Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, 17 Nisan 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7315 sayılı Kanun’dur. Kamu görevine girecek kişiler hakkında hangi kayıtlara bakılacağını, bu işi hangi birimlerin yapacağını, sonucu kimin değerlendireceğini ve toplanan verilerin ne zaman silineceğini on altı maddede düzenler.

Kanunun temel ayrımı şudur: arşiv araştırması ilk defa veya yeniden kamu görevine atanacak herkes hakkında yapılır, güvenlik soruşturması ise yalnızca kanunun saydığı görevlerde buna eklenir (7315 m.3). Uygulama ayrıntıları, 3 Haziran 2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ekindeki Yönetmelik’tedir.

Bir Bakışta: 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu

Kanun, atama kararını kendisi vermez; kayıtların hangi sınırlar içinde toplanıp değerlendirileceğini belirler.

• Kimler: Arşiv araştırması statüsü ne olursa olsun kamu görevine atanacak herkese, güvenlik soruşturması yalnızca m.3/2’de sayılan görevlere yapılır.
• Neye bakılır: Arşiv araştırmasında beş kayıt türü (m.4), güvenlik soruşturmasında bunlara ek üç başlık (m.5) incelenir. Mali durum, aile bağları veya sosyal medya kanunda ayrı bir ölçüt olarak sayılmaz.
• Kim yapar, kim değerlendirir: Araştırmayı MİT, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mülki idare amirlikleri yapar (m.6); başkan dahil en az beş kişilik Değerlendirme Komisyonu gerekçeli görüşünü atamaya yetkili amire sunar (m.7).
• Süre: Kanunda süre yoktur. Yönetmelik m.11/7’ye göre arşiv araştırması en geç 30, güvenlik soruşturması en geç 60 iş günü içinde bildirilir.
• Olumsuz sonuç: Kanunda itiraz yolu düzenlenmemiştir. Atanmama işlemine karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır (2577 s. İYUK m.7).

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun Memuriyet Sürecindeki Rolü

Kanunun memuriyet sürecindeki rolü, atamadan önce adayın kayıtlarının kanunla çizilmiş bir çerçevede taranması ve bu kayıtların atamaya yetkili amire gerekçeli bir değerlendirmeyle sunulmasıdır. Kararı kanun ya da komisyon vermez: veriyi araştırma birimi toplar, komisyon değerlendirir, atama kararını yetkili amir verir (7315 m.7/3).

Kapsam iki katmanlıdır. Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete ya da kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır (m.3/1). Kadrolu memur, sözleşmeli personel ve kamu işçisi bu açıdan aynı konumdadır.

Güvenlik soruşturması ise arşiv araştırmasıyla birlikte yalnızca m.3/2’de sayılan görevlerde yapılır: gizlilik dereceli birimler, Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli, ceza infaz kurumu ve tutukevi personeli, öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları uyarınca tabi olanlar ve milli güvenlik açısından stratejik birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilenler.

Araştırmanın konusu da sınırlıdır. Kanun adayın “geçmişteki tüm hukuki, mali ve sosyal durumunu” incelemez; m.4 ve m.5 hangi kayıtlara bakılacağını tek tek sayar ve tespitin mevcut kayıtlardan yapılacağını söyler. Güvenlik soruşturmasında buna görevle ilgili hususların denetime elverişli yöntemlerle yerinden araştırılması eklenir (m.5).

Değerlendirme Komisyonuna yalnızca yorum içermeyen olgusal veriler iletilir (m.7/2). Komisyon bu verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar ve mahkemeler istediğinde bu değerlendirme mahkemeye verilir (m.7/3). Bu nedenle bir kaydın araştırmada görünmesi, atamanın reddedileceği anlamına gelmez.

7315 Sayılı Kanun Neden Çıkarıldı?

7315 sayılı Kanun, parçalı bir önceki düzenin ve iptal edilen bir memuriyet şartının yerine geçti. Öncesinde 26/10/1994 tarihli 4045 sayılı Kanun ile 14/2/2000 tarihli ve 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği uygulanıyordu. 2016’da KHK-676 ile 657 sayılı Kanun’un 48/A maddesine güvenlik soruşturmasını genel atama şartı yapan (8) numaralı bent eklendi.

Bu bent 7070 sayılı Kanun’la aynen kabul edildi, ancak Anayasa Mahkemesi’nin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 sayılı kararıyla iptal edildi. 657’nin güncel metninde bu sıra numarası yalnızca iptal kaydıyla durur. Konu 2021’de ayrı bir kanunla, 7315 ile düzenlendi.

