Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması bugün, 2 Haziran 2022 tarihli ve 5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik’e göre yürütülür. Yönetmelik 3 Haziran 2022 tarihli ve 31855 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve aynı gün yürürlüğe girdi.

Yönetmelik, 7315 sayılı Kanun’un çizdiği çerçeveyi uygulamaya taşır: talebin hangi birime gideceğini, sonucun kaç iş gününde bildirileceğini, Değerlendirme Komisyonu’nun nasıl çalışacağını ve verilerin ne zaman silineceğini belirler. 5 Ekim 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki metinde hiçbir değişiklik kaydı yoktur.

Bir Bakışta: Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği

Yönetmelik beş bölüm, 18 madde ve bir geçici maddeden oluşur; dayanağı 7315 sayılı Kanun’un 12. maddesidir.

• Arşiv araştırması herkese, güvenlik soruşturması sayılanlara yapılır: ilk defa veya yeniden kamu görevine atanacak herkes için arşiv araştırması (m.9/1), on iki bentte sayılan gruplarda ise ikisi birlikte (m.9/2).
• Araştırmayı yalnız üç birim yapar: MİT Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri (m.10/1). Jandarma ve kurumun kendisi bu listede yoktur.
• Süre iş günüyle sayılır: talep araştırma birimine ulaştıktan sonra arşiv araştırması en geç 30, güvenlik soruşturması en geç 60 iş gününde bildirilir (m.11/7).
• Komisyon karar vermez, değerlendirme sunar: atama kararı atamaya yetkili amirindir (m.12/4).
• Veriler iki yılın sonunda silinir, dava açılmışsa karar kesinleşmeden silinmez (m.15).
• Gizlilik derecesi artık üçtür: Çok Gizli, Gizli ve Hizmete Özel. Eski “Özel” derecesi 2022’de kaldırıldı.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasının Amacı ve Kapsamı

Yönetmeliğin amacı, kişileri doğrudan elemek değil, bir işlemin usul ve esaslarını belirlemektir. Madde 1, dört konuyu sayar: korunması gereken bilgi ve belgeler, gizlilik dereceli birim ve kısımların tespiti, güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasının yapılması ve değerlendirme komisyonlarının çalışması.

Madde 2’ye göre Yönetmelik üç tarafı kapsar: hakkında araştırma yapılacak kişileri, talepte bulunan kurum ve kuruluşları, araştırmayı yapacak birimleri. Kurum ve kuruluş tanımına (m.4/1-d), millî güvenlik açısından stratejik önemi olan birim, proje, tesis ve hizmetleri yürüten diğer kurumlar da girer.

Kapsamın asıl ayrımı madde 9’dadır. Statüsü veya çalıştırma şekli ne olursa olsun ilk defa ya da yeniden memuriyete veya kamu görevine atanacak herkes hakkında arşiv araştırması yapılır. Güvenlik soruşturması ise yalnız ikinci fıkrada sayılan gruplarda, arşiv araştırmasıyla birlikte yapılır.

Grup (m.9/2)	Güvenlik soruşturması
Gizlilik dereceli birim ve kısımlarda çalışacak kamu personeli	Var
Millî Savunma Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı personeli	Var
Emniyet, Jandarma, Sahil Güvenlik, MİT personeli	Var
Ceza infaz kurumları ve tutukevleri personeli	Var
Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler	Var
Üst kademe kamu yöneticileri	Var
Özel kanunu gereği tabi olanlar	Var
Stratejik birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilenler	Var
Bu listede olmayan diğer kamu görevlileri	Yalnız arşiv araştırması

Listede olmayan bir kadroya atanacak kişi de güvenlik soruşturmasına girebilir; bunun yolu gizlilik dereceli birimlerdir. Her kurumda zorunlu olarak gizlilik dereceli sayılan dört birim, “Gizlilik Dereceli Birimler Nelerdir?” başlığında sıralanıyor.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmeliğin Hukuki Dayanakları

Yönetmeliğin tek dayanak maddesi 7315 sayılı Kanun’un 12. maddesidir (Yön. m.3). Kanun, gizlilik dereceli birimlerin tespitini, araştırmanın usul ve esaslarını, araştırmayı yapacak birimleri ve komisyonların çalışmasını Cumhurbaşkanınca çıkarılacak bir yönetmeliğe bırakmıştır.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği 2022 Hangi Kanuna Dayanır?

