Görevden Uzaklaştırıldım: Maaşım Ne Olur, Ne Kadar Sürer, Göreve Ne Zaman Dönerim?

Görevden uzaklaştırma, bir memurun görevi başında kalmasında sakınca görüldüğünde alınan geçici bir tedbirdir; disiplin cezası değildir. Bu ayrım, kararı elinize aldığınız andan itibaren maaşınızın ne kadarını alacağınızı, kaç ay bekleyeceğinizi ve göreve hangi şartla döneceğinizi belirler. Aşağıda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 137 ile 145. maddeleri arasındaki hükümler, sürece dair en sık sorulan sorular sırasıyla ele alınarak açıklanmıştır.

Bu yazıda ayrıca, internette çok yaygın biçimde tekrarlanan bir bilginin — tedbirin “her defasında üç ay uzatılabileceği” kuralının — 657’ye tabi memurlar için kanunda karşılığı bulunmadığı, bu hükmün başka bir kanuna ait olduğu gösterilmiştir.

Bir Bakışta: Görevden Uzaklaştırma

Aşağıdaki tablo, sürecin sizi doğrudan ilgilendiren yanlarını tek ekranda toplar. Ayrıntılar ilgili başlıklarda madde numaralarıyla açıklanmaktadır.

Soru	657 sayılı Kanun’daki karşılığı
Bu bir ceza mı?	Hayır, ihtiyati tedbirdir (m.137)
Kimler karar verebilir?	Atamaya yetkili amirler, müfettişler, valiler, kaymakamlar (m.138)
Soruşturma ne zaman başlamalı?	Tedbiri izleyen 10 iş günü içinde (m.139)
Maaşın ne kadarı ödenir?	Aylığın üçte ikisi (m.141)
Süre ne kadar?	Disiplin kovuşturmasında en çok 3 ay (m.145)
Süre dolarsa ne olur?	Karar yoksa memur görevine başlatılır (m.145)
Ceza kovuşturmasında süre?	Üst sınır yok; her iki ayda bir inceleme (m.145)
Kesilen üçte bir geri gelir mi?	m.143’teki hâller gerçekleşirse ödenir (m.141)
Karara dava açılabilir mi?	Evet, iptal davası (İYUK m.2, m.7)

Sürecin en kritik iki eşiği, tedbirin başlangıcındaki 10 iş günü ve disiplin kovuşturmasındaki 3 aylık süredir. Bu iki süre, idarenin elini süresiz biçimde açık tutmasını engellemek için konulmuştur.

Görevden Uzaklaştırma Nedir, Açığa Almak Ne Demek?

Kanun, tedbiri şöyle tanımlar: “Görevden uzaklaştırma, Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hallerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir.” Bu tanım 657 sayılı Kanun’un 137. maddesinde yer alır ve tedbirin niteliğini baştan belirler: ortada henüz verilmiş bir ceza yoktur, sonuçlanmış bir soruşturma da yoktur.

Aynı maddenin ikinci cümlesi, tedbirin “soruşturmanın herhangi bir safhasında da” alınabileceğini söyler. Yani görevden uzaklaştırma, soruşturmanın başında da ortasında da gündeme gelebilir. Tedbirin amacı memuru cezalandırmak değil, görevi başında kalmasının soruşturmaya ya da hizmete vereceği zararı önlemektir.

Burada dile dair bir noktayı da netleştirmek gerekir. Günlük konuşmada ve haberlerde “açığa alma” denir; hatta çoğu kişi süreci bu adla arar. Ancak 657 sayılı Kanun’un tamamında “açığa alma” ifadesi bir kez bile geçmez. Kanunun terimi yalnızca “görevden uzaklaştırma”dır ve metinde yirmi dörtten fazla yerde bu şekilde kullanılır. Aynı şekilde kanun “göreve iade” demez; “göreve tekrar başlatılması” ve “görevine başlatılır” ifadelerini kullanır. Dilekçe yazarken ve karar metnini okurken bu karşılıkları bilmek işinizi kolaylaştırır.

Tedbirin disiplin cezası olmaması pratik sonuçlar doğurur. Uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve memurluktan çıkarma birer disiplin cezasıdır; görevden uzaklaştırma bunların hiçbiri değildir. Disiplin cezalarının nasıl verildiğini, savunma sürecinin nasıl işlediğini ve sonunda hangi kararların çıkabileceğini hakkınızda disiplin soruşturması açıldığında sürecin nasıl işlediğini anlattığımız yazıda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Memur Açığa Alınırsa Ne Olur?

Tedbir uygulandığında memurluk sıfatı sona ermez; memur, görevini fiilen yapmaktan alıkonulur. Kadro ilişiği devam eder, aylığın üçte ikisi ödenmeye devam eder ve sosyal hak ve yardımlar kesilmez. Değişen şey, görevin fiilen yürütülmemesidir.

Bu dönemde memurluğa bağlı yükümlülükler de devam eder. Memur, soruşturma kapsamında savunma vermeye çağrıldığında cevap vermek durumundadır; kuruma bildirim yükümlülükleri ve memurluk statüsünden doğan yasaklar aynen geçerlidir.

Sürecin sonunda üç ihtimal vardır: tedbir kaldırılır ve memur göreve başlatılır, disiplin cezası verilir, ya da memurluktan çıkarma cezası önerilir. İlk iki ihtimalde göreve dönüş kuraldır; bunun ayrıntısı aşağıda 143. madde başlığında açıklanmıştır.