Dönem	Dayanak	Bugünkü durum
1994 – 2021	4045 sayılı Kanun	7315 m.13/8 ile yürürlükten kaldırıldı
2000 – 2022	2000/284 sayılı BKK ile çıkarılan yönetmelik (“ahlaki durum” ölçütü bu metindeydi)	Yönetmelik m.16 ile yürürlükten kaldırıldı
2016 – 2019	657 m.48/A-(8) (KHK-676/74, 7070/60)	AYM E.2018/73, K.2019/65 ile iptal
2021’den bu yana	7315 sayılı Kanun (RG 17/4/2021-31457)	Yürürlükte; tek değişiklik 7551 s.K. (1/7/2025)
2022’den bu yana	5649 sayılı CB Kararı ile Yönetmelik (RG 3/6/2022-31855)	Yürürlükte

Kanun ayrıca yedi özel kanunda değişiklik yaptı: Hâkimler ve Savcılar Kanunu (2802), Askeri Okullar Kanunu (1325), Dahiliye Memurları Kanunu (1700), Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu (2692), Jandarma Teşkilat Kanunu (2803), Polis Yüksek Öğretim Kanunu (4652) ve Dışişleri personel kanunu (6004) bunlardır (m.13/1-7). Mevzuatta 4045’e yapılan atıflar artık 7315’e yapılmış sayılır (m.14).

“Ahlaki durum” ifadesinin bugünkü hukuktaki yerini ayrıca güvenlik soruşturmasında ahlaki durum yazısında ele aldık; bu ifade 7315’te ve Yönetmelik’te hiç geçmez.

Güvenlik Soruşturması Memur Atama ve Kamu Görevine Giriş Şartı mı?

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda güvenlik soruşturması bugün genel bir atama şartı olarak yer almaz; o şartı koyan 48/A-(8) bendi 2019’da iptal edildi ve yerine yeni bent konulmadı. Yükümlülüğün dayanağı özel kanun olan 7315’tir: arşiv araştırması her atamada, güvenlik soruşturması m.3/2’deki görevlerde yapılır.

Bu ayrım, 657’deki diğer şartları ortadan kaldırmaz. Örneğin 657 m.48/A-(5)‘teki mahkûmiyet engeli (kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis ya da maddede sayılan suçlar) yürürlüktedir; arşiv araştırmasında böyle bir mahkûmiyet görünürse engel komisyonun takdirinden değil doğrudan kanundan doğar. Bazı meslekler de şartı kendi mevzuatında ayrıca arar; polis okulları ve uzman erbaşlık bunun örneğidir.

2025 ve 2026 atamaları bakımından tablo değişmedi. 7315’te bu dönemde yapılan tek değişiklik, 7551 sayılı Kanun’un 7. maddesiyle Cumhurbaşkanlığındaki komisyon başkanlığına ilişkin ibaredir; kapsam, araştırma konuları ve silme süreleri aynıdır.

7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu Metni Madde Madde

7315 sayılı Kanun dört bölüm ve on altı maddeden oluşur: ilk iki bölüm (m.1-7) araştırmanın kendisini, üçüncü bölüm (m.8-10) kişisel verilerin korunmasını, dördüncü bölüm (m.11-16) cezai hükümleri, yönetmeliği, değiştirilen kanunları ve yürürlüğü düzenler.

Madde	Konu	Öne çıkan hüküm
m.1	Amaç ve kapsam	Kimler hakkında, hangi bilgilerle, hangi mercilerce araştırma yapılacağı
m.2	Tanımlar	Değerlendirme Komisyonu, kurum ve kuruluş, üst kademe kamu yöneticisi
m.3	Kimler hakkında yapılır	Arşiv araştırması herkese, güvenlik soruşturması sayılan görevlere
m.4	Arşiv araştırması	Beş kayıt türü, mevcut kayıtlardan tespit
m.5	Güvenlik soruşturması	Olgusal veriler, yabancılarla ilişik, örgütlerle irtibat
m.6	Yapacak birimler	MİT, Emniyet Genel Müdürlüğü, mahalli mülki idare amirlikleri
m.7	Değerlendirme Komisyonu	En az beş kişi, tek sayı, gerekçeli değerlendirme amire
m.8	Kişisel veri ilkeleri	Bilgilendirilme, erişme, düzeltme ve silme talepleri
m.9	Veri güvenliği ve gizlilik	Her evrede gizlilik, amaç dışı işleme ve aktarma yasağı
m.10	Silme ve yok etme	İki yıl kuralı, dava varsa kesinleşmeye kadar saklama
m.11	Cezai hükümler	6698 sayılı Kanun m.17 (suç) ve m.18 (kabahat)
m.12	Yönetmelik	Usul ve esaslar Cumhurbaşkanınca düzenlenir
m.13	Değiştirilen hükümler	Yedi özel kanunda değişiklik, 4045 sayılı Kanun’un kaldırılması
m.14	Atıflar	4045’e atıflar 7315’e yapılmış sayılır
m.15	Yürürlük	Yayımı tarihinde (17/4/2021)
m.16	Yürütme	Cumhurbaşkanı

Kanunun güncel metni ve değişiklik tablosu Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden okunabilir. Değişiklik tablosunda bugün tek satır vardır: 7551 sayılı Kanun’un 7. maddesi, yürürlük 1/7/2025. Kanunun iptal edilmiş bir hükmü bulunmamaktadır.