Dayanak, 7 Nisan 2021’de kabul edilen ve 17 Nisan 2021 tarihli, 31457 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’dur. Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girdi; Yönetmelik ise ondan bir yılı aşkın süre sonra çıkarıldı.

Eski metinlerde dayanak olarak gösterilen 4045 sayılı Kanun artık yürürlükte değildir. 7315 sayılı Kanun’un 13. maddesinin sekizinci fıkrası 4045’i yürürlükten kaldırmış, 14. maddesi de mevzuattaki 4045 atıflarının yeni Kanuna yapılmış sayılacağını hükme bağlamıştır.

Kişisel verilerin korunması yönünden Yönetmelik ayrıca 6698 sayılı Kanun’a atıf yapar: madde 13, 6698’in 4. maddesindeki genel ilkelere aykırı işlem yapılamayacağını söyler. Gizlilik dereceleri için de 5529 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan ayrı bir yönetmeliğe yollama yapılır (m.5).

7315 Sayılı Kanun Yönetmeliği Hangisidir?

“7315 sayılı kanun yönetmeliği” diye aranan metin, bu yazının konusu olan 5649 sayılı Karar ekindeki Yönetmeliktir. Resmî adı “Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik”tir; tam metni mevzuat.gov.tr’de yayımlanır.

7315’e dayanan ikinci bir Cumhurbaşkanı Kararı daha vardır: 26 Nisan 2022 tarihli ve 31821 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gizlilik Dereceli Belgelerde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (5529 sayılı Karar). Bu metin kişileri değil belgeleri düzenler; dayanağı 7315 m.12 ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 6. ve 7. maddeleridir.

Kanun ile Yönetmelik arasında güncel bir fark vardır. 7551 sayılı Kanun, 1 Temmuz 2025’ten itibaren Cumhurbaşkanlığındaki komisyonun başkanını “Genel Sekreterin görevlendireceği” üst kademe yöneticisi olarak değiştirdi. Yönetmeliğin 12. maddesi ise hâlâ “İdari İşler Başkanının görevlendireceği” ibaresini taşıyor. Çatışmada kanun hükmü uygulanır.

Eski Yönetmelik (2000/284) ile Yeni Yönetmelik Arasındaki Farklar

Eski Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği, 14 Şubat 2000 tarihli ve 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuş, 12 Nisan 2000 tarihli ve 24018 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştı. Dayanağı 4045 sayılı Kanun’du.

Bu yönetmelik 2021’de iptal edilmedi; yeni Yönetmeliğin 16. maddesiyle 3 Haziran 2022’de yürürlükten kaldırıldı. Aynı madde, mevzuatta eski yönetmeliğe yapılan atıfların yenisine yapılmış sayılacağını da düzenler.

Konu	Eski Yönetmelik (2000/284)	Yeni Yönetmelik (5649)
Çıkaran	Bakanlar Kurulu	Cumhurbaşkanı
Resmî Gazete	12/4/2000 - 24018	3/6/2022 - 31855
Dayanak	4045 sayılı Kanun	7315 sayılı Kanun m.12
Güvenlik soruşturması tanımı	“Ahlaki durumu” ve “sır saklama yeteneği” dahil (m.4/g)	Olgusal veri, yabancılarla ilişik, örgüt irtibatı (m.8)

Yeni metnin iki hükmü kanunda bile yoktur, yalnız Yönetmelikte yer alır: sonucun 30 ve 60 iş gününde bildirilmesi (m.11/7) ile iftira ve kin saikli beyanların komisyona iletilmemesi (m.12/3). 7315 sayılı Kanun’un on altı maddesinde süre ve “iftira” ifadesi geçmez.

Geçiş dönemi geçici madde 1’de düzenlendi. Kurumlar gizlilik dereceli birimlerini 60 gün içinde Cumhurbaşkanlığına bildirecekti. Bildirim yapılıncaya kadar istenen ve 3 Haziran 2022’den önce başlatılan işlemler, eski yönetmeliğin 7315’e aykırı olmayan hükümlerine göre sonuçlandırıldı.

