Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Nedir? Nelere Bakılır?

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, kamu kurum ve kuruluşlarına ilk defa veya yeniden atanacak kişiler hakkında yapılan, geçmiş kayıtların incelenmesine dayanan bir değerlendirme sürecidir. Süreç 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ile bu Kanuna dayanılarak çıkarılan 5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (Yönetmelik) ile düzenlenir. Bu yazıda güvenlik soruşturması ile arşiv araştırması arasındaki farkı, nelere bakıldığını, sürecin ne kadar sürdüğünü ve sonucun nasıl öğrenildiğini kanun ve yönetmelik metnine birebir dayanarak anlatıyoruz.

Bir Bakışta: Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, 7315 sayılı Kanun ve 5649 sayılı Yönetmelik’e göre yürütülen, kamu personeli adaylarının geçmişini inceleyen bir süreçtir. Kısaca:

• Arşiv araştırması ilk defa/yeniden memuriyete atanacak herkes hakkında yapılır; güvenlik soruşturması yalnızca kanunda sayılanlar hakkında buna ek olarak yapılır.
• Arşiv araştırması adli sicil, kolluk arama kaydı, tahdit, kesinleşmiş mahkeme kararı/HAGB ve kamu görevinden çıkarma cezasını (m.4); güvenlik soruşturması ayrıca olgusal veri, yabancı ilişki ve terör/suç örgütü irtibatını inceler (m.5).
• Süre kanunda değil Yönetmelikte nettir: arşiv araştırması en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması en geç 60 iş günü (Yön. m.11/7).
• Soruşturmayı MİT, Emniyet Genel Müdürlüğü veya mahalli mülki idare amirlikleri yürütür; verileri bir Değerlendirme Komisyonu değerlendirir.
• “Ahlaki durum” ölçütü ve 657 m.48/A-8’deki eski şart yürürlükten kalkmıştır; bugünkü tek dayanak 7315 sayılı Kanundur.

Güvenlik Soruşturması Nedir?

Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasına ek olarak yapılan ve kişinin görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ile istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin, terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesidir (7315 sayılı Kanun m.5).

Güvenlik soruşturmasının temel unsurları şunlardır:

• Olgusal veriler: Yorum içermeyen, somut veya gözlemlenebilir ya da doğrulanabilir vakıalara dayanan, görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk ve istihbarat kayıtları.
• Yabancı ilişki: Kişinin yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiği.
• Terör/suç örgütü irtibatı: Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak durumu.

Güvenlik soruşturması yalnızca arşiv araştırmasına ek olarak ve yalnızca kanunda sayılan kişiler hakkında yapılır; arşiv araştırması ise ilk defa veya yeniden memuriyete atanacak herkes hakkında yapılır (m.3). Bu ikisi arasındaki fark, aşağıdaki “Kimler Tabidir” başlığında ayrıca tabloyla gösterilmiştir.

🔴 Dikkat: Bazı kaynaklarda “ahlaki durum” veya “yaşayış tarzı” gibi ölçütlerin güvenlik soruşturmasının konusu olduğu yazılır. Bu ifadeler 14/2/2000 tarihli ve 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’na ait eski bir yönetmelikten kalmadır ve o yönetmelik 5649 sayılı Yönetmeliğin 16. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır (3/6/2022). Bugün yürürlükte olan 7315 sayılı Kanun ve 5649 sayılı Yönetmelik metninde “ahlaki durum” ifadesi hiç geçmez; ölçüt yukarıda sayılan üç olgusal başlıkla sınırlıdır.

Arşiv Araştırması Nedir?

Arşiv araştırması, kişinin adli sicil kaydının, kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının, hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, kesinleşmiş mahkeme kararları ile 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 171. maddesinin beşinci ve 231. maddesinin on üçüncü fıkraları kapsamında alınan kararların (yani kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve HAGB) ve kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların, hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir (7315 sayılı Kanun m.4).