Yönetmelik ise kanunun bıraktığı boşlukları doldurur: gizlilik dereceli birimlerin tespiti, talebin hangi birime yöneltileceği, talebe eklenecek bilgiler, süreler ve komisyonun çalışma usulü orada yer alır. Yönetmeliği ayrı bir yazıda güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmasına dair yönetmelik başlığıyla inceledik.

Güvenlik Soruşturması Kimlere Yapılır?

Güvenlik soruşturması, 7315 m.3/2’de sayılan görevlere atanacaklara yapılır; bunların dışında kalan herkes için kural yalnızca arşiv araştırmasıdır. Liste kurum, birim ve görev esasına göre kurulmuştur; kadro unvanı tek başına belirleyici değildir.

İşlem	Kimlere yapılır	Dayanak
Arşiv araştırması	İlk defa veya yeniden kamu görevine atanacak herkes (memur, sözleşmeli, işçi)	7315 m.3/1
Arşiv araştırması + güvenlik soruşturması	Gizlilik dereceli birimler; MSB, Genelkurmay, jandarma, emniyet, sahil güvenlik, istihbarat personeli	7315 m.3/2
Arşiv araştırması + güvenlik soruşturması	Ceza infaz kurumu ve tutukevi personeli, öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri	7315 m.3/2
Arşiv araştırması + güvenlik soruşturması	Özel kanunu uyarınca tabi olanlar; stratejik birim, proje, tesis ve hizmetlerde çalışanlar	7315 m.3/2

Listeyi genişleten en önemli hüküm Yönetmelik m.6/2’dedir. Kurumlar gizlilik dereceli birimlerini kendileri belirler, ancak teftiş ve denetim birimleri, personel birimleri, bilgi işlem birimleri ve özel kalem müdürlükleri her kurumda gizlilik dereceli sayılır. Kadro unvanı listede olmayan bir aday bu birimlerden birine atanacaksa güvenlik soruşturmasına tabi olur.

Devlet Memuru ve Kamu İşçisi İçin Güvenlik Soruşturması Var mı?

Devlet memuru, sözleşmeli personel veya kamu işçisi olarak atanacak kişi için kural arşiv araştırmasıdır; güvenlik soruşturması ancak görev m.3/2’deki kurumlardan birinde ya da gizlilik dereceli bir birimde ise eklenir. Örneğin bir belediyede, kurumun gizlilik dereceli saymadığı bir birime atanacak memur için arşiv araştırması yapılırken, aynı belediyenin personel veya bilgi işlem birimine atanacak kişi Yönetmelik m.6/2 gereği güvenlik soruşturmasına da tabi olur.

Kamu işçisi de bu açıdan memurdan farklı değildir: m.3/1 ve m.3/2 “statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın” ifadesini kullanır. MSB’de çalışacak işçiler için talebin hangi birime gideceği Yönetmelik m.11/3’te ayrıca sayılmıştır.

Güvenlik soruşturmasının hangi mesleklerde bulunduğu sorusuna meslek bazlı yazılarımız ayrıntılı cevap veriyor: öğretmen güvenlik soruşturması, polislik güvenlik soruşturması, uzman erbaş güvenlik soruşturması ve kural olarak yalnızca arşiv araştırmasının yapıldığı araştırma görevlisi güvenlik soruşturması.

Kanun Kapsamında Güvenlik Soruşturmasında Neler Araştırılır?

Güvenlik soruşturmasında önce arşiv araştırmasının beş kaydına, ardından m.5’teki üç ek başlığa bakılır. İki liste de kapalıdır ve tespit mevcut kayıtlardan yapılır; kanun bu listelerin dışında bir inceleme alanı açmaz.

Madde	Bakılan kayıt	Kapsam
m.4/1-(a)	Adli sicil kaydı	Kesinleşmiş mahkûmiyetler
m.4/1-(b)	Aranma	Kişinin kolluk tarafından hâlen aranıp aranmadığı
m.4/1-(c)	Tahdit	Kişi hakkında herhangi bir tahdit bulunup bulunmadığı
m.4/1-(ç)	Mahkeme kararları ve soruşturmalar	Kesinleşmiş kararlar, CMK m.171/5 ve m.231/13 kararları, devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturma olguları
m.4/1-(d)	Kamu görevinden çıkarılma	Kamu görevinden çıkarılma veya kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası
m.5/1-(a)	Olgusal veriler	Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk ve istihbarat ünitelerindeki olgusal veriler
m.5/1-(b)	Yabancılarla ilişik	Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişik
m.5/1-(c)	Örgüt bağlantısı	Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak

Adli Sicil ve Mahkeme Kayıtları: Adli sicil kaydı arşiv araştırmasının ilk bendidir (m.4/1-a). Ancak araştırma bununla sınırlı kalmaz: hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231/13) ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m.171/5) kararları adli sicile işlenmese de m.4/1-(ç) gereği araştırmada görülür. Araştırma birimleri bu karar ve kayıtları almaya kanunen yetkilidir (m.6/2).