Açığa Alma Nasıl Olur, Şartları Nelerdir?

Kanun tek bir maddi şart öngörür: memurun görevi başında kalmasında sakınca görülmesi. 137. maddedeki bu ölçüt dışında sayılmış bir şartlar listesi yoktur; ölçüt somut olayda değerlendirilir ve gerekçelendirilmesi gerekir.

Usul yönünden ise üç unsur aranır: kararın 138. maddedeki yetkililerden biri tarafından verilmesi, memura yazılı olarak bildirilmesi ve tedbiri izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması. Bu unsurlardan birinin eksikliği, kararın yetki veya şekil yönünden denetlenmesine imkân verir.

Görevden Uzaklaştırma Yönetmeliği Var mı?

Sık sorulmasına rağmen, 657 sayılı Kanun görevden uzaklaştırmayı ayrı bir yönetmeliğe bırakmamıştır. Kanun metninde görevden uzaklaştırma ile yönetmeliği birbirine bağlayan tek bir hüküm dahi bulunmaz; tedbirin şartları, süresi, mali sonuçları ve kaldırılması doğrudan 137 ile 145. maddeler arasında düzenlenmiştir.

Bu nedenle sürecin dayanağı aranırken yönetmelik değil, kanun maddeleri esas alınır. Kurumların iç genelgeleri uygulamayı yönlendirebilir; ancak kanunda bulunmayan bir uzatma yetkisi ya da süre, genelgeyle yaratılamaz.

Görevden Uzaklaştırma Kararını Kim Verir, Kim Yetkilidir?

657 sayılı Kanun’un 138. maddesi yetkilileri dört başlıkta sayar: atamaya yetkili amirler; bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri; illerde valiler; ilçelerde kaymakamlar. Bu sayım sınırlıdır, yani bu dört grup dışındaki bir makamın verdiği görevden uzaklaştırma kararı yetki yönünden sakat olur.

Maddede iki ayrıntı çoğu kez gözden kaçar. Birincisi, kaymakamların ilçe idare şube başkanları hakkında karar verebilmesi için valinin muvafakati şarttır. İkincisi, valiler ve kaymakamlar tarafından alınan tedbir kararının memurun kurumuna “derhal” bildirilmesi gerekir. Kararı veren makamın kim olduğu, ileride açacağınız davada husumetin kime yöneltileceğini de belirler.

Müfettişlerin yetkisi ayrı bir kolda durur. Müfettiş tarafından görevden uzaklaştırılan bir memur hakkında tedbiri kaldırma yetkisi müfettişte değil, atamaya yetkili amirdedir. Kanun bunu 142. maddede parantez içinde açıkça belirtmiştir. Dolayısıyla tedbirin kaldırılmasını isterken dilekçenizi doğru makama yöneltmeniz gerekir.

Kararın size nasıl ulaştığı da önemlidir, çünkü dava açma süresi yazılı bildirimle başlar. Tebligatı aldığınız tarihi ve tebliğ belgesini saklayın; bu tarih ileride hem itiraz hem dava hesabınızın çıkış noktası olacaktır.

Görevden Uzaklaştırma En Fazla Ne Kadar Olur?

Süreyi düzenleyen hüküm 145. maddedir ve iki ayrı rejim kurar. Disiplin kovuşturması sebebiyle alınan tedbir en çok 3 ay devam edebilir. Maddenin ikinci cümlesi, sürenin sonunda ne olacağını da bağlar: “Bu süre sonunda hakkında bir karar verilmediği takdirde memur görevine başlatılır.”

Bu cümle, sürecin en güçlü güvencesidir. İdare üç ay içinde disiplin soruşturmasını sonuçlandırıp bir karar vermemişse, tedbirin kendiliğinden ayakta kalmaya devam etme imkânı yoktur; memurun göreve başlatılması gerekir. Buradaki ölçüt soruşturmanın bitmesi değil, hakkında bir karar verilmiş olmasıdır.

Üç aylık sürenin başlangıcı, tedbir kararının uygulandığı tarihtir. Süre içinde disiplin cezası verilirse tedbir zaten sonuç doğurmuş olur; ceza memurluktan çıkarma dışında bir ceza ise, aşağıda açıklanan 143. madde devreye girer ve göreve başlatma zorunlu hâle gelir.

Görevden Uzaklaştırma Ne Kadar Sürer, Süresi Ne Kadardır?

Sürenin ne kadar olacağı, tedbirin hangi sebeple alındığına bağlıdır. Disiplin kovuşturması sebebiyle alınmışsa üst sınır üç aydır ve bu süre kanunla belirlenmiştir. Ceza kovuşturması sebebiyle alınmışsa kanun bir üst sınır koymamış, bunun yerine iki aylık dönemlerle inceleme zorunluluğu getirmiştir.

Bu ayrım, kararınızın gerekçesine bakılarak yapılır. Karar metninde hangi soruşturmaya dayanıldığı yazılıdır; dayanak disiplin soruşturmasıysa üç aylık sürenin dolduğu günü not etmek, o tarihten sonra göreve başlatılma talebinizin dayanağını oluşturur.

Görevden Uzaklaştırma Şartları Nelerdir, Tedbir Hangi Hâllerde Uygulanır?

Tedbirin uygulanabilmesi için ortada yürüyen bir disiplin soruşturması veya ceza kovuşturması bulunması gerekir. 137. madde tedbirin soruşturmanın herhangi bir safhasında alınabileceğini söylerken, 140. madde ceza kovuşturması hâlini ayrıca düzenlemiştir.