Kanun arşiv araştırmasının kapsamını beş bentte sayar; kapsam dışına çıkılamaz:

1. Adli sicil kaydı (m.4/1-a).
2. Kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığı (m.4/1-b).
3. Herhangi bir tahdit olup olmadığı — yani hakkında yurt dışına çıkış yasağı gibi bir kısıtlama bulunup bulunmadığı (m.4/1-c).
4. Kesinleşmiş mahkeme kararları + CMK m.171/5 (kamu davasının açılmasının ertelenmesi) + CMK m.231/13 (HAGB) kapsamında alınan kararlar, ayrıca devam eden veya sonuçlanmış soruşturma/kovuşturmalardaki olgular (m.4/1-ç). Bu bent en sık atlanan bentti: HAGB kararı adli sicile işlemese de, arşiv araştırmasında madde numarasıyla görülür — çünkü kanun bunu ayrıca ve açıkça sayar.
5. Kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası (m.4/1-d).

📌 Adli sicil kaydı kamuya açık DEĞİLDİR. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 11. maddesi gereği adli sicil bilgileri gizlidir ve ancak kanunda sayılan yetkili makam ve kişilere verilir. Arşiv araştırmasını yapan birimler bu kayda 7315 m.6/2 ile tanınan özel yetki sayesinde erişir; bu, adli sicilin herkese açık olduğu anlamına gelmez.

7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu Nedir?

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, 7/4/2021 tarihinde kabul edilmiş, 17/4/2021 tarih ve 31457 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 16 maddeden oluşan Kanun; kimler hakkında güvenlik soruşturması/arşiv araştırması yapılacağını, araştırılacak bilgi ve belgeleri, yetkili birimleri, Değerlendirme Komisyonunun işleyişini ve verilerin saklama/silme sürelerini düzenler.

Kanunun uygulama usul ve esasları, 7315 m.12’ye dayanılarak çıkarılan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik ile belirlenmiştir (2/6/2022 tarihli ve 5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 3/6/2022 tarih ve 31855 sayılı Resmî Gazete). Bu Yönetmelik, 14/2/2000 tarihli ve 2000/284 sayılı eski Bakanlar Kurulu Kararı’nı yürürlükten kaldırmıştır (Yön. m.16).

7315 sayılı Kanunda bugüne kadar tek bir değişiklik yapılmıştır: 7551 sayılı Kanun’un 7. maddesiyle, 1/7/2025 tarihinde yürürlüğe girmek üzere, Değerlendirme Komisyonu başkanlığına ilişkin ibare güncellenmiştir (Cumhurbaşkanlığındaki komisyona artık “İdari İşler Başkanı” değil, “Genel Sekreterin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisi” başkanlık eder). Kanunun kendisinin iptal edilmiş bir hükmü yoktur.

Kanun ve Yönetmeliğin tam metni ve madde madde açıklaması için: Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ve Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kimler Güvenlik Soruşturmasına ve Arşiv Araştırmasına Tabidir?

Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacak herkes hakkında yapılır (m.3/1). Güvenlik soruşturması ise yalnızca arşiv araştırmasıyla birlikte, kanunda tek tek sayılan aşağıdaki kişiler hakkında yapılır (m.3/2, Yön. m.9/2):

Kapsamdaki görev/kurum	Kanun dayanağı
Gizlilik dereceli birim ve kısımlarda çalışacak kamu personeli	m.3/2, Yön. m.9/2-a
Milli Savunma Bakanlığı teşkilatı (askeri personel, uzman erbaş, sözleşmeli er/erbaş)	m.3/2, Yön. m.9/2-b
Genelkurmay Başkanlığı (askeri personel)	m.3/2, Yön. m.9/2-c
Emniyet Genel Müdürlüğü (polis)	m.3/2, Yön. m.9/2-ç
Jandarma Genel Komutanlığı (jandarma personeli)	m.3/2, Yön. m.9/2-d
Sahil Güvenlik Komutanlığı	m.3/2, Yön. m.9/2-e
Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı (MİT)	m.3/2, Yön. m.9/2-f
Ceza infaz kurumları ve tutukevleri personeli	m.3/2, Yön. m.9/2-g
Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler (öğretmenlik)	m.3/2, Yön. m.9/2-ğ
Üst kademe kamu yöneticileri	m.3/2, Yön. m.9/2-h
Özel kanunları gereğince tabi tutulanlar (hâkimlik-savcılık adaylığı, kaymakam adaylığı)	m.3/2, Yön. m.9/2-ı, Yön. m.11/4
Milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim/proje/tesis/hizmette çalışanlar	m.3/2, Yön. m.9/2-i