Aynı bent devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olguları da kapsar; takipsizlik kararıyla kapanmış bir dosya bu yüzden araştırmada görünebilir. Bu kayıtların etkisini HAGB ve güvenlik soruşturması ile takipsizlik kararının güvenlik soruşturmasına etkisi yazılarında ayrıntılı anlattık.

Kolluk Kuvvetleri ve İstihbarat Verileri: Kişinin kolluk tarafından hâlen aranıp aranmadığı arşiv araştırmasında (m.4/1-b), görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk ve istihbarat ünitelerindeki olgusal veriler ise güvenlik soruşturmasında (m.5/1-a) incelenir. Yönetmelik olgusal veriyi yorum içermeyen, somut, gözlemlenebilir veya doğrulanabilir vakıalara dayanan veri olarak tanımlar (m.4).

Güvenlik soruşturmasında ayrıca yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişik araştırılır (m.5/1-b). Kanun “hassas bilgi” veya “olumsuz kayıt” gibi geniş bir ifade kullanmaz; ölçüt, verinin olgusal olması ve görevle ilgisidir.

Terör, Suç Örgütü ve Sosyal Bağlantılar: Güvenlik soruşturmasının son başlığı, kişinin terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığıdır (m.5/1-c). Burada araştırılan kişinin kendi bağlantısıdır; sosyal çevre ve aile bağları kanunda ayrı bir araştırma konusu olarak sayılmaz.

Aile yönünden belirleyici hüküm 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.10/2’dedir: kanunda açıkça belirtilmedikçe kişi hakkındaki bir karar için yakınının adli sicil ve arşiv kayıtları istenemez ve bu bilgiler kişiyi bir haktan yoksun bırakmaya dayanak yapılamaz. Yönetmelik m.11/6’da talebe eklenen bilgiler arasında aile bilgisi de yoktur.

Kamu Görevinden Çıkarma Durumları: Kişi hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası bulunup bulunmadığı kontrol edilir (m.4/1-d). Kanunun kullandığı ifade “memurluktan men” değil, disiplin hukukundaki “memurluktan çıkarma” cezasıdır; bu cezanın kesinleşmiş olması aranır.

Tahdit ve Kısıtlayıcı Önlemler: Arşiv araştırmasında kişi hakkında herhangi bir tahdit bulunup bulunmadığına da bakılır (m.4/1-c). Kanun ve Yönetmelik tahdidi ayrıca tanımlamaz; bent yalnızca mevcut kayıtlarda böyle bir kısıtlama şerhinin var olup olmadığını sorar. Kişinin “yasal yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğinin analizi” bu bendin konusu değildir.

Güncel Durum ve İtibar: Kanunda mevcut iş durumu, mali yapı, borç, sadakat ya da itibar gibi bir ölçüt yoktur. “Mali”, “aile”, “sosyal medya” ve “ahlak” kelimeleri 7315’te de Yönetmelik’te de hiç geçmez. Eski yazılarda sıkça görülen “ahlaki durum” ölçütü, 2022’de yürürlükten kalkan eski yönetmeliğe aitti.

Yönetmelik ayrıca komisyona hangi bilgilerin gitmeyeceğini de düzenler: somut olarak gözlemlenemeyen veya doğruluğu denetlenemeyen bilgiler ile iftira ya da kin ve düşmanlık saikiyle verildiği açık olan beyanlar komisyona iletilmez ve dikkate alınmaz (Yön. m.12/3). Nelere bakıldığının soru soru dökümünü güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması nedir, nelere bakılır yazısında bulabilirsiniz.

Sonuç itibarıyla, kanun araştırmayı “geleceği öngörme” üzerine değil, kayıtlı ve doğrulanabilir olgular üzerine kurar. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu bu olguların hangi kaynaktan alınacağını da sınırlar; bir sonraki başlıkta bu birimleri ele alıyoruz.

Güvenlik Soruşturmasını ve Arşiv Araştırmasını Kim Yapar?

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını yalnızca üç birim yapar: Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri (7315 m.6/1). Sayım sınırlıdır; adayı atayacak kurum araştırmayı kendisi yapmaz, yalnızca talep eder. Jandarma teşkilatı da m.3/2’de soruşturmaya tabi personelin çalıştığı kurumlardan biridir, araştırmayı yapan birimler arasında yer almaz.

Araştırma birimlerinin yetkisi kendilerine iletilen taleple sınırlıdır. Bu çerçevede bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının arşivlerinden, elektronik bilgi işlem merkezlerinden ve m.4/1-(ç) kapsamındaki karar ve kayıtlardan bilgi alabilirler (m.6/2).