İkinci şart, görevi başında kalmanın sakıncalı görülmesidir. Bu değerlendirme idarenin takdirindedir; ancak takdir sınırsız değildir ve idari yargı denetiminde sebep unsuru yönünden incelenir. 144. madde de bu mantığı teyit eder: fiiller hizmete devama engel değilse tedbir kaldırılabilir.

Her Defasında Üç Ay Uzatılır Kuralı Size Uygulanır mı?

İnternette görevden uzaklaştırmayı anlatan pek çok metinde şu cümleye rastlarsınız: tedbir üç ay süreyle alınır, sebepler devam ediyorsa her defasında üç ay uzatılabilir. Bu cümle doğru bir kanun hükmüne dayanır; ancak dayandığı hüküm 657 sayılı Kanun değildir.

Ölçüm nettir: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun tamamında “her defasında” ifadesi hiç geçmez. Kanunda “uzatılabilir” kelimesi yalnızca iki yerde bulunur ve ikisi de görevden uzaklaştırmayla ilgili değildir. Görevden uzaklaştırmanın süresini düzenleyen 145. madde uzatmadan söz etmez; tam tersini söyler, süre sonunda karar yoksa memur göreve başlatılır.

O hâlde bu kural nereden geliyor? Kaynağı 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 53/B maddesidir (Ek: 2/12/2016 - 6764/28 md.). Bu madde yükseköğretim kurumlarının yöneticileri, öğretim elemanları, memurları ve diğer personeli için ayrı bir görevden uzaklaştırma rejimi kurar ve aynen şöyle der: “Görevden uzaklaştırma tedbiri disiplin veya ceza soruşturmasının herhangi bir safhasında üç ay süreyle alınabilir. … Bu sürenin bitiminde tedbir kararının alınmasına ilişkin sebeplerin devam etmesi halinde tedbir her defasında üç ay uzatılabilir.”

İki rejim arasındaki farklar şöyledir:

Konu	657 m.137-145 (devlet memuru)	2547 m.53/B (yükseköğretim personeli)
Tedbirin süresi	Disiplin kovuşturmasında en çok 3 ay	3 ay
Uzatma	Hüküm yok	Sebepler sürerse her defasında 3 ay
Süre dolunca	Karar yoksa görevine başlatılır	Süre dolunca derhal göreve iade
Ceza kovuşturması	Üst sınır yok, iki ayda bir inceleme	Ayrı süre rejimi düzenlenmemiştir
Soruşturmaya başlama	10 iş günü	On işgünü
Ödenen aylık	Üçte iki	Üçte iki
Kimler karar verir	Amir, müfettiş, vali, kaymakam	YÖK üst kuruluş başkanları, atamaya yetkili amirler, rektörler
Rektör ve dekan hakkında	—	Yükseköğretim Genel Kurulu

Bu tablo pratikte şu anlama gelir: bir üniversitede görevliyseniz uzatma ihtimali mevzuatta gerçekten vardır. 657’ye tabi bir kurumda çalışıyorsanız, size “süre uzatıldı” denildiğinde bunun kanuni dayanağını sormaya hakkınız vardır; çünkü disiplin kovuşturması sebebiyle alınan tedbir için 657 böyle bir uzatma yetkisi tanımamıştır.

Burada bir uyarı gerekir: kamu personelinin tamamı 657’ye tabi değildir. Kendi özel kanunu bulunan personel grupları için o kanundaki hükümler öncelikle uygulanır. Bu nedenle kararı okurken hangi kanuna dayanıldığı ilk bakılacak şeydir.

Ceza Kovuşturmasında Süre Neden Sınırsız Görünür?

145. maddenin ikinci rejimi, hakkınızda bir ceza kovuşturması yürütülmesi hâlinde uygulanır. Bu ihtimalde kanun üç aylık bir üst sınır koymaz. Bunun yerine yetkili amire düzenli bir yükümlülük yükler: “ilgilinin durumunu her iki ayda bir inceleyerek görevine dönüp dönmemesi hakkında bir karar verir ve ilgiliye de yazı ile tebliğ eder.”

Bu yükümlülük iki parçadan oluşur ve ikisi de atlanmaya elverişli değildir. Amir hem iki ayda bir inceleme yapacak hem de vardığı sonucu yazı ile tebliğ edecektir. Yani ceza kovuşturması gerekçesiyle uzaklaştırılan bir memurun dosyası, kendiliğinden rafta bekleyemez; iki aylık dönemlerle yeniden değerlendirilmesi gerekir.

Ceza kovuşturmasında tedbirin uygulanabilmesinin dayanağı 140. maddedir. Bu madde, haklarında mahkemelerce ceza kovuşturması yapılan memurların da 138. maddedeki yetkililerce görevden uzaklaştırılabileceğini söyler. Yani disiplin soruşturması olmasa dahi, devam eden bir ceza yargılaması tek başına tedbire dayanak olabilir.

İki ayda bir yapılması gereken inceleme yapılmıyor ya da sonucu size tebliğ edilmiyorsa, bu durumun kendisi idari işlemin hukuka uygunluk denetiminde ele alınabilecek bir eksikliktir. Kararların tarihlerini ve size tebliğ edilip edilmediğini kayıt altında tutmanız, ileride bu noktayı ileri sürebilmenizi sağlar.

