzat görerek belirler (m.8/1-d).
6. Rapor sisteme kaydedilir. Sistemden rapor numarası alınmadan düzenlenen rapor geçersizdir (m.8/1-g).

Raporda boş bırakılamayan iki alan vardır: engel grubu (m.8/1-e) ve bağımlılık değerlendirmesi. Bağımlılık alanına “evet” ya da “hayır” yazılır (m.8/1-f). Engel durumu sürekli tekerlekli sandalye ya da sedye kullanımını gerektiriyorsa ya da kişi yalnız engeline uygun özel tertibatlı taşıt kullanabiliyorsa, bu durum açıklama kısmına yazılır (m.8/1-ı). Raporda kişinin son altı ay içinde çekilmiş fotoğrafı bulunması zorunludur (m.8/1-i). Mevzuat fotoğraf adedi belirlemez. Rapor, kurum başvurularında üç, bireysel başvurularda iki nüsha düzenlenir (m.8/1-ğ).

Engellilik sağlık kurulu kimlerden oluşur?

Birden fazla uzmanlık dalını ilgilendiren durumlarda kurul, kurul başkanı ve altı branş uzmanıyla birlikte en az yedi daimi üyeden oluşur (m.6/1):

Üye	Not
Kurul başkanı	İkinci basamak hastanede başhekim veya görevlendirdiği uzman hekim; eğitim araştırma hastanesinde başhekim veya eğitim sorumlusu; üniversite hastanesinde ana bilim dalı başkanı (m.6/8)
İç hastalıkları uzmanı	Daimi
Göz hastalıkları uzmanı	Daimi
Kulak burun boğaz uzmanı	Daimi
Genel cerrahi uzmanı	Daimi
Nöroloji uzmanı	Daimi
Ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı	Daimi
Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı	Hastanede varsa zorunlu; yoksa ortopedi ve travmatoloji uzmanı katılır (m.6/3)
Geçici üye	Kurul başkanının teklifi ve başhekimin onayıyla başka branştan davet edilir, raporu imzalar (m.6/2)

Engel durumu tek bir uzmanlık dalını ilgilendiriyorsa kurul, o daldan üç uzman hekimle oluşturulur (m.6/5). Halk arasında “üç doktorlu heyet raporu” denen yapı budur. Kişinin tedavisini yapan hekim kurula katılır ya da görüşünü bildirir (m.6/4). Kararlar oy çokluğuyla alınır; eşitlikte başkanın oyu belirleyicidir. Karşı oy veren üye gerekçesini karar defterine yazar. Kişiye verilen nüshaya ise muhalefet gerekçesi yazılmaz (m.6/6-7).

Engelli sağlık kurulu raporu kaç günde çıkar?

Rapor, başvuru tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde tamamlanır. Bu süre hem Erişkin Yönetmeliği’nde (m.8/1-j) hem Sağlık Raporları Yönetmeliği’nde (m.8/8) aynıdır ve hastaneye göre değişmez. Otuz günlük süre başvurudan sonrasını kapsar; randevu için beklenen süreye ilişkin mevzuatta ayrı bir üst sınır yoktur. İlk kez düzenlenecek raporlar uzaktan değerlendirmeyle verilemez (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.65/4). Evde sağlık hizmeti alan kişilerin engelli raporlarında ise evde sağlık hekiminin bilgi formuna dayanarak süre uzatımı yapılabilir (m.65/5).

Engel Oranı Nasıl Hesaplanır? Ek-2 Cetveli ve Balthazard Formülü

Engel oranı, sağlık kurulunca Ek-2 Engel Alanları Kılavuzu’ndaki oranlara göre yüzde olarak belirlenir ve raporun ilgili bölümüne yazılır (m.10/3). Kılavuz her vücut sistemi için ayrı cetvel içerir: kas-iskelet sistemi, sinir sistemi, görme, işitme, ruhsal bozukluklar, iç organlar gibi. Oran, hastalığın adına değil fonksiyon kaybının düzeyine göre verilir. Örneğin omurga bölümünde boyun, sırt ve bel için aynı durumda farklı yüzdeler öngörülmüştür. Bu ayrım servikal, torakal ve lomber omurgada hareket kısıtlılığına bağlı engellilik oranları yazısında tablo hâlinde gösterilmiştir.