“Ahlaki durum” ölçütünün bugünkü durumu ayrı bir yazının konusu: güvenlik soruşturmasında ahlaki durum nedir.

Yönetmelik Madde Madde: 18 Madde Neyi Düzenliyor?

Yönetmelik beş bölümdür. Hangi maddede ne aranacağını gösteren özet tablo şöyle:

Bölüm	Madde	Konu
Birinci	m.1-4	Amaç, kapsam, dayanak, tanımlar (olgusal veri, istihbari faaliyet, bilmesi gereken)
İkinci	m.5	Gizlilik dereceleri için 5529 sayılı Karar’a yollama
İkinci	m.6	Gizlilik dereceli birim ve kısımlar, bildirim zinciri
Üçüncü	m.7	Arşiv araştırmasının beş unsuru
Üçüncü	m.8	Güvenlik soruşturmasının üç ek unsuru, yerinden araştırma
Üçüncü	m.9	Kimlere arşiv araştırması, kimlere ikisi birlikte
Üçüncü	m.10	Araştırmayı yapan üç birim, yetkili personelin yasakları
Üçüncü	m.11	Talep akışı, eklenecek liste, 30 ve 60 iş günü, saklama
Üçüncü	m.12	Değerlendirme Komisyonu
Dördüncü	m.13-15	Kişisel verilerin korunması, gizlilik, silme ve yok etme
Beşinci	m.16-18 + Geçici m.1	Eski yönetmeliğin kaldırılması, geçiş, yürürlük, yürütme

Tanımlar maddesindeki olgusal veri kavramı Yönetmeliğin omurgasıdır: görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili, yorum içermeyen, somut veya gözlemlenebilir ya da doğrulanabilir olaylara dayanan veri (m.4/1-e). Komisyona yalnız bu nitelikteki veri gider.

Arşiv Araştırması Nedir, Ne Kadar Sürer?

Arşiv araştırması, kişi hakkındaki belirli kayıtların mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir (m.7). Tanımda yerinden araştırma yoktur; o unsur yalnız güvenlik soruşturmasında (m.8) yer alır. İlk defa ya da yeniden kamu görevine atanacak herkese, statü ayrımı olmadan yapılır (m.9/1).

Kurum talebi üzerine yapılan arşiv araştırmasını Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare amirlikleri yürütür (m.11/2). Talebe kişinin yalnız adı, soyadı ve kimlik numarasını içeren liste elektronik ortamda eklenir (m.11/5); adaydan form istenmesini öngören bir hüküm yoktur.

Arşiv araştırması kaç gün sürer? Sonuç, talebin araştırmayı yapacak birime ulaşmasından itibaren en geç 30 iş gününde talep eden kuruma bildirilir (m.11/7-a). Süre adayın başvurusundan değil, kurumun talebinin birime ulaşmasından başlar. Kurumun talep göndermesi ve komisyon aşaması için ayrıca süre konmamıştır.

Arşiv Araştırmasında Nelere Bakılır?

Yönetmeliğin 7. maddesi arşiv araştırmasında tespit edilecek hususları beş bentte sayar. Liste kapalıdır; memurluğa girişte de Sağlık Bakanlığına atamada da arşiv araştırmasının kapsamı bu beş bentle sınırlıdır.

Bent	Bakılan kayıt
(a)	Adli sicil kaydı
(b)	Kolluk kuvvetlerince halen aranıp aranmadığı
(c)	Hakkında herhangi bir tahdit bulunup bulunmadığı
(ç)	Kesinleşmiş mahkeme kararları, CMK m.171/5 (kamu davasının açılmasının ertelenmesi) ve m.231/13 (HAGB) kararları, devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olgular
(d)	Kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası

En çok gözden kaçan bent (ç)‘dir. Adli sicil kaydına girmeyen HAGB ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararları, arşiv araştırmasında görülebilir. Araştırmayı yapan birimler bu karar ve kayıtları almaya açıkça yetkilidir (m.10/2).

Kaydın görünmesi, atamanın yapılmayacağı anlamına gelmez. Veri komisyonda değerlendirilir ve sonuç görevin niteliğine göre değişir. Unsurların tek tek açıklaması için: güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması nedir, nelere bakılır.