Görevden Uzaklaştırılan Memur Hakkında Kaç Gün İçinde Soruşturma Açılır?

139. madde net bir süre koyar: “Görevinden uzaklaştırılan Devlet memurları hakkında görevden uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır.” Buradaki süre takvim günü değil iş günüdür; hafta sonları ve resmî tatiller sayılmaz.

Maddenin devamı, süreyi bir yaptırıma bağlar. Memuru görevden uzaklaştırdıktan sonra hakkında derhal soruşturmaya başlamayan, tedbiri keyfî olarak ya da “garaz veya kini dolayısıyla” yaptığı soruşturma sonunda anlaşılan amirler; hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidir. Kanun burada üç sorumluluk türünü birden saymıştır.

Aynı yaptırım, tedbiri kaldırmayan görevliye de uzanır. 142. maddenin son cümlesi, görevden uzaklaştırma tedbirini kaldırmayan görevli hakkında 139. madde hükmünün uygulanacağını söyler. Yani sorumluluk yalnızca tedbiri başlatan makamı değil, kaldırması gerekirken kaldırmayan makamı da kapsar.

Bu hüküm, tedbirin bir bekletme aracına dönüşmesini engellemek için konulmuştur. On iş günü içinde soruşturmaya başlanmadığını tespit ederseniz, bu durumu hem tedbirin kaldırılması talebinizde hem de açacağınız davada dayanak yapabilirsiniz.

Görevden Uzaklaştırılan Memur Kaç Gün İçinde Soruşturma Açılır?

Süre, tedbir kararının uygulanmasını izleyen gün başlar ve 10 iş günü olarak hesaplanır. Soruşturmaya başlanması yeterlidir; soruşturmanın bu süre içinde bitirilmesi aranmaz. Soruşturmanın tamamlanma süresi ayrı bir konudur ve disiplin soruşturması bakımından üç aylık tedbir süresiyle birlikte değerlendirilir.

Soruşturmaya başlandığını gösteren işlemler dosyada görünür: soruşturmacı görevlendirme onayı, ifade çağrısı, bilgi ve belge istemi gibi. Dosyanıza erişim talebinizde bu belgelerin tarihlerini istemeniz, sürenin tutup tutmadığını ölçmenizi sağlar.

Memur Açığa Alınırsa Maaşı Kesilir mi, Ne Kadarını Alır?

141. madde mali sonucu düzenler: görevden uzaklaştırılan memurlara bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi ödenir. Maaş tamamen kesilmez; kesilen kısım üçte birdir.

Maddenin kapsamı yalnız tedbir kararıyla sınırlı değildir. Hüküm, “görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan” memurları da aynı rejime sokar. Yani hakkınızda ayrıca bir görevden uzaklaştırma kararı verilmemiş olsa bile, tutukluluk ya da gözaltı hâlinde aylığın üçte ikisi ödenmesi kuralı işler.

Aynı maddede ikinci bir güvence daha vardır: bu durumdakiler “bu Kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan faydalanmaya devam ederler.” Sosyal hak ve yardımların kesilmemesi, aylığın üçte birinin kesilmesinden ayrı ve bağımsız bir sonuçtur.

Maaş bordronuzu bu ölçütle karşılaştırın. Ödeme üçte ikinin altındaysa ya da sosyal yardımlar kesilmişse, itiraz edilebilecek ayrı bir işlem söz konusudur.

Açığa Alınan Memur Ne Kadar Maaş Alır, Maaş Hesaplaması Nasıl Yapılır?

Hesabın çıkış noktası, kanunun “aylık” kavramıdır. 141. madde aylığın üçte ikisinin ödeneceğini söyler; sosyal hak ve yardımların ise kesilmeyeceğini ayrıca belirtir. Bu nedenle bordroda aylık kalemi ile sosyal yardım kalemlerinin farklı işlem görmesi beklenir.

Uygulamada tartışma çıkan nokta, hangi kalemlerin “aylık” sayılacağıdır. Bu ayrım kurumun ödeme kalemlerine göre değiştiğinden, bordronuzdaki kalemleri tedbir öncesi ve sonrası dönem için karşılaştırmak en sağlıklı yoldur. Eksik ödeme tespit ederseniz, bu ödeme işlemi tedbir kararından bağımsız olarak dava konusu edilebilir.

Açığa Alınan Memur Başka İşte Çalışabilir mi?

Görevden uzaklaştırma memurluk statüsünü sona erdirmediği için, memurluğa bağlı yasaklar bu dönemde de geçerliliğini korur. 657 sayılı Kanun’un 28. maddesi memurların tacir veya esnaf sayılmalarını gerektirecek faaliyette bulunmasını, ticaret ve sanayi müesseselerinde görev almasını yasaklar.

Aynı maddenin 2014 yılında yeniden düzenlenen cümlesi daha da açıktır: memurlar mesleki faaliyette veya serbest meslek icrasında bulunmak üzere ofis, büro, muayenehane ve benzeri yerler açamaz; gerçek kişilere, özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir iş yerinde çalışamaz.

Bu hükümler memur sıfatına bağlıdır, göreve fiilen devam edilip edilmediğine değil. Dolayısıyla açıkta geçen dönemde başka bir işte çalışmak, mevcut soruşturmadan ayrı bir disiplin sorumluluğu doğurabilir.

Açığa Alınan Memurun Sigortası Yatar mı?