Birden fazla hastalık ya da fonksiyon kaybı varsa oranlar toplanmaz; Ek-3’teki Balthazard yöntemiyle birleştirilir (m.10/4). Geçici m.2’deki adımlar şöyledir:

1. Her engelin oranı ayrı ayrı tespit edilir.
2. Oranlar büyükten küçüğe sıralanır.
3. En yüksek oran 100’den çıkarılır.
4. Kalan, ikinci oranla çarpılıp 100’e bölünür ve sonuç en yüksek orana eklenir.
5. Üçüncü bir engel varsa bulunan toplam birinci sıraya alınır ve formül tekrarlanır.

Örnek	Hesap	Sonuç
%50 + %20	50 + (100 − 50) × 20 / 100 = 50 + 10	%60 (toplama ile %70 çıkardı)
Aynı kişi 65 yaş ve üzeri	60 + (100 − 60) × 10 / 100 = 60 + 4	%64

İkinci satır yönetmeliğin sık yanlış okunan bir hükmünü gösterir. m.10/4’e göre 65 yaş ve üzeri kişilerin oranına yüzde 10 Balthazard formülüyle eklenir. Yani %60’lık orana düz 10 puan eklenip %70 bulunmaz; sonuç %64’tür. Ek-3’teki Balthazard Hesaplama Tablosu da bu hesap için kullanılabilir (geçici m.2/3).

Hastalığın adı cetvelde yoksa oran verilmez mi?

Verilir. m.10/5’e göre kişinin engellilik durumu, Ek-2’de hastalığın adı yer almasa bile, vücut sistemleri üzerinden fonksiyon kayıpları değerlendirilerek belirlenir. “Bu hastalık listede yok, oran verilemez” gerekçesi yönetmeliğe aykırıdır. Nadir sendromlar ve cetvelde adı geçmeyen tanılar için doğru yol, hastalığın etkilediği sistemin (sinir, kalp, kas-iskelet vb.) cetvelinden fonksiyon kaybını ölçmektir.

“Özür oranları cetveli” ifadesi de bu bağlamda aranır. Bu terim 2013 tarihli Özürlülük Ölçütü Yönetmeliği’nden kalmadır. O yönetmelik m.18 ile yürürlükten kaldırılmış, mevzuatta ona yapılan atıflar erişkinler bakımından bu yönetmeliğe yapılmış sayılmıştır (m.14). Bugün erişkinler için geçerli cetvel Ek-2’dir. Kaza tarihi 20.02.2019’dan önceyse eski cetvelin tazminat dosyasında hâlâ uygulanabileceğini yukarıdaki dönem tablosu gösterir.

ULUSLARARASI SINIFLANDIRMA VE DEĞERLENDİRME KRİTERLERİNİN KULLANIMI

Yönetmelik, engelli bireylere ilişkin değerlendirmelerde sınıflandırma sistemi olarak İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması (ICF) kullanılacağını öngörür (m.5). ICF, Dünya Sağlık Örgütü’nün geliştirdiği bir sınıflandırmadır. Kişiyi yalnız tanısıyla değil; vücut fonksiyonları, günlük yaşam etkinlikleri, topluma katılım ve çevresel faktörlerle birlikte ele alır. Yönetmeliğin engelli birey tanımında “tutum ve çevre koşullarından etkilenen” ifadesinin yer alması bu yaklaşımın sonucudur (m.4/1-b).

Uygulamada iki uluslararası sistem birlikte çalışır ve karıştırılmamalıdır:

Sistem	Ne işe yarar	Yönetmelikteki yeri
ICD (Hastalıkların Uluslararası Sınıflandırması)	Tanının kodlanması	Muayene formuna ICD kodu yazılır (m.4/1-g, m.8/1-c)
ICF	Engelliliğin işlevsellik temelinde sınıflandırılması	Değerlendirmenin sınıflandırma sistemi (m.5)
Ek-2 Kılavuzu	Yüzde oranın verilmesi	Oran bu kılavuza göre yazılır (m.10/3)

Buradaki önemli nokta şudur: rapordaki yüzdeyi ICF vermez. ICF bir sınıflandırma çerçevesidir. Yüzde oran Ek-2 kılavuzundan, birden fazla engel varsa Balthazard hesabından çıkar. “ICF’ye göre engel oranım düşük çıktı” şeklindeki itirazlar bu yüzden hedefi ıskalar. İtirazın konusu, Ek-2’deki hangi satırın ve hangi fonksiyon düzeyinin uygulandığıdır.