📌 Tüm kamu kurum ve kuruluşlarının teftiş/denetim birimleri, personel birimleri, bilgi işlem birimleri ve özel kalem müdürlükleri, kurumun kendi tespitinden bağımsız olarak kanunen gizlilik dereceli birim sayılır (Yön. m.6/2). Bu nedenle unvanı yukarıdaki listede açıkça yer almayan bir aday da, çalışacağı birim bu dört birimden biriyse güvenlik soruşturmasına tabi olabilir.

Ayrıca hâkim ve savcı adaylığı, kaymakam adaylığı, Dışişleri Bakanlığı aday meslek memurluğu, merkez teşkilatındaki şube müdürü ve üstü unvanlar ile 657 sayılı Kanunun ek 41. maddesinde sayılan kariyer meslekler için güvenlik soruşturması talebi doğrudan Cumhurbaşkanlığına iletilir ve soruşturma MİT ve/veya Emniyet Genel Müdürlüğüne yaptırılır (Yön. m.11/4).

Güvenlik Soruşturmasında İncelenen Unsurlar

Güvenlik soruşturması, kamu kurum ve kuruluşlarında kanunda sayılan görevlere atanacak kişilerin güvenilirliğini değerlendiren bir süreçtir. Güvenlik soruşturmasında neye bakıldığı, arşiv araştırmasına ek olarak sayılan şu unsurlarla sınırlıdır:

• Olgusal veriler: Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgisi bulunan, yorum içermeyen, somut veya gözlemlenebilir ya da doğrulanabilir vakıalara dayanan kolluk ve istihbarat kayıtları (m.5/1-a, Yön. m.4/1-e). Kişinin mesleki geçmişi ve kimlik bilgileri, bu olgusal verinin doğrulanması amacıyla kullanılır.
• Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişik: Kişinin yabancı devlet kurumlarıyla veya yabancı uyruklu kişilerle ilişiği (m.5/1-b).
• Terör/suç örgütü irtibatı: Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığı (m.5/1-c).
• İstihbarat kapsamındaki incelemeler: Gerekli görülen hallerde, yukarıdaki üç başlığa ilişkin veriler istihbarat üniteleri tarafından da toplanabilir; ancak bu veriler yine “olgusal” nitelikte olmak zorundadır, yorum içeremez (Yön. m.4/1-c, m.4/1-e).

🔴 Kanunda AÇIKÇA yer almayan ve sıkça yanlış aktarılan iki nokta:

1. Güvenlik soruşturması yalnızca kamu kurum ve kuruluşları için düzenlenmiştir (m.3); “özel sektörde de aynı kapsamda uygulanır” ifadesi yanlıştır. Özel sektörde çalışacak özel güvenlik görevlileri farklı bir kanuna (aşağıdaki “ÖGG” başlığına bakınız) tabidir.
2. Kişinin aile bireylerinin geçmişi, kanunda ayrı ve genel bir inceleme konusu olarak sayılmaz. Aksine, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 10. maddesinin 2. fıkrası, kanunda açıkça belirtilmedikçe kişi hakkındaki bir karar için yakınının adli sicil/arşiv kayıtlarının istenemeyeceğini ve bu bilgilerin kişiyi haktan yoksun bırakmaya dayanak yapılamayacağını düzenler. “Mali durum”, “dijital iz” veya “sosyal medya kullanımı” gibi başlıklar da 7315 ve 5649’un lafzında ayrı bir bent olarak yer almaz; bunlar ancak yukarıdaki üç olgusal veri türünden birine (özellikle terör/suç örgütü irtibatı) somut ve doğrulanabilir şekilde delil oluşturuyorsa değerlendirmeye girebilir.