Primlere ilişkin hüküm 657’de değil, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 45. maddesinde yer alır. Madde başlığı doğrudan konuyu karşılar: “Kanunları gereğince görevden uzaklaştırılanlar, tutuklananlar veya görevine son verilenlerin sigortalılıkları ve primleri”.

Hüküm şöyle işler: 4/1-(c) kapsamındaki sigortalılardan görevden uzaklaştırılan, tutuklanan veya gözaltına alınanlardan eksik aylığa müstahak bulunanların prime esas kazançlarının yarısı üzerinden prim alınır. Yani aylığın üçte ikisini alan memurun primi tam kazanç üzerinden değil, yarısı üzerinden yatar.

Maddeye 2008 yılında eklenen cümle, çoğu kaynağın atladığı asıl sonucu doğurur: “Prime esas kazançların yarısı üzerinden prim alınanların prim ödeme gün sayısı bu sürelerin yarısı olarak hesap edilir.” Bu, emeklilik hesabınızı doğrudan etkiler; açıkta geçen altı aylık bir dönem, prim gün sayınıza 180 gün olarak değil 90 gün olarak yansır.

Tabloyu tamamlayan üçüncü kural iadeyle ilgilidir: “kanunlarına göre bu müddetler için sonradan görevlerine iade edilerek tam aylığa hak kazananların ise prime esas kazançlarının tamamı üzerinden prim alınır.” Yani göreve iade edilip tam aylığa hak kazandığınızda prim tarafı da düzeltilir. Bu düzeltme için ek bildirge düzenlenir ve Kuruma verilir; kanun bu hâlde 102. maddedeki idari para cezası hükümlerinin uygulanmayacağını ayrıca belirtmiştir.

Görevine son verilip yargı kararıyla göreve iade edilenler için ayrı bir kural vardır. Bunların primleri, göreve son verildiği tarihten görevine başladığı tarihe kadar kendi kadrosunun veya emsali kadronun prime esas kazancına göre hesaplanır; sigortalı ve işveren hisselerine ait gecikme cezası ile gecikme zamları kurumlarınca ödenir ve bu süreler sigortalılık süresinden sayılır.

Görevden Uzaklaştırılan Memurun SGK Primi Nasıl Yatar?

Prim kesintisi durmaz, oran değişir. Eksik aylığa hak kazanılan dönemde prim, prime esas kazancın yarısı üzerinden yatırılır; genel sağlık sigortası kapsamındaki haklar bu dönemde devam eder.

Hizmet dökümünüzü tedbir döneminden sonra kontrol etmeniz yerinde olur. Göreve iade edilip tam aylığa hak kazandığınızda kazancın tamamı üzerinden prim alınması gerektiğinden, ek bildirge düzenlenmemişse dökümde eksik gün görünebilir. Kanun bu düzeltme için verilen ek bildirgede idari para cezası uygulanmayacağını açıkça belirtmiştir.

Görevden Uzaklaştırılan Memurun Derece ve Kademe İlerlemesi Ne Olur?

Bu konudaki hüküm 141. maddenin ikinci cümlesinde yer alır ve iki sonucu birden düzenler. Birincisi, 143. maddede sayılan durumlar gerçekleşirse “bunların aylıklarının kesilmiş olan üçte biri kendilerine ödenir.” İkincisi ve daha az bilineni şudur: görevden uzakta geçirilen süre, derecelerindeki kademe ilerlemesinde değerlendirilir.

Maddenin devamı bunu bir adım ileri götürür: bu sürenin, derece yükselmesi için gerekli en az bekleme süresini aşan kısmı, üst dereceye yükselmeleri hâlinde o derecede kademe ilerlemesi yapılmak suretiyle değerlendirilir. Yani açıkta geçen süre, şartlar gerçekleştiğinde kariyer hesabınızdan silinmez.

Bu hükmün 141. maddede bulunduğunu vurgulamak gerekir; konuyu anlatan bazı kaynaklar aynı cümleyi 143. maddeye atfetmektedir. 143. madde göreve başlatılmanın zorunlu olduğu hâlleri sayar, kademe ilerlemesini düzenlemez. Dilekçenizde madde numarasını doğru göstermeniz, talebinizin karşılığını bulması açısından önemlidir.

Bu iki sonucun da ön şartı ortaktır: 143. maddedeki hâllerden birinin gerçekleşmesi. Dolayısıyla kesilen üçte birin ödenmesi ve sürenin kademe ilerlemesinde sayılması, tedbirin hangi sonuçla bittiğine bağlıdır.

Açığa Alınan Memur Maaş İadesi Nasıl Yapılır?

İade, 143. maddedeki hâllerden biri gerçekleştiğinde gündeme gelir ve konusu, tedbir süresince kesilmiş olan üçte birlik kısımdır. Kanun bu ödemeyi bir talebe bağlamamış, doğrudan hükme bağlamıştır: “bunların aylıklarının kesilmiş olan üçte biri kendilerine ödenir.”

Uygulamada ödeme kurumun mali işlem sürecine göre yapıldığından, göreve başlatma kararının kesinleştiği tarihi ve karar sayısını içeren yazılı bir talep vermek süreci hızlandırır. Ödeme yapılmaz veya eksik yapılırsa, bu işlem de ayrıca dava konusu edilebilir.

Kesilen tutarın her hâlde faiziyle ödeneceği söylenemez; faiz talebi, işlemin hukuka aykırılığına ve açılan davanın kapsamına göre ayrıca değerlendirilir. 141. madde metninde faize ilişkin bir ibare bulunmamaktadır.