Aynı yaklaşım çocuklarda farklı işler. 18 yaş altında sınıflandırma sistemi ICF’nin çocuk ve genç sürümü olan ICF-CY’dir; ÇÖZGER raporunda yüzde oran yazılmaz, özel gereksinim düzeyi belirtilir. Engellilik değerlendirmesinde ayrımcılık yasağı ve kişisel sağlık verilerinin korunması kuralı da açıkça yazılmıştır (m.10/2). Rapor kayıtları Bakanlık sisteminde tutulur ve ilgili kamu kurumlarıyla ancak kişinin yazılı rızasıyla paylaşılır (m.16/2).

Engelli Raporu Kaç Yıl Geçerlidir ve Nasıl Yenilenir?

Rapor sürekli ya da süreli olarak düzenlenir ve geçerlilik süresi raporda mutlaka belirtilir (m.11/1). “Engelli raporu iki yıl geçerlidir” gibi sabit bir kural yoktur. Süreyi kurul, hastalığın seyrine göre belirler:

Durum	Rapor türü	Dayanak
Engel tedavi veya rehabilitasyonla zamanla azalabilir, bulgular tam yerleşmemiş	Süreli	m.11/2
Engel sabit kalır ya da artar	Sürekli	m.11/3
Yeni bir engel ortaya çıktı ya da durum değişti	Süre beklenmeden yeniden değerlendirme	m.11/4
Kurum gerekçeli yazıyla kontrol muayenesi istedi	Yeni rapor	m.11/5
Süreli raporun bitmesine altı aydan az kaldı	Talep üzerine yeni rapor	m.11/7

Sağlık Raporları Yönetmeliği m.66/1 ayrıca, sürekli ibareli olanlar dışındaki durum bildirir raporların, hekimlerce aksine bir tarih belirtilmedikçe bir yıl geçerli olduğunu düzenler.

2019 öncesi raporlar: Yönetmeliğin yürürlüğünden önce 18 yaş üstü için düzenlenmiş sürekli raporlardaki oranlar geçerliliğini korur. Süreli raporlarda ise süre bitene kadar kurumlarca yeni rapor istenemez (m.15/1). Ancak eski raporla ilgili yeni sevk, itiraz, yeni başvuru ve kontrol muayeneleri bu yönetmeliğe göre sonuçlandırılır (m.15/2).

18 yaş geçişi: ÇÖZGER raporu 18 yaşın dolmasıyla geçersiz hâle gelir. Bu kişiler 18 yaşını doldurdukları tarihten itibaren üç ay içinde başvurursa, erişkin yönetmeliğine göre düzenlenen rapor 18 yaşın dolduğu tarihten itibaren geçerli sayılır (m.11/6). Üç aylık süre, hak kaybını önleyen tek köprüdür. Kaza raporları bu kuralın dışındadır.

Engelli Raporuna İtiraz Nasıl Yapılır?

Rapora kişi, vasisi ya da raporu isteyen kurum itiraz edebilir. İtiraz, raporu veren hastaneye değil il sağlık müdürlüğüne yapılır (m.12/1). Sağlık Raporları Yönetmeliği m.60/1’e göre başvuru, raporu düzenleyen hastanenin bulunduğu ilin ya da kişinin ikametgâhının bulunduğu ilin sağlık müdürlüğüne yapılabilir.

Aşama	Kural	Dayanak
İtiraz süresi (kişi)	30 gün; raporun e-Devlet’e aktarılmasından itibaren	SRY m.63/1 (Erişkin Yön. m.12/1: teslimden 30 gün)
İtiraz süresi (kurum)	Kişinin kuruma başvurusundan veya raporu ibrazından itibaren 30 gün; resmî kurumların yazılı talebinde süre aranmaz	SRY m.63/1, 63/3
İlk sevk	Hakem hastane listesindeki aynı veya üst roldeki en yakın hastane	SRY m.60/2
Kararlar aynı yönde	Rapor kesinleşir	SRY m.60/2
İkinci rapora süresinde itiraz yok	İkinci rapor kesinleşir	SRY m.60/2
Çelişki ve itiraz devam ediyor	Bölge hakem hastane; kararı kesin	SRY m.60/3
Hakem hastane tebliğinden sonra	20 gün içinde randevu talebi, 15 gün içinde işlem başlatma, 30 gün içinde tamamlama	SRY m.63/4

Zincirin üç ince noktası vardır:

• Hakem hastaneden alınan ilk rapor, hakem raporu sayılmaz. İlk ya da itiraz üzerine alınan ikinci rapor hakem hastaneden alınmış olsa bile hakem hastane raporu olarak kabul edilmez (m.12/3). İlk raporu veren hastane zaten hakem listesindeyse kişi aynı veya üst roldeki başka bir hastaneye gönderilir (SRY m.60/4).
• İtiraz etmeden bir üst aşamaya geçilmez. İlk rapor ile hakem hastane raporu farklı olsa bile, itiraz edilmedikçe bölge hakem hastaneye sevk yapılmaz (SRY m.60/2).
• Yeni başvuru için altı ay beklenir. Hakem hastane kararıyla ya da süresinde itiraz edilmediği için kesinleşen raporla ilgili, aynı gereksinim alanında yeni başvuru en erken altı ay sonra kabul edilir (m.12/5).

Yazım hatası, imza eksikliği, boş bırakılmış alan ya da kişi bilgisinin yanlış olması itiraz konusu değildir. Bu tür usul hataları raporu düzenleyen hastaneye bildirilir ve kurul tarafından düzeltilir. Bu başvuru itiraz sayısına dahil edilmez (SRY m.63/6). Usul hatası için itiraz yoluna gitmek, otuz günlük süreyi boşa harcatabilir.

Engelli Raporu Hangi Haklara Dayanak Olur?

Rapor tek başına hak doğurmaz (m.10/1). Her hakkın kendi kanununda ayrıca bir oran eşiği ve ek şartlar vardır. Rapordaki oranın en sık karşılaştırıldığı eşikler şunlardır:

Hak	Eşik	Dayanak
Gelir vergisinde engellilik indirimi (3., 2., 1. derece)	%40 / %60 / %80	GVK m.31 (tutarlar her yıl güncellenir)
Engelli işçi çalıştırma yükümlülüğü	50 ve üzeri işçi çalıştırılan işyerlerinde özel sektörde %3, kamuda %4	4857 s.K. m.30
Ağır engelli (tam bağımlı) sayılma	%50 ve üzeri + günlük yaşamda tam bağımlılık	Erişkin Yön. m.4/1-m, m.8/1-f
ÖTV istisnası, özel tertibatsız araç	%90 ve üzeri	ÖTVK m.7/2-a
ÖTV istisnası, ortopedik engel nedeniyle sürücü belgesi alamayanlar	Ortopedik engellilik %40 ve üzeri	ÖTVK m.7/2-c (7577 s.K. ile yeniden düzenlendi)

Gelir vergisi indiriminde ayrıca usul kuralı vardır. İndirime esas raporu, düzenleyen hastane işverenin bulunduğu yerdeki vergi dairesi başkanlığına, vergi dairesi başkanlığı olmayan illerde defterdarlığa gönderir. İndirimde bu rapor esas alınır (m.13). “Rapor aldım ama indirim başlamadı” sorununun cevabı çoğu zaman bu gönderimin yapılıp yapılmadığındadır.

Engelli Raporu Bir Hak Kaybına Yol Açıyorsa

Engel oranı bir tazminat dosyasında, SGK işleminde ya da vergi ve istihdam haklarında sonuç doğuruyorsa üç şey dosya bazında kontrol edilmelidir: raporun doğru rejimde alınıp alınmadığı (engelli raporu, kaza raporu ya da SGK raporu), itiraz süresinin hangi tarihten başladığı ve raporun olay tarihindeki doğru cetvele göre düzenlenip düzenlenmediği. Yanlış rejimde alınmış bir rapor dosyaya sunulduğunda çoğu zaman yeniden aldırılır. Kaçırılan otuz günlük itiraz süresi ise raporu kesinleştirir.

Trafik kazası sonrası maluliyet ve engel oranına dayanan tazminat talepleri için tazminat hukuku sayfasından büromuza ulaşabilir, raporunuzun hangi aşamada olduğunu birlikte değerlendirebiliriz. Spinal sinir hasarı gibi özel durumlar için spinal sinir hasarına bağlı engellilik oranı ve tazminat yazısı da yol gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Erişkinler için Engellilik Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin amacı nedir?