Arşiv Araştırmasında Değerlendirilen Bilgiler

Arşiv araştırması, bir bireyin geçmişine yönelik olarak resmî kayıtlardaki bilgilerin incelenmesiyle yürütülen bir süreçtir. Güvenlik açısından son derece kritik olan bu incelemede, bireyin geçmişteki davranışları ve kayıtları değerlendirilir. Peki, arşiv araştırmasında neye/nelere bakılır? Kanunun 4. maddesi bunu beş bentte sınırlı olarak sayar; bazı kurumlar bu işlemi “arşiv taraması” ya da “arşiv soruşturması” olarak da adlandırır, kanundaki adı arşiv araştırmasıdır:

• Adli Sicil Kaydı: Kişinin adli sicil kaydında yer alan, kesinleşmiş bir mahkumiyeti olup olmadığı (m.4/1-a). Bu kayıt gizlidir (5352 s.K. m.11/1); yalnızca yetkili birimler tarafından m.6/2’deki özel yetkiyle görülebilir.
• Kolluk Kuvvetleri Tarafından Arama: Kişinin hâlen kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığı (m.4/1-b).
• Tahdit: Kişi hakkında yurt dışına çıkış yasağı gibi herhangi bir tahdit bulunup bulunmadığı (m.4/1-c).
• Kesinleşmiş Mahkeme Kararları, HAGB ve Devam Eden Soruşturmalar: Kesinleşmiş mahkeme kararları, CMK m.171/5 (kamu davasının açılmasının ertelenmesi) ve CMK m.231/13 (HAGB) kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış soruşturma/kovuşturmalar (m.4/1-ç).
• Kamu Görevinden Çıkarılma: Kişi hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığı (m.4/1-d).

Sonuç olarak, arşiv araştırması bireyin bu beş bentle sınırlı hukuksal geçmişini gözler önüne sermeyi amaçlar. Bu nedenle, özellikle kamu görevleri ve hassas roller için yapılan seçimlerde oldukça önemlidir. Kanunda sayılmayan bir bilgi (ör. genel “disiplin sicili” veya kanunda tanımlanmamış bir “fişleme” kaydı), arşiv araştırması kapsamında resmî olarak değerlendirmeye alınamaz — kamu görevinden çıkarma cezası dışındaki disiplin cezaları m.4’ün kapsamı dışındadır.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Ne Kadar Sürer? Kaç Gün Sürer?

🔴 7315 sayılı Kanunun kendisinde süreye ilişkin bir hüküm yoktur; süreler 5649 sayılı Yönetmeliğin 11. maddesinin 7. fıkrasında açıkça belirtilmiştir. Soruşturma ne zaman başlar? Talebin ilgili kuruma ulaştığı anda. Süreç ne zaman sonuçlanır? Aşağıdaki tablodaki azami süreler içinde. Talebin ilgili kuruma ulaşmasından itibaren:

İşlem	Azami süre	Dayanak
Arşiv araştırması sonucu	En geç 30 iş günü	Yön. m.11/7-a
Güvenlik soruşturması sonucu	En geç 60 iş günü	Yön. m.11/7-b

📌 Bu süreler iş günü olarak hesaplanır, takvim günü değildir; hafta sonu ve resmi tatiller süreye dahil edilmez. Süre, talebin ilgili kuruma ulaştığı tarihten itibaren işlemeye başlar — adayın başvuru yaptığı tarihten değil. Uygulamada kurumlar arası yazışma ve talebin işleme alınma süresi eklendiğinde, adayın gördüğü toplam bekleme süresi bu rakamların biraz üzerinde olabilir.