Yönetmelikte kişinin yakınlarına ilişkin bir araştırma kalemi yoktur. Talep listesi yalnız adayın kendi bilgilerini içerir; 5352 sayılı Kanun’un 10. maddesinin ikinci fıkrası da yakının kaydının kişiyi haktan yoksun bırakmaya dayanak yapılamayacağını söyler.

Memuriyet İçin Güvenlik Soruşturması Süreci ve Kriterleri

Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasındaki beş unsura ilave olarak üç konunun tespit edilmesidir (m.8). İki işlem ayrı aşamalar değildir; güvenlik soruşturmasına tabi kişide ikisi birlikte yürütülür.

m.8 bendi	Tespit edilen husus
(a)	Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk ve istihbarat ünitelerindeki olgusal veriler
(b)	Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişik
(c)	Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulmuş örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak

Tespit iki yolla yapılır: mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli yöntemlerle yerinden araştırılması suretiyle. Yerinden araştırma sınırsız bir çevre sorgusu değildir; görevine yansıyacak hususlarla sınırlıdır.

Yönetmelikte “sadakat”, “ahlak”, “mali durum” ya da “sosyal medya” gibi ayrı bir ölçüt yoktur. Değerlendirme, görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili olgusal veriler üzerinden yapılır. Ortam ve yerinden araştırma ayrıntısı: güvenlik soruşturmasında kişinin içinde bulunduğu ortam.

Kamuda Güvenlik Soruşturması Nasıl Yapılır?

Süreç dört adımda ilerler. Adımlar Yönetmeliğin 9 ile 12. maddeleri arasından çıkarılmıştır.

1. Talep: Atamayı yapacak kurum, kişinin güvenlik soruşturmasına tabi olup olmadığına göre talebi hazırlar. Listeye ad, soyad, kimlik numarası, güncel adres, iletişim bilgileri, mezun olunan okul, son çalışılan işyeri ve unvan eklenir (m.11/6).
2. Araştırma: Talep, m.11’deki matrise göre Emniyet Genel Müdürlüğü, mahalli mülki idare amirlikleri ya da Cumhurbaşkanlığı üzerinden MİT veya EGM’ye gider.
3. Bildirim: Sonuç, talebin birime ulaşmasından itibaren en geç 60 iş gününde kuruma bildirilir (m.11/7-b).
4. Değerlendirme ve atama: Olgusal veriler kurumdaki Değerlendirme Komisyonuna iletilir; komisyon gerekçeli değerlendirmesini atamaya yetkili amire sunar (m.12/2 ve m.12/4).

Son çalışılan işyeri ve okul bilgisi kişiyi tanımlamak için listeye konur; bu bilgilerin ayrıca puanlandığına dair bir hüküm yoktur. Aile bireylerinin bilgisi bu listede yer almaz.

Talebi Hangi Birim Karşılar?

Araştırmayı yapacak birim, kişinin hangi görev için araştırıldığına göre değişir. Kurumun kendisi araştırma yapamaz; Jandarma Genel Komutanlığı da araştırmayı yapan birimler arasında sayılmaz (m.10/1).

Talep türü	Araştırmayı yapan birim	Madde
Cumhurbaşkanlığının talepleri	MİT Başkanlığı ve/veya EGM	m.11/1
Kurum talebiyle arşiv araştırması	EGM ve/veya mahalli mülki idare amirlikleri	m.11/2
MSB uzman erbaş, sözleşmeli er-erbaş ve işçi; EGM, Jandarma, Sahil Güvenlik personeli; cezaevi personeli; öğretmenler; gizlilik dereceli birim personeli	EGM ve/veya mahalli mülki idare amirlikleri (illerden gelen talepler valilik)	m.11/3
m.11/4’te sayılan yedi grup	Talep Cumhurbaşkanlığına iletilir; MİT ve/veya EGM yapar	m.11/4

Cumhurbaşkanlığı üzerinden yürüyen yedi grup şunlardır: gizlilik dereceli birimlerde merkezde şube müdürü ve üstü, 657 sayılı Kanun’un 36/A-11 ve ek 41. maddesindeki meslekler ile mesleğe özel yarışma sınavıyla alınanlar; ihtisas alanıyla MSB ve Genelkurmay personeli; üst kademe yöneticiler; hâkim ve savcı adayları; kaymakam adayları; Dışişleri aday meslek memurları; stratejik birimler ve 5202 sayılı Kanun kapsamındakiler.