Yetkilendirilmiş personele dört yasak getirilmiştir: hukuka aykırı sorgulama yapamaz, log kayıtlarını değiştiremez veya silemez, elde edilen bilgileri paylaşamaz ya da yayamaz, görevi gereği öğrendiği bilgileri yetkisiz kişilere veya basın yayın kuruluşlarına veremez (m.6/3).

Talebin hangi birime gideceği Yönetmelik m.11’de kurumlara göre dağıtılmıştır:

Talep	Araştırmayı yapan	Yönetmelik
Cumhurbaşkanlığı talepleri	MİT ve/veya Emniyet Genel Müdürlüğü	m.11/1
Kurumların arşiv araştırması talepleri	Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mülki idare amirlikleri	m.11/2
MSB uzman erbaş, sözleşmeli er ve erbaş, işçi; emniyet, jandarma, sahil güvenlik, ceza infaz personeli, öğretmenler, gizlilik dereceli birimler	Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mülki idare amirlikleri; illerden gelen talepler valiliklerce	m.11/3
Gizlilik dereceli birimlerde şube müdürü ve üstü, MSB ve Genelkurmay personeli, üst kademe yöneticileri, hâkim ve savcı adayları, kaymakam adayları, Dışişleri aday meslek memurları, stratejik birimler, 5202 sayılı Kanun kapsamındakiler	Talep Cumhurbaşkanlığına iletilir; soruşturma MİT ve/veya Emniyet Genel Müdürlüğüne yaptırılır	m.11/4

7315 Sayılı Kanun Kapsamında Oluşturulan Değerlendirme Komisyonu Kaç Kişiden Oluşur?

Değerlendirme Komisyonu, başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda oluşur (7315 m.7/1). Üyeler teftiş veya denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülen diğer birimlerden birer kişidir. Komisyon Yönetmelik m.12/5 gereği üye tam sayısıyla toplanır ve oy çokluğuyla karar alır.

Kurum	Komisyon başkanı
Cumhurbaşkanlığı	Genel Sekreterin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisi (7551 s.K. ile, 1/7/2025’ten itibaren)
TBMM Başkanlığı	Genel sekreter yardımcısı
Bakanlıklar	Bakan yardımcısı
Diğer kamu kurum ve kuruluşları	En üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisi
Üniversiteler	Rektör yardımcısı
Valilikler	Vali yardımcısı

Cumhurbaşkanlığı satırındaki ibare 1/7/2025’e kadar “İdari İşler Başkanı” idi; Yönetmelik m.12/1 hâlâ eski ifadeyi taşır, ancak kanun hükmü önceliklidir. Milli güvenlik açısından stratejik birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme ise ilgili bakanlık veya kurum bünyesindeki komisyonca yapılır (m.7/1 son cümle).

Komisyon bir karar mercii değildir. Kendisine iletilen olgusal verileri analiz eder ve nesnel, gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar (m.7/3, Yön. m.12/4). Gerekli görürse bilginin kaynağını açıklamadan ilgili kişiden açıklama isteyebilir (Yön. m.12/3); bu, adayın süreç içinde açıklama yapabilmesi için Yönetmelikte açıkça düzenlenen imkândır.

Memurlar İçin Güvenlik Soruşturması Süreç ve Uygulamaları

Memurlar için güvenlik soruşturması, atamaya yetkili kurumun talebiyle başlar ve atama kararıyla biter; aday bu süreçte başvuru dosyası sunmaz, talebi ve bilgileri kurum iletir. Süreç Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ile Yönetmelik’e göre şu sırayla işler:

1. Talep: Kurum, atanacak kişilerin listesini araştırma birimine elektronik ortamda gönderir. Arşiv araştırmasında ad, soyad ve kimlik numarası; güvenlik soruşturmasında ayrıca güncel adres, iletişim bilgileri, mezun olunan okul, son işyeri ve unvan bildirilir (Yön. m.11/5-6).
2. Araştırma: MİT, Emniyet Genel Müdürlüğü veya mülki idare amirliği kayıtları tarar; güvenlik soruşturmasında yerinden araştırma da yapılabilir (7315 m.5).
3. Süre: Talebin ilgili birime ulaşmasından itibaren arşiv araştırması en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir (Yön. m.11/7).
4. Değerlendirme: Yorum içermeyen olgusal veriler Değerlendirme Komisyonuna iletilir; komisyon gerekçeli değerlendirmesini atamaya yetkili amire sunar (7315 m.7).
5. Karar: Atamaya yetkili amir atamayı yapar ya da yapmaz. Olumsuz işlem adaya tebliğ edilir ve dava süresi tebliğle başlar.

Süreç Nasıl İşler? Süreçte en sık karışan nokta, sürenin başlangıcıdır. Yönetmelikteki 30 ve 60 iş günü adayın başvurusundan değil, talebin araştırmayı yapan birime ulaşmasından itibaren işler. Sınav sonucundan talebin gönderilmesine kadar geçen süre ve komisyonun toplanması bu sürelere dahil değildir. Kanunda yer alan tek süre m.10’daki iki yıllık silme süresidir.