Sonuç bilgi ve belgeleri, ilgilinin işlem dosyasında asgari “gizli” gizlilik derecesinde saklanır; istihbari faaliyete konu olan bilgi ve belgeler ise elektronik ortamda muhafaza edilemez (Yön. m.11/7 son cümle).

Güvenlik Soruşturmasını ve Arşiv Araştırmasını Kim Yapar? Nasıl Yapılır?

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, kanunda sayılan üç birimden biri tarafından yapılır (m.6/1, Yön. m.10/1):

1. Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı (MİT)
2. Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM)
3. Mahalli mülki idare amirlikleri

Hangi talebin hangi birime gideceği Yönetmeliğin 11. maddesinde ayrıntılı biçimde dağıtılmıştır: Cumhurbaşkanlığı talepleri MİT ve/veya EGM tarafından; kurumların genel arşiv araştırması talepleri EGM ve/veya mahalli mülki idare amirlikleri tarafından; MSB, EGM, Jandarma, Sahil Güvenlik, ceza infaz kurumları, öğretmenler ve gizlilik dereceli birimlere ilişkin güvenlik soruşturmaları yine EGM ve/veya mahalli mülki idare amirlikleri tarafından karşılanır. İllerden gelen talepleri valilikler yerine getirir. Şube müdürü ve üstü unvanlar, hâkim-savcı adaylığı, kaymakam adaylığı ve üst kademe yöneticiler gibi belirli gruplar için talep Cumhurbaşkanlığına iletilir, soruşturmayı yine MİT ve/veya EGM yürütür (Yön. m.11/3-4).

Toplanan veriler, atamaya yetkili amire sunulmadan önce bir Değerlendirme Komisyonu’ndan geçer (m.7, Yön. m.12). Komisyon, başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda üyeden oluşur; üye tam sayısıyla toplanır ve kararını oy çokluğuyla alır. Komisyona yalnızca yorum içermeyen olgusal veri iletilir; somut olarak gözlemlenemeyen, doğruluğu denetlenemeyen ya da iftira yahut kin ve düşmanlık saikiyle verildiği açık olan beyanlar Komisyona iletilmez ve dikkate alınmaz. Komisyon gerekli görürse, bilginin kaynağını açıklamaksızın ilgili kişiden açıklama isteyebilir (m.12/3) — bu, sürecin adaya tanıdığı tek “savunma” fırsatıdır.

🔴 Kanunda ve Yönetmelikte e-Devlet üzerinden güvenlik soruşturması sonucu sorgulama diye bir hüküm bulunmaz; süreç kurumlar arası resmi yazışmayla yürütülür.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Sonucu Nasıl Öğrenilir? Olumsuz Çıkarsa Ne Olur?

Değerlendirme Komisyonu, elde ettiği verileri analiz ederek kişinin atanıp atanmaması yönündeki nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar (m.7/3). Kanun, bu değerlendirmenin doğrudan adaya tebliğ edilmesini düzenlemez; adayın öğrendiği şey, genellikle atamaya yetkili amirin verdiği atanma veya atanmama işlemidir.

Kişinin kendisiyle ilgili, istihbari faaliyete konu olmayan verilere bilgilendirilme, erişme, düzeltme ve silme talebinde bulunma hakkı vardır (m.8/1). Ancak millî savunma, millî güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeni ve ekonomik güvenlikle ilgili istihbarat faaliyeti kapsamındaki bilgiler kişiye verilemez (m.8/3).

Sonuç olumsuz çıkar ve kişi atanmazsa, ortada kanunun düzenlemediği bir “itiraz” mercii değil, idari işlem vardır: atanmama işlemine karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesindeki 60 günlük genel dava açma süresi içinde idari yargıda iptal davası açılabilir; şartları varsa aynı Kanunun 27. maddesi uyarınca yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sürecinde hukuki destek ve itiraz yolları hakkında ayrıntılı bilgi için Güvenlik Soruşturması Avukatı ve İtiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Özel Güvenlik Görevlisi (ÖGG) Güvenlik Soruşturmasında Nelere Bakılır? Farklı mıdır?