Tedbir Ne Zaman Kaldırılır?

142. madde, tedbirin kaldırılmasının zorunlu olduğu hâli tanımlar: soruşturma sonunda disiplin yüzünden memurluktan çıkarma veya cezai bir işlem uygulanmasına lüzum kalmayan memurlar için alınmış olan görevden uzaklaştırma tedbiri, 138. maddedeki yetkililerce “derhal” kaldırılır.

Parantez içindeki kural burada da geçerlidir: müfettişler tarafından görevden uzaklaştırılanlar hakkında tedbiri kaldırma yetkisi atamaya yetkili amirdedir. Maddenin son cümlesi ise yaptırımı kurar; tedbiri kaldırmayan görevli hakkında 139. madde hükmü uygulanır, yani hukuki, mali ve cezai sorumluluk gündeme gelir.

144. madde ayrı bir imkân tanır. Buna göre 140 ve 142. maddelerde ve 143. maddenin (a), (b), (c) fıkralarında yazılı olanlar hakkındaki tedbir, memurun soruşturmaya konu olan fiillerinin hizmetlerini devama engel olmadığı hâllerde her zaman kaldırılabilir. Bu, süre dolmasını beklemeden tedbirin kaldırılmasını talep edebileceğiniz anlamına gelir.

Böyle bir talebi yazılı olarak yapmanız ve dosyadaki somut durumu — göreviniz ile isnat edilen fiil arasındaki ilişkiyi — açıkça ortaya koymanız gerekir. Talebinizin reddi hâlinde bu ret işlemi de idari yargı denetimine tabidir.

Göreve Başlatılması Zorunlu Olan Hâller

143. madde, tedbirin kaldırılmasının zorunlu olduğu dört hâli sayar. Bu hâllerde idarenin takdir yetkisi yoktur; kararların kesinleşmesi üzerine görevden uzaklaştırma tedbiri kaldırılır.

Hâl	Kanundaki karşılığı
(a)	Haklarında memurluktan çıkarmadan başka bir disiplin cezası verilenler
(b)	Yargılamanın men’ine veya beraatine karar verilenler
(c)	Hükümden evvel haklarındaki kovuşturma genel af ile kaldırılanlar
(ç)	Görevlerine ve memurluklarına ilişkin olsun veya olmasın, memurluğa engel olmayacak bir ceza ile hükümlü olup cezası ertelenenler

(a) bendi özellikle dikkat çekicidir: memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası almış olmak, göreve başlatılmaya engel değildir. Yani uyarma, kınama, aylıktan kesme ya da kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alan memur, cezayı almış olmasına rağmen göreve döner.

Maddenin ortak ölçütü son cümlesinde yazılıdır: “Bu kararların kesinleşmesi üzerine haklarındaki görevden uzaklaştırma tedbiri kaldırılır.” Ölçüt kararın verilmesi değil, kesinleşmesidir. Dolayısıyla kanun yoluna başvurulmuş bir karar söz konusuysa kesinleşme tarihi ayrıca takip edilmelidir.

Açığa Alınan Memur Göreve Nasıl Döner?

Göreve dönüş üç yoldan biriyle gerçekleşir. Birincisi 142. maddedir: soruşturma sonunda memurluktan çıkarma veya cezai işlem uygulanmasına lüzum kalmamışsa tedbir derhal kaldırılır. İkincisi 143. maddedir: sayılan dört hâlden biri gerçekleşmiş ve karar kesinleşmişse tedbir kaldırılır. Üçüncüsü 145. maddedir: disiplin kovuşturmasında üç aylık süre dolmuş ve karar verilmemişse memur görevine başlatılır.

Dönüş için ayrı bir sınav, onay ya da yeniden atama işlemi öngörülmemiştir; memur kendi kadrosunda göreve başlar. Tedbirin kaldırılması gereken bir durumda kaldırılmaması hâlinde, 142. madde yollamasıyla 139. maddedeki sorumluluk hükmü uygulanır.

Göreve başladıktan sonra iki talebi birlikte takip etmek gerekir: kesilen üçte birin ödenmesi ve prim tarafının kazancın tamamı üzerinden düzeltilmesi. İkisi de kendiliğinden yapılmadığında ayrıca istenebilir.

Görevden Uzaklaştırma Kararına İtiraz ve İptal Davası

Görevden uzaklaştırma, hukuki sonuç doğuran ve uygulanabilir nitelikte bir idari işlemdir; bu nedenle iptal davasına konu olabilir. İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesi iptal davasını, idari işlemlerin “yetki, şekil, sebep, konu ve maksat” yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduğu iddiasıyla menfaati ihlal edilenler tarafından açılan dava olarak tanımlar. Görevden uzaklaştırma kararı bu beş unsurun tamamı yönünden denetlenebilir.

Dava açma süresi, özel kanununda ayrı bir süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür (İYUK m.7). Süre, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Bu nedenle tebliğ tarihini belgelemek önemlidir.

Dava açmadan önce idareye başvurma yolu da açıktır. İYUK’un 11. maddesine göre, dava açma süresi içinde işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan istenebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması hâlinde süre yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.

Bu mekanizmayı doğru kullanmak gerekir. Başvuru süreyi durdurur ama sıfırlamaz; başvurudan önce geçen günler toplama eklenir. Savunma aşamasında hangi belgelerin ve hangi itirazların dosyaya girmesi gerektiği konusunda savunma istem yazısına verilecek cevabın nasıl hazırlandığını anlattığımız yazı yol gösterici olabilir.