Hangi Veriler Araştırılır? Memur adayları için de liste m.4 ve m.5’te sayılanlardan ibarettir: adli sicil, aranma, tahdit, mahkeme kararları ve soruşturma olguları, memurluktan çıkarma kaydı; güvenlik soruşturmasında bunlara ek olarak görevle ilgili olgusal veriler, yabancılarla ilişik ve örgüt bağlantısı. Adayın mali durumu ve sosyal çevresi kanunda sayılmaz.

Uygulamalardaki Hassasiyet Sürecin her evresinde gizlilik esastır; bilgi ve belgeler yasal olarak bilmesi gerekenler dışında kimseye verilmez (m.9/2). Sonuç belgeleri kurum dosyasında en az “gizli” derecesinde saklanır ve istihbari faaliyete konu olanlar elektronik ortamda tutulamaz (Yön. m.11/7). Yönetmeliğin öngördüğü bildirimleri (gizlilik dereceli birimlerin bildirimi ve stratejik önem gerekçesi) yapmayan kurumun talebi ise araştırma birimlerince yerine getirilmez (Yön. m.11/9); sürecin uzamasının görünmeyen sebeplerinden biri budur. Diğer sebepleri güvenlik soruşturması neden uzar yazısında topladık.

Sonuçlarının Yansımaları Olumlu değerlendirmede atama işlemi devam eder. Olumsuz değerlendirmede atamaya yetkili amir atama yapmayabilir; bu durumda dava konusu, komisyonun değerlendirmesi değil atanmama işlemidir. Kanunda bir itiraz mercii düzenlenmediği için yol, idare mahkemesinde iptal davasıdır.

Memurlar açısından süreç şeffaf değil gizlidir; kanunun sağladığı güvence gerekçe zorunluluğu ve yargı denetimidir. Komisyonun gerekçeli değerlendirmesi mahkeme istediğinde sunulur (m.7/3). Hakların ve sürelerin doğru bilinmesi bu yüzden önemlidir.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’na İlişkin Haklar ve Yasal Düzenlemeler

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, kişisel verilere ilişkin güvenceleri ayrı bir bölümde (m.8-10) düzenler ve m.11 ile cezai yaptırıma bağlar; bu hükümler dört başlıkta toplanabilir: verilere erişim ve düzeltme, gizlilik, silme süresi ve cezai yaptırım. Kanunun temel amacı kamu düzeninin ve devlet güvenliğinin korunmasıdır, ancak 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu bu amacı kişisel veri güvenceleriyle sınırlar.

Kanun Kapsamında Yer Alan Temel Haklar:
Kişinin istihbari faaliyete konu olmayan kendi kişisel verileri hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, düzeltme ve silme talepleri için tedbir alınır (m.8/1). Veriler doğru ve güncel olmalı, işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü kullanılmalıdır (m.8/2). İşlemlerde 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.4’teki genel ilkelere aykırı hareket edilemez (m.8/3).

Bu hakların bir istisnası vardır: millî savunma, millî güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeni ve ekonomik güvenlik ile ilgili istihbarat faaliyetleri kapsamında elde edilen bilgiler kişiye verilemez (m.8/3). Ayrıca bilgiler yasal olarak bilmesi gerekenler dışında açıklanamaz (m.9/2) ve kanun kapsamında elde edilen veriler amacı dışında işlenemez ve aktarılamaz (m.9/3).

Yasal Düzenlemeler ve İtiraz Mekanizmaları:
7315’te ve Yönetmelik’te “itiraz” kelimesi hiç geçmez; olumsuz değerlendirmeye karşı ayrı bir itiraz yolu yoktur. Hukuki yol, atamaya yetkili amirin atanmama işlemine karşı idare mahkemesinde açılan iptal davasıdır. Dava süresi, işlemin yazılı bildiriminden itibaren 60 gündür ve bu süre hak düşürücüdür (2577 s. İYUK m.7).

Dava açmadan önce üst makama başvurulursa bu başvuru dava süresini durdurur (İYUK m.11). İşlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğacaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa, bu iki şart birlikte bulunduğunda yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK m.27). Dava sürecini güvenlik soruşturması iptal davası ve güvenlik soruşturmasına itiraz yazılarında adım adım anlattık.

Devlet Memurları Kanunu tarafında ise durum şudur: güvenlik soruşturmasını genel şart yapan 657 m.48/A-(8) bendi iptal edildiği için yükümlülük 7315’e dayanır; 657’nin mahkûmiyete bağlı atama engelleri ise ayrıca geçerlidir. Ölçülülük yönünden bağlayıcı çerçeve 7315 m.8/2’deki “bağlantılı, sınırlı ve ölçülü” kullanım kuralı ve komisyonun gerekçe yükümlülüğüdür (m.7/3).