Evet. Özel güvenlik soruşturmasında nelere bakıldığı, bu yazının konusu olan 7315 sayılı Kanundan farklı bir mevzuata dayanır: özel güvenlik görevlileri (ÖGG) kamu personeli değildir ve 7315 sayılı Kanunun m.3’te saydığı kapsam dışındadır; bunlar hakkındaki güvenlik soruşturması 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ve buna bağlı özel mevzuat çerçevesinde, valilikler bünyesindeki ilgili birimlerce yürütülür. Bu yazının konusu olan 7315 sayılı Kanun ve 5649 sayılı Yönetmelik, ÖGG güvenlik soruşturmasının süresi veya usulü hakkında hüküm içermez; bu nedenle özel güvenlik soruşturması kaç gün sürdüğü, bu yazıda yer alan 30/60 iş günlük süreyle karıştırılmamalıdır.

Verileriniz Ne Kadar Süreyle Saklanır?

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sırasında elde edilen kişisel veriler, işlenme amacının ortadan kalkması hâlinde veya her durumda iki yılın sonunda Değerlendirme Komisyonlarınca silinir ve yok edilir (m.10/1). Araştırmayı yapan birimlerdeki, istihbari faaliyete konu olmayan veriler de aynı şekilde iki yılın sonunda silinir (m.10/2). Ancak işleme karşı dava açılmışsa, veriler karar kesinleşmeden silinemez; mahkemenin talepleri, verinin bulunduğu kurum tarafından karşılanır (m.10/3).

657 Sayılı Kanunda Ayrı Bir Güvenlik Soruşturması Şartı Var mı?

Hayır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinin (A) fıkrasına, 3/10/2016 tarihli 676 sayılı KHK ile eklenip 7070 sayılı Kanun’la aynen kabul edilen (8) numaralı bent, memuriyete atanmada **“güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olması”**nı genel şart olarak öngörüyordu. Bu bent, Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 sayılı kararıyla iptal edilmiştir ve yerine yeni bir bent konulmamıştır. Bugün 657 sayılı Kanunun 48. maddesinde memuriyete atanma için genel bir güvenlik soruşturması şartı yoktur; yükümlülüğün dayanağı münhasıran 7315 sayılı özel kanundur. Bazı kaynaklarda hâlâ “657 m.48/A-8” gerekçe gösterilmesi, bu iptali dikkate almayan eskimiş bir bilgidir.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasının Önemi

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, bireylerin ve kurumların güvenliğini sağlamak adına kritik bir rol oynar. Özellikle kamu kurumlarına yapılan personel alımlarında uygulanan bu süreçler, hem devletin hem de toplumun çıkarlarını korumayı hedefler. Peki, bu araştırmalar neden bu kadar önemlidir? İşte bu sorunun cevabını daha iyi anlamak için dikkate alınması gereken noktalar:

• Milli güvenliği sağlamak: Kamu görevlerinde çalışan bireylerin, devlete sadakatleri ve güvenilirlikleri çok önemlidir. Güvenlik soruşturması, adayların geçmişte herhangi bir suç veya zararlı faaliyetle ilişiği olup olmadığını ortaya koyar.
• Kurumların güvenilirliğini artırmak: Kamu kurumlarında çalışan personelin, pozisyonlarının gerektirdiği niteliklere sahip olması gerekir. Bu araştırmalar, doğru kişilerin doğru pozisyonlara seçilmesine katkı sağlar.
• Toplum huzuruna katkı: Toplum içinde oluşabilecek güvenlik risklerini önlemek, dolaylı olarak bu süreçlerin bir sonucudur. Örneğin, risk oluşturabilecek bireylerin kritik pozisyonlarda görev yapmasının engellenmesi, toplum düzenini korur.