Güvenlik Soruşturması Kaç Gün Sürer?

Yönetmeliğe göre güvenlik soruşturmasının sonucu, talebin ilgili birime ulaşmasından itibaren en geç 60 iş gününde bildirilir. 60 iş günü yaklaşık on iki haftaya karşılık gelir. 7315 sayılı Kanun’da ise bu konuda süre hükmü yoktur; süre yalnız Yönetmelikte yer alır.

Sürenin aşılmasına bağlanmış bir sonuç yoktur; süre dolunca sonuç olumlu sayılmaz. Kurumun talebi göndermesi, Cumhurbaşkanlığı ara aşaması, komisyon toplantısı ve atama onayı için de süre öngörülmemiştir. Uzayan dosyaların sebepleri ve izlenebilecek yollar: güvenlik soruşturması neden uzar.

Görünmeyen bir gecikme sebebi madde 11’in dokuzuncu fıkrasıdır. Gizlilik dereceli birimlerini Cumhurbaşkanlığına bildirmeyen ya da stratejik önemi gerekçelendirmeyen kurumun talebi, araştırmayı yapacak birimlerce yerine getirilmez.

Güvenlik Soruşturması Değerlendirme Komisyonu Kimlerden Oluşur?

Değerlendirme Komisyonu, talepte bulunan her kurumun kendi bünyesinde kurulur. Teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla, başkan dahil en az beş kişi ve tek sayıda oluşur (m.12/1; Kanun m.7/1).

Kurum	Komisyon başkanı
Cumhurbaşkanlığı	Genel Sekreterin görevlendireceği üst kademe yöneticisi (Kanun m.7/1, 7551 ile 1.7.2025’ten itibaren)
TBMM Başkanlığı	Genel sekreter yardımcısı
Bakanlıklar	Bakan yardımcısı
Diğer kamu kurum ve kuruluşları	En üst yöneticinin görevlendireceği üst kademe yöneticisi
Üniversiteler	Rektör yardımcısı
Valilikler	Vali yardımcısı

Komisyon üye tam sayısıyla toplanır, kararlarını oy çokluğuyla alır (m.12/5). Sekretarya hizmetlerini kurumun personel işlemlerini yürüten birimi yapar (m.12/6). Stratejik birim, proje ve tesislerde istihdam edilecekler için değerlendirme, ilgili bakanlık ya da kamu kurumundaki komisyonda yapılır.

Komisyon Karar Verir mi, Atamayı Kim Yapar?

Hayır. Komisyon verileri analiz eder ve kişinin atanıp atanmaması ya da gizlilik dereceli birimde çalışıp çalışmaması hakkında nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar (m.12/4). Kararı veren amirdir; dava da amirin atamama işlemine karşı açılır.

Gerekçe zorunluluğu yargısal denetimin temelidir. Mahkeme istediğinde komisyonun değerlendirmeleri mahkemeye sunulur (m.12/4 son cümle).

Komisyona Hangi Bilgiler Gitmez?

Somut olarak gözlemlenemeyen veya doğruluğu denetlenemeyen bilgiler ile iftira olduğu ya da kin ve düşmanlık saikiyle verildiği açık olan beyanlar komisyona iletilmez ve dikkate alınmaz (m.12/3). Bu hüküm 7315 sayılı Kanun’da yoktur, Yönetmelikle getirilmiştir.

Aynı fıkra adaya tek bir açıklama imkânı tanır. Komisyon gerekli görürse, bilginin kaynağını açıklamadan ilgili kişiden açıklama isteyebilir. Bu bir hak değil, komisyonun takdirindeki bir yetkidir.

Gizlilik Dereceleri ve Memuriyette Uygulanması

Gizlilik dereceleri, belgenin içeriğine göre kimlerin ona erişebileceğini belirleyen sınıflandırmadır. Yönetmelik bu konuda kendi hükmünü koymaz; madde 5, 25 Nisan 2022 tarihli ve 5529 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Gizlilik Dereceli Belgelerde Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’e yollama yapar.