Soruşturma sonunda bir disiplin cezası verilmişse, o karara karşı işleyen süreler tedbirinkinden farklıdır: itiraz için yedi gün, iptal davası için altmış gün. Bu iki yolun ilişkisi disiplin cezasına itiraz yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Görevden Uzaklaştırma İptal Davası Nasıl Açılır?

Dava, idare mahkemesi başkanlığına hitaben yazılmış imzalı bir dilekçeyle açılır. Dilekçede tarafların bilgileri, davanın konusu, tebliğ tarihi ve dayanılan hukuki sebepler yer alır; tedbir kararının tebliğini gösteren belge dilekçeye eklenir.

Denetim beş unsur üzerinden yapılır: yetki, şekil, sebep, konu ve maksat. Görevden uzaklaştırma dosyalarında en sık tartışılan unsurlar yetki (kararı veren makamın 138. maddedeki yetkililerden biri olup olmadığı) ve sebeptir (görevi başında kalmanın gerçekten sakıncalı olup olmadığı, 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanıp başlanmadığı).

Görevden Uzaklaştırma İtiraz Dilekçesi Nasıl Yazılır?

İYUK’un 11. maddesi kapsamındaki başvuru, üst makama ya da üst makam yoksa işlemi yapan makama yazılır. Dilekçede tedbir kararının tarihi ve sayısı, tebliğ tarihi, kaldırılması istenen işlem ve talebin dayandığı somut olgular gösterilir.

Talebi güçlendiren olgular dosyadan çıkar: soruşturmaya on iş günü içinde başlanmamış olması, disiplin kovuşturmasında üç aylık sürenin dolmuş olması, ceza kovuşturmasında iki aylık incelemenin yapılmamış veya sonucunun tebliğ edilmemiş olması ve 144. madde kapsamında fiillerin hizmete devama engel olmaması.

Başvurunun dava açma süresi içinde yapılması şarttır; bu süre dışında yapılan başvuru süreyi durdurmaz. Otuz gün içinde cevap gelmezse istek reddedilmiş sayılır ve kalan süre yeniden işlemeye başlar.

Yürütmenin Durdurulması İstenebilir mi?

İYUK’un 27. maddesi, dava açılmasının tek başına işlemin yürütülmesini durdurmayacağını söyler. Yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması. Kural olarak bu karar, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra verilir.

Maddede bir istisna vardır: uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alınmaksızın da durdurulabilir. 2014 yılında maddeye eklenen cümle ise bu istisnanın dışında tutulan işlemleri sayar (Ek cümle: 21/2/2014-6526/17 md.): “kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz.”

Bu listede görevden uzaklaştırma sayılmamıştır. Liste atama ve görevlendirme işlemlerini kapsar; görevden uzaklaştırma ise bunlardan biri değil, soruşturma süresince uygulanan bir tedbirdir. Atama ve nakil işlemlerinde karşılaşılan bu kısıtlamanın görevden uzaklaştırmaya doğrudan uygulanmadığı, maddenin lafzından anlaşılmaktadır. Atama işlemlerinde bu cümlenin nasıl sonuç doğurduğunu norm fazlası öğretmenlerin re’sen atanması hakkındaki yazımızda ayrıntılı olarak ele almıştık.

Aynı maddede kararın gerekçesine ilişkin bir zorunluluk da vardır: yürütmenin durdurulması kararlarında işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu belirtilmek zorundadır. Dilekçenizde bu iki unsuru somut olgularla ortaya koymanız, talebin değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Görevden Uzaklaştırılan Memurun Hakları ve Takip Edilmesi Gerekenler

Tedbir süresince memurun sahip olduğu haklar dağınık maddelerde düzenlenmiştir. Bir arada bakıldığında beş başlık çıkar: aylığın üçte ikisinin ödenmesi (m.141), sosyal hak ve yardımların devamı (m.141), süre şartlarına uyulmasını isteme (m.139, m.145), tedbirin kaldırılmasını talep etme (m.142, m.144) ve idari yargıya başvurma (İYUK m.2, m.7, m.11).

Bu haklara, sürecin sonunda doğan iki hak daha eklenir: kesilen üçte birin ödenmesi ve görevden uzakta geçen sürenin kademe ilerlemesinde değerlendirilmesi. İkisi de 141. maddede, 143. maddedeki hâllerin gerçekleşmesi şartına bağlanmıştır.

Görevden uzaklaştırma dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğunlukla tarihlerdir. Tedbir kararının tebliğ tarihi, soruşturmaya başlandığı tarih, üç aylık sürenin dolduğu gün, ceza kovuşturması hâlinde iki aylık incelemelerin yapılıp yapılmadığı ve sonuçların tebliğ edilip edilmediği ayrı ayrı kayıt altına alınmalıdır.

Mali tarafta da benzer bir takip gerekir. Aylığın üçte ikisinin ödenip ödenmediği, sosyal hak ve yardımların kesilip kesilmediği, primlerin hangi kazanç üzerinden yatırıldığı bordrolardan ve hizmet dökümünden izlenebilir. Göreve başlatma kararı çıktığında kesilen üçte birin ödenmesi ve prim tarafının düzeltilmesi ayrıca talep edilmelidir.