Sonuç olarak, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sadece bireyin değil; kurumsal yapıların ve genel anlamda toplumun güvenliği için önemli bir uygulamadır. Sürecin doğru işlemesi kadar, olumsuz sonuçlanan bir soruşturmaya karşı hukuki yolların doğru kullanılması da adayın hakkını korumak açısından belirleyicidir; bu konuda Güvenlik Soruşturması Avukatı ve İtiraz ve Güvenlik Soruşturmasında Sosyal Medya yazılarımızdan destek alabilirsiniz.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması konusunda daha fazla soru-cevap için Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Konusunda Sık Sorulan Sorular ve Yanıtları ve Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu Hakkında Bilinmesi Gerekenler yazılarımıza da göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Güvenlik soruşturması nedir?

Güvenlik soruşturması, kamu kurum ve kuruluşlarında kanunda sayılan görevlere atanacak kişilerin; görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili olgusal verilerinin, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin, terör örgütleri veya suç örgütleriyle irtibatının arşiv araştırmasına ek olarak incelenmesidir (7315 s.K. m.5). “Mali durum” veya “sosyal medya kullanımı” kanunun ayrı bir bendi değildir; ancak bu üç başlıktan birine somut delil oluşturuyorsa değerlendirmeye girebilir.

Arşiv araştırması nedir?

Arşiv araştırması, ilk defa veya yeniden memuriyete atanacak herkes hakkında yapılan; adli sicil kaydı, kolluk tarafından aranma durumu, tahdit, kesinleşmiş mahkeme kararları/HAGB/devam eden soruşturmalar ve kamu görevinden çıkarılma cezasının mevcut kayıtlardan tespit edildiği bir incelemedir (7315 s.K. m.4).

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında hangi kaynaklar kullanılır?

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, yalnızca kanunda sayılan üç birim tarafından yürütülür: Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri (m.6/1). Bu birimler, kendilerine iletilen taleple sınırlı olarak bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının arşivlerinden ve elektronik bilgi işlem merkezlerinden gerekli bilgi ve belgeleri almaya yetkilidir (m.6/2).

Güvenlik soruşturması süreci ne kadar sürer?

Süre kanunda değil, 5649 sayılı Yönetmeliğin 11. maddesinin 7. fıkrasında nettir: talebin ilgili kuruma ulaşmasından itibaren arşiv araştırması en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir. Bu süreler iş günü olarak hesaplanır, takvim günü değildir.

Güvenlik soruşturmasında nelere bakılır?

Güvenlik soruşturmasında; arşiv araştırmasındaki beş bent (adli sicil, kolluk arama kaydı, tahdit, kesinleşmiş mahkeme kararı/HAGB/devam eden soruşturma, kamu görevinden çıkarma) artı üç ek başlık (olgusal veri, yabancı ilişki, terör/suç örgütü irtibatı) birlikte incelenir (m.4-m.5). Kişinin aile bireylerinin geçmişi, kanunun ayrı bir maddesi değildir; aksine 5352 sayılı Kanunun 10/2. maddesi, yakının kaydının kişiyi haktan yoksun bırakmaya dayanak yapılamayacağını düzenler.

Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanırsa ne yapılabilir?

Değerlendirme Komisyonunun olumsuz değerlendirmesi sonucunda kişi atanmazsa, bu bir idari işlemdir ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca 60 gün içinde idari yargıda iptal davası açılabilir; gerekli şartlar varsa yürütmenin durdurulması da (m.27) talep edilebilir. Sürecin idari veya adli yönü hakkında bir avukattan destek almak, hak kaybını önlemek açısından önemlidir.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında neye/nelere bakılır? (özet)

Kısaca: arşiv araştırmasında adli sicil kaydı, kolluk tarafından arama durumu, tahdit, kesinleşmiş mahkeme kararı/HAGB/devam eden soruşturma, kamu görevinden çıkarma cezası (m.4); güvenlik soruşturmasında bunlara ek olarak olgusal veri, yabancı ilişki, terör/suç örgütü irtibatı (m.5) incelenir. Kanunda yer almayan “mali durum”, “aile durumu” veya “sosyal medya” gibi başlıklar, ancak bu bentlerden birine somut delil oluşturuyorsa dolaylı olarak değerlendirmeye girer; kendi başına ayrı bir inceleme konusu değildir.