Gizlilik Dereceleri ve Kategorileri

5529 sayılı Karar ekindeki Yönetmeliğin 4. maddesine göre üç millî gizlilik derecesi vardır: Çok Gizli, Gizli ve Hizmete Özel. Eski metinlerde dördüncü derece olarak sayılan “Özel” derecesi kaldırılmıştır.

Derece	Kullanıldığı belge	Dereceyi vermeye yetkili
Çok Gizli	Açıklanırsa Devletin dış ilişkilerine, millî savunmasına, millî güvenliğine ve müttefiklerle faaliyetlerine önemli derecede zarar verebilecek belgeler	İdarenin üst yöneticisi (yetki devri mümkün)
Gizli	İzinsiz açıklanırsa Devletin menfaatlerine, güvenlik, istihbarat ve teknoloji faaliyetlerine zarar verebilecek belgeler	Birim yöneticisi
Hizmete Özel	İzinsiz açıklanırsa idari faaliyete, gerçek veya tüzel kişiye, idari ya da adli soruşturmaya ve kovuşturmaya zarar verebilecek belgeler	Birim veya alt birim yöneticisi

Önceden “Özel” damgası taşıyan belgeler için geçiş hükmü konuldu: bunlar bir yıl içinde idarenin değerlendirmesiyle Gizli derecesine yükseltilebilir, yükseltilmeyenler Hizmete Özel gibi işlem görür (5529 Geçici m.1). “Kişiye Özel” ise derece olarak sayılmaz; Yönetmelikte zarf üzerine ayrıca yazılan bir ibare olarak geçer.

5529 sayılı Karar, 1964 tarihli ve 6/3048 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Gizlilik Dereceli Evrak ve Gerecin Güvenliği Hakkında Esasları yürürlükten kaldırmıştır (m.34). “Özel” derecesini hâlâ sayan metinler, 2022 öncesi düzene göre yazılmıştır.

Memuriyet Sürecinde Gizlilik Dereceleri

Gizlilik derecesi kişinin araştırma türünü doğrudan etkiler. 5529 sayılı Karar’ın 10. maddesine göre Çok Gizli ve Gizli belgelerle ilgili yetki verilecek veya görevlendirme yapılacak kişilere güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır.

5529 sayılı Karar, Hizmete Özel belgeler için güvenlik soruşturması şartı öngörmez. Ölçüt, kişinin Çok Gizli ya da Gizli belge oluşturan veya saklayan bir birimde görev almasıdır; bu birimler 5649 sayılı Yönetmeliğin 6. maddesine göre belirlenir.

Bu görevlerde ayrıca “bilmesi gereken” ilkesi uygulanır. Gizlilik dereceli bilgiye yalnız görevi gereği öğrenen, inceleyen, uygulayan ve korumaktan sorumlu olanlar erişir (m.4/1-a). Çok Gizli ve Gizli belgelere erişim yetkisi olan personelin kimliği de yalnız bilmesi gerekenlerce bilinir (5529 m.10/2).

Kurumlar İçinde Uygulama

Güvenlik soruşturması kapsamında elde edilen veriler ile komisyon kararlarına ilişkin işlemler, 5529 sayılı Karar’da “gizli” belgeler için öngörülen kurallara göre yürütülür; arşiv araştırmasındaki hususlar bu kuralın dışındadır (m.14/2).

Sonuç belgeleri, kişinin işlemini yapan kurumun dosyasında asgari “gizli” derecede saklanır. İstihbari faaliyete konu olan bilgi ve belgeler elektronik ortamda muhafaza edilemez (m.11/7 son cümle).

Araştırmayı yapan birimlerdeki yetkili personel için dört yasak sayılmıştır: hukuka aykırı sorgulama yapamaz, log kayıtlarını değiştiremez veya silemez, bilgileri paylaşamaz ya da yayamaz, öğrendiği kişisel bilgileri yetkisiz kişilere veya basına veremez (m.10/3).

Gizlilik Dereceli Birimler Nelerdir?