Kamu personel hukukuna ilişkin süreçlerde dosyanın kendi belgeleri belirleyici olduğundan, tedbir kararının dayandığı mevzuat ile elinizdeki tebligatların bir hukukçu tarafından birlikte değerlendirilmesi yerinde olur. Süreci ve hukuki durumunuzu görüşmek isterseniz iletişim sayfamızdaki bilgilerden ulaşabilir, çalışma alanlarımız hakkında hakkımızda sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Yazıda anılan hükümlerin güncel metinlerine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Görevden uzaklaştırma en fazla ne kadar olur?

Disiplin kovuşturması sebebiyle alınan görevden uzaklaştırma, 657 sayılı Kanun’un 145. maddesine göre en çok 3 ay devam edebilir. Bu sürenin sonunda memur hakkında bir karar verilmemişse memur görevine başlatılır.

Görevden uzaklaştırma en çok kaç ay devam eder, süre uzatılabilir mi?

657 sayılı Kanun disiplin kovuşturması için üç aylık bir üst sınır koyar ve uzatmadan söz etmez. Tedbirin her defasında üç ay uzatılabileceğine ilişkin kural 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 53/B maddesinde yer alır ve yükseköğretim personeli için geçerlidir.

Görevden uzaklaştırma kararını kim verir?

657 sayılı Kanun’un 138. maddesine göre atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde valiler ve ilçelerde kaymakamlar karar verebilir. Kaymakamların ilçe idare şube başkanları hakkında karar verebilmesi için valinin muvafakati şarttır.

Görevden uzaklaştırılan memur hakkında kaç iş gününde soruşturma açılır?

139. maddeye göre görevden uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır. Bu süre içinde soruşturmaya başlamayan amirler hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidir.

Memur açığa alınırsa maaşı kesilir mi?

Maaş tamamen kesilmez. 141. maddeye göre görevden uzaklaştırılan memura bu süre içinde aylığının üçte ikisi ödenir ve sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder.

Açığa alınan memur maaşının ne kadarını alır?

Aylığının üçte ikisini alır; kesilen kısım üçte birdir. Aynı kural, görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurlar için de uygulanır.

Açığa alınan memurun sigortası yatar mı?

Yatar. 5510 sayılı Kanun’un 45. maddesine göre eksik aylığa hak kazananların primi, prime esas kazancın yarısı üzerinden alınır. Prim ödeme gün sayısı da bu sürelerin yarısı olarak hesaplanır.

Görevden uzaklaştırılan memur emekli olabilir mi?

Görevden uzaklaştırma sigortalılığı sona erdirmez, ancak prim gün sayısını etkiler. 5510 sayılı Kanun’un 45. maddesi uyarınca yarım kazanç üzerinden prim ödenen sürelerde prim ödeme gün sayısı yarı olarak hesaplandığından, emeklilik hesabında bu süreler eksik yansır.

Görevden uzaklaştırılan memurun maaş iadesi nasıl olur?

143. maddede sayılan hâller gerçekleştiğinde, 141. madde uyarınca aylığın kesilmiş olan üçte biri memura ödenir. Göreve iade edilerek tam aylığa hak kazanılması hâlinde primler de kazancın tamamı üzerinden hesaplanır.

Görevden uzaklaştırılan memurun derece kademe ilerlemesi ne olur?

141. maddeye göre görevden uzakta geçirilen süre, derecedeki kademe ilerlemesinde değerlendirilir. Bu sürenin derece yükselmesi için gerekli en az bekleme süresini aşan kısmı da üst dereceye yükselme hâlinde kademe ilerlemesi olarak sayılır.

Görevden uzaklaştırılan memurun göreve iadesi hangi hâllerde zorunludur?

143. maddeye göre memurluktan çıkarmadan başka bir disiplin cezası verilenler, yargılamanın men’ine veya beraatine karar verilenler, kovuşturması genel af ile kaldırılanlar ve memurluğa engel olmayan bir cezaya hükümlü olup cezası ertelenenler hakkındaki tedbir, kararların kesinleşmesi üzerine kaldırılır.

Görevden uzaklaştırma süresi dolmadan tedbir kaldırılabilir mi?

Kaldırılabilir. 144. maddeye göre memurun soruşturmaya konu olan fiilleri hizmetine devamına engel değilse, tedbir her zaman kaldırılabilir. Ayrıca 142. maddede sayılan durumda tedbirin derhal kaldırılması zorunludur.

Görevden uzaklaştırma dava açma süresi ne kadar?

İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesine göre idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür ve süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Görevden uzaklaştırma kararına itiraz edilebilir mi?

İYUK’un 11. maddesi uyarınca dava açma süresi içinde işlemin kaldırılması veya geri alınması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan istenebilir. Bu başvuru dava açma süresini durdurur; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

Ceza kovuşturması nedeniyle açığa alınmada süre sınırı var mı?

145. maddeye göre ceza kovuşturması sebebiyle alınan tedbir için üst sınır belirlenmemiştir. Ancak yetkili amir, ilgilinin durumunu her iki ayda bir inceleyerek göreve dönüp dönmemesi hakkında karar vermek ve kararı yazı ile tebliğ etmek zorundadır.

Açığa almak ne demek, görevden uzaklaştırmadan farkı var mı?

İkisi aynı işlemi anlatır. Günlük dilde açığa alma denen işlem, 657 sayılı Kanun’da görevden uzaklaştırma olarak adlandırılır; kanun metninde açığa alma ifadesi geçmez.

---

Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için bir avukata başvurmanız gerekir.