Askeri personel, öğretmenler, hâkim-savcı adayları, polis ve jandarma personeli güvenlik soruşturmasına tabi midir?

Evet. 7315 sayılı Kanunun m.3/2’si ve 5649 sayılı Yönetmeliğin 9/2. maddesi bunları ayrı ayrı sayar: Milli Savunma Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığında çalışacak askeri personel, Emniyet Genel Müdürlüğünde çalışacak polis, Jandarma Genel Komutanlığı personeli, Sahil Güvenlik personeli, kamu kurumlarında çalışacak öğretmenler ve hâkim-savcı adaylığına atanacaklar bu kapsamdadır. Ayrıntı için yukarıdaki “Kimler Tabidir” tablosuna bakabilirsiniz.

Güvenlik soruşturmasında internet geçmişine ve sosyal medyaya bakılır mı?

7315 sayılı Kanun ve 5649 sayılı Yönetmelik’te “internet geçmişi” veya “sosyal medya” adıyla ayrı bir inceleme kalemi yoktur. Ancak sosyal medyada veya internette yer alan bir paylaşım, kanunun saydığı üç olgusal veri türünden birine (özellikle terör örgütleri veya suç örgütleriyle irtibat, m.5/1-c) somut ve doğrulanabilir bir delil oluşturuyorsa, bu paylaşım dolaylı olarak değerlendirmeye girebilir.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucu nasıl öğrenilir?

Kanun, Değerlendirme Komisyonunun değerlendirmesinin doğrudan adaya bildirilmesini düzenlemez; değerlendirme yazılı olarak atamaya yetkili amire sunulur (m.7/3) ve adayın gördüğü şey amirin verdiği atanma/atanmama işlemidir. Kişi, istihbari faaliyete konu olmayan kendi verilerine erişim talebinde bulunabilir (m.8/1). E-Devlet üzerinden doğrudan bir “güvenlik soruşturması sorgulama” ekranı yoktur.

Güvenlik soruşturmasında neye bakılır?

Aynı sorunun bir başka söyleniş biçimidir: güvenlik soruşturmasında neye bakılır? Arşiv araştırmasındaki beş bende ek olarak kişinin görevle ilgili olgusal verilerine, yabancı devlet kurumları/yabancılarla ilişiğine ve terör veya suç örgütleriyle irtibatına bakılır (m.5). Bkz. yukarıdaki “Güvenlik Soruşturmasında İncelenen Unsurlar” başlığı.

Arşiv taraması nedir, arşiv araştırmasından farkı var mı?

Farkı yoktur; “arşiv taraması” ve “arşiv soruşturması” günlük dilde kullanılan isimlerdir, kanundaki resmî adı arşiv araştırmasıdır (7315 s.K. m.4). Adli sicil kaydı, kolluk arama kaydı, tahdit, kesinleşmiş mahkeme kararı/HAGB ve kamu görevinden çıkarma cezası bu araştırmanın kapsamındadır.

Arşiv araştırması neleri kapsar, ne demektir?

Arşiv araştırması ne demek olduğu ile kapsadığı içerik aynı şeydir: kişinin adli sicil kaydını, kolluk tarafından hâlen aranıp aranmadığını, hakkında tahdit olup olmadığını, kesinleşmiş mahkeme kararları/HAGB/devam eden soruşturmaları ve kamu görevinden çıkarma cezasını mevcut kayıtlardan tespit eden bir işlemdir (m.4). Kanun bu beş bendin dışına çıkan bir konuyu arşiv araştırması kapsamına almaz.

Güvenlik soruşturması özel sektörde de uygulanır mı?

Hayır. 7315 sayılı Kanun yalnızca kamu kurum ve kuruluşlarına atanacak kişiler için düzenlenmiştir (m.3). Özel sektörde çalışacak özel güvenlik görevlileri, farklı bir kanuna (5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun) tabidir; ayrıntı için yukarıdaki “ÖGG” başlığına bakınız.