Verilerin Saklama ve Silinme Süreci:
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sırasında elde edilen kişisel veriler, işlenme amacı ortadan kalktığında veya her durumda iki yılın sonunda değerlendirme komisyonlarınca silinir ve yok edilir (m.10/1). Araştırmayı yapan birimlerdeki istihbari faaliyete konu olmayan veriler de iki yılın sonunda silinir (m.10/2).

İşleme karşı dava açılmışsa veriler karar kesinleşmeden silinemez; mahkemenin talepleri komisyonun bağlı olduğu kurumca karşılanır (m.10/3). Yönetmelik m.15/3’e göre dava açıldığını araştırma birimine kurum bildirir ve karar kesinleşince silme için ayrıca bildirim yapılır. Bu bildirim yapılmazsa belgeler iki yıl dolduğunda silinmiş olabilir.

Cezai Hükümler:
Araştırma ve değerlendirmede görevli olanların kişisel verilerle ilgili işlediği suçlarda 6698 sayılı Kanun’un 17. maddesi, kabahatlerde 18. maddesi uygulanır; fiil daha ağır bir suç oluşturuyorsa o suçun hükmü uygulanır (m.11). Kanun yeni bir suç tipi yaratmaz, KVKK’daki yaptırımlara atıf yapar.

Anayasal Denetim:
Anayasa Mahkemesi 7315 sayılı Kanun hakkında verdiği iki kararda da iptal taleplerini reddetti. 13/10/2021 tarihli E.2021/43 kararıyla kanunun yok hükmünde olduğu ve şekil bakımından Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasını; 4/12/2024 tarihli E.2021/60, K.2024/200 kararıyla da kanunun bazı kurallarının esastan iptali talebini reddetti. İkinci karar 26/3/2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.

Hakkımda Güvenlik Soruşturması Var mı, Nasıl Öğrenilir?

Kanunda veya Yönetmelik’te e-Devlet üzerinden güvenlik soruşturması sorgulaması düzenlenmemiştir; araştırma, atamaya yetkili kurumun talebiyle ve adayın ayrıca bir başvurusu olmadan yapılır. Kişi, istihbari faaliyete konu olmayan verileri için m.8/1’deki bilgilendirilme ve erişim hakkını kullanabilir; istihbarat bilgileri ise m.8/3 gereği kişiye verilmez.

Burada iki kavram karıştırılmamalıdır. 5352 sayılı Kanun’daki adli sicil arşiv kaydı bir kayıt türüdür ve kişi kendi arşiv bilgilerini m.10/1-(a) gereği kullanılış amacını belirterek isteyebilir. 7315’teki arşiv araştırması ise bir araştırma işlemidir; arşiv kaydı temiz olan birinin araştırmasında da m.4/1-(ç) kapsamındaki soruşturma olguları görünebilir.

Dava açılması hâlinde ise komisyonun gerekçeli değerlendirmesi mahkeme tarafından istenebilir (m.7/3) ve dosyanın içeriği yargı denetimi sırasında incelenir.

Anayasa Mahkemesi 7315 Sayılı Kanun Hakkında Ne Karar Verdi?

Anayasa Mahkemesi, 7315 sayılı Kanun’un kurallarının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal taleplerinin reddine karar verdi (4/12/2024, E.2021/60, K.2024/200, RG 26/3/2025). Mahkemenin basın duyurusuna göre gerekçenin ana hatları şunlardır:

• Kanunilik: Kimlere araştırma yapılacağı, hangi verilerin toplanacağı, araştırmayı hangi birimlerin yapacağı ve verilerin nasıl korunacağı kanunla çizilmiştir; yürütmeye bırakılan yetki kanunilik ilkesine aykırı değildir.
• Ölçülülük: Güvenlik soruşturması kamu kurumlarının tamamına değil, kanunla gösterilen kurum ve birimlere sınırlanmıştır; kamu hizmetine girme hakkına getirilen sınırlama orantılıdır.
• Yargı denetimi: Güvenlik soruşturması sonucunda atama yapılmaması işlemi yargı denetimine tabidir ve dayanakları mahkemelerce denetlenebilir.
• Masumiyet karinesi: Araştırmayla kişiye suç isnadı yapılmaz; amaç görevin gerektirdiği niteliklerin tespitidir.

Daha önce, 13/10/2021 tarihli E.2021/43 kararında da kanunun yok hükmünde olduğunun tespiti ve şekil bakımından iptali talebi reddedilmişti. Sonuç olarak 7315’in bugün iptal edilmiş bir hükmü yoktur ve kanun, AYM denetiminden geçmiş hâliyle uygulanmaktadır.

Sonuç olarak, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu kamu görevine girişte araştırmanın kapsamını, yapan birimi, değerlendiren komisyonu ve verilerin ömrünü sınırlar; olumsuz sonuçta dayanılacak güvenceler de bu sınırlardır. Somut bir atama dosyasında sürelerin ve dava yolunun doğru kurulması için dosyanın bir avukatla birlikte değerlendirilmesi yararlı olur; iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki görüş yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması nedir?