Gizlilik dereceli birim ve kısımlar, 5529 sayılı Karar’a göre “çok gizli” ve “gizli” derecedeki bilgi ve belgeleri oluşturan ve saklayan birim ve kısımlardır (m.6/1). Bunları her kurum kendisi belirler (m.6/2).

Ancak dört birim, kurum ne derse desin, her kamu kurumunda gizlilik dereceli sayılır (m.6/2):

1. Teftiş ve denetim birimleri
2. Personel birimleri
3. Bilgi işlem birimleri
4. Özel kalem müdürlükleri

Bu yüzden kadrosu m.9/2 listesinde olmayan bir memur da, örneğin bir belediyenin bilgi işlem müdürlüğüne atanacaksa, güvenlik soruşturmasına tabi olur.

Gizlilik Dereceli Birim ve Kısımlar Kime Bildirilir?

Kurumların belirlediği birimler Cumhurbaşkanlığına bildirilir (m.6/3). İl özel idareleri, bunların üyesi olduğu birlikler ve köylere hizmet götürme birlikleri İçişleri Bakanlığına; belediyeler ve bağlı kuruluşları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bildirimde bulunur.

Uygun görülen birimler Cumhurbaşkanlığınca İçişleri Bakanlığı, MİT Başkanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğüne gönderilir (m.6/4). Bildirim yapmayan kurumun güvenlik soruşturması talepleri karşılanmaz (m.11/9).

Hakkımdaki Veriler Ne Kadar Saklanır, Bilgi Alabilir miyim?

Kişi, istihbari faaliyete konu olmayan kendi verileri hakkında bilgilendirilme, erişme, düzeltme ve silme talebinde bulunabilir; Yönetmelik bu talepler için tedbir alınmasını öngörür (m.13/1). Verilerin doğru, güncel, amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olması esastır (m.13/2).

Sınır da aynı maddededir. Millî savunma, millî güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeni ve ekonomik güvenlikle ilgili istihbarat faaliyetleri kapsamında elde edilen bilgiler kişiye verilemez (m.13/3). Veriler amacı dışında işlenemez ve aktarılamaz (m.14/3).

Veri	Silinme zamanı	Madde
Değerlendirme Komisyonundaki veriler	İşlenme amacı ortadan kalkınca, her durumda iki yılın sonunda	m.15/1
Araştırmayı yapan birimdeki, istihbari faaliyete konu olmayan veriler	İki yılın sonunda	m.15/2
Dava açılmış dosya	Karar kesinleşmeden silinemez	m.15/3

Dava açıldığında kurum bunu araştırmayı yapan birime bildirir, karar kesinleşince de silme için ayrıca bildirimde bulunur (m.15/3). Bildirim yapılmazsa belgenin iki yıl sonunda silinmiş olma ihtimali doğar; bu nedenle dava süreci kurum yönünden de takip gerektirir.

Yönetmelikte Olumsuz Sonuca İtiraz Yolu Var mı?

Yönetmelikte ve 7315 sayılı Kanun’da güvenlik soruşturması sonucuna karşı ayrı bir itiraz mercii düzenlenmemiştir. Kişiyi etkileyen işlem, komisyon değerlendirmesi üzerine atamaya yetkili amirin verdiği atamama kararıdır ve bu karar idari işlemdir.

Atamama işlemine karşı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi gereğince yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Mahkeme komisyonun gerekçeli değerlendirmesini isteyebilir (m.12/4); dava süresince veriler silinemez (m.15/3).

Dava dilekçesi, yürütmenin durdurulması ve avukatın süreçteki rolü ayrı bir yazıda anlatılıyor: güvenlik soruşturması avukatı ne yapar, olumsuz sonuca nasıl itiraz edilir. Dosyanızda atamama işlemi tebliğ edildiyse, süre işlemeye başlamadan bir idare hukuku avukatıyla belgeleri birlikte değerlendirmek faydalı olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmasına dair yönetmelik ne zaman yürürlüğe girdi?

5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı 2 Haziran 2022’de alındı; Yönetmelik 3 Haziran 2022 tarihli ve 31855 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girdi (m.17). 5 Ekim 2026 itibarıyla metinde değişiklik yapılmamıştır.

Güvenlik soruşturması arşiv araştırması yönetmeliği tek bir metin mi?