Yönetmeliğin amacı, Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu ile Terör, Kaza ve Yaralanmaya Bağlı Durum Bildirir Sağlık Kurulu Raporunun alınışı, geçerliliği, değerlendirilmesi ve bu raporları verebilecek yetkili kuruluşlarla ilgili usul ve esasları belirlemektir (m.1). Ayrıca engellilikle ilgili derecelendirme ve sınıflandırma gereken alanlarda ortak bir uygulama geliştirmeyi ve uluslararası sınıflandırma ölçütlerinin kullanımını yaygınlaştırmayı hedefler. Yönetmelik 18 yaşını doldurmuş kişilere uygulanır.

Engellilik durum değerlendirmesinde hangi sistem kullanılmaktadır?

Sınıflandırma sistemi olarak İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması (ICF) kullanılır (m.5). Tanı ise ICD koduyla yazılır. Rapordaki yüzde oran ICF’den değil, Ek-2 Engel Alanları Kılavuzu’ndan belirlenir. Birden fazla engel varsa oranlar Balthazard formülüyle birleştirilir (m.10/3-4).

Engelli Sağlık Kurulu Raporları’nın geçerlilik süresi nasıl belirlenir?

Rapor sürekli ya da süreli düzenlenir ve süre raporda mutlaka yazılır (m.11/1). Engelin tedaviyle azalma ihtimali varsa süreli, engel sabit kalıyor ya da artıyorsa sürekli rapor verilir (m.11/2-3). Süreli raporun bitmesine altı aydan az kaldığında talep üzerine yeni rapor alınabilir (m.11/7). Durum değişirse süre beklenmeden yeniden değerlendirme istenebilir (m.11/4).

30692 sayılı yönetmelik hangi tarihte yürürlüğe girdi?

Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, 20 Şubat 2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir (m.19). Aynı sayıda ÇÖZGER yönetmeliği de yayımlandığı için yalnız sayıyla değil, yönetmeliğin tam adıyla atıf yapmak gerekir.

Erişkinler için engellilik değerlendirmesi hakkında yönetmelik PDF olarak nereden indirilir?

Ana metin Resmî Gazete arşivinde 20.02.2019 tarihli sayının içinde, güncel hâli Mevzuat Bilgi Sistemi’ndedir. Ek-1’den Ek-4’e kadar olan ekler ise Resmî Gazete’de ayrı ve 172 sayfalık bir PDF olarak yayımlanmıştır. Oran cetvelleri bu dosyanın Ek-2 bölümündedir.

Özel hastane engelli raporu verebilir mi?

Kural olarak veremez. Sağlık Raporları Yönetmeliği m.54/2’ye göre özel sağlık kuruluşları, Bakanlıkça izin verilen hâller dışında durum bildirir sağlık raporu düzenleyemez. Bakanlığın yetkili hastane listesinde yer almayan bir kuruluşun raporu kurumlarca değerlendirmeye alınmaz (m.7/2).

Engelli raporuna itiraz süresi kaç gündür?

Otuz gündür. Sağlık Raporları Yönetmeliği m.63/1’e göre süre, raporun e-Devlet sistemine aktarılmasından itibaren işler. İtiraz il sağlık müdürlüğüne yapılır. Süresinde yapılmayan itiraz değerlendirilmez ve rapor kesinleşir.

Kaza raporunu kişi kendisi isteyebilir mi?

Terör, kaza ve yaralanmaya bağlı durum bildirir rapor, kurumlar tarafından resmî yazıyla ve olaya ilişkin belgelerle birlikte talep edilir (m.9/2). Uygulamada bu raporu genellikle mahkeme, sigorta şirketi ya da ilgili kurum ister. Kişi ise rapora itiraz edebilir.

65 yaş üstü kişilerin engel oranı nasıl hesaplanır?

65 yaş ve üzeri kişilerin engel oranına yüzde 10, düz toplama ile değil Balthazard formülüyle eklenir (m.10/4). Örneğin %60 oranı olan bir kişinin sonucu %70 değil, 60 + (40 × 10 / 100) hesabıyla %64 olur.

18 yaşını dolduran çocuğun ÇÖZGER raporu ne olur?

ÇÖZGER raporu 18 yaşın dolmasıyla geçersiz hâle gelir. Kişi 18 yaşını doldurduğu tarihten itibaren üç ay içinde erişkin yönetmeliğine göre başvurursa, düzenlenecek rapor 18 yaşın dolduğu tarihten itibaren geçerli sayılır (m.11/6). Üç aylık süre kaçırılırsa bu geriye etki kuralından yararlanılamaz. Terör, kaza ve yaralanmaya bağlı raporlar bu kuralın dışındadır.