Arşiv araştırması, kamu görevine atanacak kişinin adli sicil, aranma, tahdit, mahkeme kararları ve soruşturma olguları ile memurluktan çıkarma kayıtlarının mevcut kayıtlardan tespitidir (7315 m.4). Güvenlik soruşturması, yalnızca m.3/2’deki görevlerde buna ek olarak görevle ilgili olgusal verilerin, yabancılarla ilişiğin ve terör veya suç örgütleriyle irtibatın araştırılmasıdır (m.5).

Güvenlik soruşturması ne kadar sürer?

Kanunda süre yoktur. Yönetmelik m.11/7’ye göre talebin araştırmayı yapan birime ulaşmasından itibaren arşiv araştırması en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir. Süre adayın başvurusundan değil talebin ulaşmasından başlar; komisyonun toplanması ve atama işlemi bu sürenin dışındadır.

Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanırsa ne yapılmalıdır?

Olumsuz değerlendirme üzerine atama yapılmazsa, dava konusu atanmama işlemidir. Bu işlemin yazılı bildiriminden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir ve yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK m.7 ve m.27). Kanunda ayrı bir itiraz mercii yoktur; süre hak düşürücü olduğu için tebliğ tarihi not edilmelidir.

7315 sayılı kanunda değişiklik yapıldı mı?

Evet, tek bir değişiklik vardır: 7551 sayılı Kanun’un 7. maddesi, 1/7/2025’ten itibaren Cumhurbaşkanlığındaki Değerlendirme Komisyonunun başkanını “Genel Sekreterin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisi” olarak değiştirdi. Kanunun kapsamı, araştırma konuları ve silme süreleri değişmedi; iptal edilmiş hükmü de yoktur.

Güvenlik soruşturması ne zaman başlar?

Güvenlik soruşturması, atamaya yetkili kurumun talebi araştırma birimine iletildiğinde başlar; kanun bunun için ayrı bir başlangıç anı belirlemez. Talebin hangi aşamada gönderileceği kurumun ve mesleğin mevzuatına bağlıdır; örneğin polis okullarında soruşturma intibak eğitiminin başlangıcından itibaren yaptırılır.

Güvenlik soruşturmasında internet geçmişine bakılır mı?

7315’te ve Yönetmelik’te “internet” ve “sosyal medya” kelimeleri hiç geçmez. Araştırma birimlerinin bilgi alma yetkisi kamu kurumlarının arşivleri ve elektronik bilgi işlem merkezleriyle sınırlıdır (m.6/2). Ancak bir paylaşım soruşturmaya konu olmuşsa bu olgu m.4/1-(ç) kapsamında görünür; ayrıntısı sosyal medya ve güvenlik soruşturması yazısında.

Devam eden dava güvenlik soruşturmasını etkiler mi?

Devam eden bir soruşturma veya kovuşturma arşiv araştırmasında görünür; 7315 m.4/1-(ç) “devam eden veya sonuçlanmış” dosyaları birlikte sayar. Bunun atamaya etkisi komisyonun gerekçeli değerlendirmesine ve varsa meslek mevzuatındaki özel engellere bağlıdır. Dosyanın görünmesi tek başına atamanın reddi anlamına gelmez.

İcra dosyası güvenlik soruşturmasını etkiler mi?

Borç ve icra takibi, kanunun saydığı araştırma konuları arasında yer almaz; “icra” ve “borç” kelimeleri 7315’te ve Yönetmelik’te geçmez. Tek başına bir icra dosyası bu nedenle arşiv araştırmasında ayrı bir kayıt türü değildir. Borçla bağlantılı bir ceza soruşturması açılmışsa, o soruşturmanın olgusu m.4/1-(ç) kapsamında görünebilir.

Hangi durumlarda güvenlik soruşturması olumsuz çıkar?

Kanun “olumsuz” sonucu doğuran bir liste saymaz; araştırmada görülen olgular Değerlendirme Komisyonunca görevin gerektirdiği niteliklerle ilişkisi bakımından gerekçeli olarak değerlendirilir (m.7/3). Bundan ayrı olarak, 657 m.48/A-(5)‘teki mahkûmiyetler gibi kanunda yazılı atama engelleri komisyonun takdirine bırakılmadan doğrudan sonuç doğurur.

Olumsuz güvenlik soruşturması sonraki başvuruları etkiler mi?

Arşiv araştırması “ilk defa veya yeniden” atanacaklar hakkında yapıldığı için her yeni atamada araştırma yeniden yapılır (m.3/1). Önceki araştırmada komisyona ulaşan veriler en geç iki yıl sonunda, araştırma birimlerindeki istihbari faaliyete konu olmayan veriler de iki yılın sonunda silinir (m.10/1-2). Ancak araştırmanın dayandığı adli sicil, soruşturma veya örgüt kayıtları kendi mevzuatına göre durmaya devam ediyorsa yeni araştırmada da görünür.