Hayır. Her iki işlem de tek bir metinde, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik’te düzenlenir. Arşiv araştırması m.7’de, güvenlik soruşturması m.8’de tanımlanır.

Güvenlik ve arşiv araştırması aynı şey mi?

Değil. Arşiv araştırması mevcut kayıtlardan beş unsurun tespitidir ve herkese yapılır. Güvenlik soruşturması buna ek olarak olgusal veri, yabancılarla ilişik ve örgüt irtibatını, gerekirse yerinden araştırarak tespit eder ve yalnız sayılan gruplara yapılır.

Memur güvenlik soruşturması nasıl yapılır?

Kurum, kişinin bilgilerini içeren listeyi elektronik ortamda ilgili birime gönderir. EGM, mülki idare amirlikleri veya Cumhurbaşkanlığı üzerinden MİT ya da EGM araştırmayı yapar; sonuç en geç 60 iş gününde kuruma, oradan Değerlendirme Komisyonuna gider.

Arşiv araştırması kaç gün sürer?

Talep araştırmayı yapacak birime ulaştıktan sonra en geç 30 iş günü içinde sonuç kuruma bildirilir (m.11/7-a). Kurumun talebi göndermesi ve atama işlemleri bu sürenin dışındadır.

Güvenlik soruşturmasında süre dolarsa sonuç olumlu sayılır mı?

Hayır. Yönetmelik 60 iş günlük süreyi koyar ama süre aşımına olumlu sayılma gibi bir sonuç bağlamaz. Gecikmede kuruma yazılı başvuru yapılabilir.

Değerlendirme komisyonu nedir?

Güvenlik soruşturması veya arşiv araştırması sonucunda elde edilen kişisel verilerin göreve atanma yönünden değerlendirildiği komisyondur (m.4/1-b). Her kurumun kendi bünyesinde, en az beş kişiden ve tek sayıda kurulur.

Güvenlik soruşturmasında aileye bakılır mı?

Yönetmelikte aile bireylerine ilişkin bir araştırma kalemi yoktur ve talep listesi yalnız adayın kendi bilgilerini içerir (m.11/6). 5352 sayılı Kanun m.10/2 de yakının kaydının kişiyi haktan yoksun bırakmaya dayanak yapılamayacağını söyler.

Özel gizlilik derecesi hâlâ var mı?

Yok. 5529 sayılı Karar ekindeki Yönetmelik üç millî derece tanır: Çok Gizli, Gizli ve Hizmete Özel. Eski Özel belgeler bir yıl içinde Gizli’ye yükseltilebildi; yükseltilmeyenler Hizmete Özel gibi işlem görür.

Gizlilik dereceli birim ve kısımlar hangileridir?

Çok gizli ve gizli belge oluşturan ve saklayan birimlerdir. Kurum kendisi belirler; ancak teftiş ve denetim, personel, bilgi işlem birimleri ile özel kalem müdürlükleri her kurumda gizlilik dereceli sayılır (m.6/2).

Özel sektörde çalışana güvenlik soruşturması yapılır mı?

Kural olarak hayır; Yönetmelik kamu görevine atanacakları kapsar. İstisna, millî güvenlik açısından stratejik önemi olan birim, proje, tesis ve hizmetleri yürüten kurumlar (m.4/1-d, m.9/2-i) ile 5202 sayılı Savunma Sanayii Güvenliği Kanunu kapsamındakilerdir (m.11/4-g).

Güvenlik soruşturması formu doldurmak zorunlu mu?

Yönetmelikte form hükmü yoktur; talebe kurumun hazırladığı elektronik liste eklenir (m.11/5 ve m.11/6). Bazı kurumlar kendi uygulamalarında form isteyebilir: güvenlik soruşturması formu.

Kanun ile yönetmelik çelişirse hangisi uygulanır?

Kanun. Örneğin Cumhurbaşkanlığındaki komisyon başkanını 7315 m.7/1, 7551 sayılı Kanun’la 1 Temmuz 2025’ten itibaren Genel Sekreterin görevlendireceği yönetici olarak düzenler; Yönetmelik m.12/1’deki eski ibare bu nedenle uygulanmaz. Kanunun madde madde anlatımı: Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu hakkında bilinmesi gerekenler.