Mahkumiyet ve HAGB Güvenlik Soruşturmasına Etkisi

HAGB güvenlik soruşturmasına etkisi ile kesinleşmiş bir mahkûmiyetin etkisi aynı değildir, çünkü iki karar hem adli sicilde hem de memuriyet şartlarında farklı sonuç doğurur. Mahkûmiyet adli sicile kaydedilir ve suçun türüne ya da cezanın süresine göre Devlet Memurları Kanunu’ndaki atanma şartlarını doğrudan bozabilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ise adli sicile hiç girmez, ayrı bir sistemde tutulur; buna rağmen 7315 sayılı Kanun’un arşiv araştırmasını düzenleyen maddesi bu kaydı adıyla sayar ve güvenlik soruşturmasında görünmesinin yolunu açar.

Mahkûmiyet, HAGB, cezanın ertelenmesi, adli para cezası, takipsizlik ve uzlaşma kararları güvenlik soruşturmasında aynı ağırlıkta değerlendirilmez. Bu yazıda her karar türünün adli sicile işleyip işlemediğini, arşiv araştırmasında görünüp görünmediğini, memuriyete engel olup olmadığını ve kayıt silindikten sonra ne olduğunu kanun maddeleriyle karşılaştırıyoruz.

Bir Bakışta: HAGB Güvenlik Soruşturmasına Etkisi ve Mahkumiyet Farkı

Kesinleşmiş mahkûmiyet ile HAGB arasındaki fark, güvenlik soruşturmasının sonucunu belirleyen ilk ayrımdır.

• Mahkûmiyet adli sicile işler (5352 sayılı Kanun m.4); infaz bitince silinip arşive alınır, arşiv kaydı da kanundaki sürelerle tamamen silinir.
• HAGB adli sicile işlemez, kendine mahsus sisteme kaydedilir (CMK m.231/13); ama güvenlik soruşturmasının ilk adımı olan arşiv araştırmasında görülür (7315 s.K. m.4/1-ç).
• Memuriyete engel olan şey mahkûmiyettir: kasıtlı suçtan bir yıl veya daha fazla hapis ya da sayılan katalog suçlardan herhangi bir mahkûmiyet, af veya süre geçmesiyle kalkmaz (657 s.K. m.48/A-5).
• HAGB genel memuriyette kanuni engel değildir, ancak polis, bekçi, özel güvenlik, uzman erbaş ve askerî öğrenci gibi kadrolarda özel mevzuat HAGB’yi açıkça engel sayar.
• Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanırsa dava konusu atamama işlemidir; 60 günlük idari dava süresi işler.

Mahkumiyetin Güvenlik Soruşturmasına Etkileri

Mahkûmiyet, hakkında açılan ceza davası sonunda verilen ve kesinleşen hükümdür; güvenlik soruşturmasında en somut ve en ağır olgu budur. 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun 4. maddesi, arşiv araştırmasının konularını sayarken (a) bendinde kişinin adli sicil kaydını, (ç) bendinde ise kişi hakkındaki kesinleşmiş mahkeme kararlarını ayrı ayrı gösterir. Yani mahkûmiyet hem adli sicil kaydı olarak hem de mahkeme kararı olarak araştırmanın içindedir.

Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasına ek olarak yapılan daha kapsamlı bir incelemedir ve yalnız kanunda sayılan kadrolar için uygulanır (7315 m.3/2). Arşiv araştırması ise statüsüne bakılmaksızın ilk defa veya yeniden kamu görevine atanacak herkes için yapılır (m.3/1). Bu nedenle bir mahkûmiyet, öğretmen, polis ya da müfettiş adayında olduğu kadar, güvenlik soruşturmasına tabi olmayan bir memur adayında da arşiv araştırması yoluyla görülür.

Mahkûmiyetin sonuca etkisi üç ayrı yoldan doğar:

• Kanuni engel: 657 sayılı Kanun’un 48/A-5 maddesindeki suçlardan ya da sürelerden mahkûmiyet, güvenlik soruşturmasının sonucu beklenmeden atanma şartını ortadan kaldırır. Bu engel, soruşturmanın olumlu veya olumsuz çıkmasından bağımsızdır.
• Kamu haklarından yoksunluk: Kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyet, Türk Ceza Kanunu m.53 uyarınca infaz tamamlanıncaya kadar kamu görevi üstlenme yasağı doğurur; 657 m.48/A-4 “kamu haklarından mahrum bulunmamak” şartı bu yasağa bağlanır.
• Komisyon değerlendirmesi: Kanuni engel oluşturmayan mahkûmiyetler, kurumun Değerlendirme Komisyonu tarafından görevin gerektirdiği niteliklerle birlikte değerlendirilir (7315 m.7). Komisyona yalnız yorum içermeyen olgusal veriler iletilir ve komisyon nesnel, gerekçeli kararını atamaya yetkili amire sunar.

Komisyonun değerlendirmesinde suçun türü, cezanın niteliği, aradan geçen süre ve suçun başvurulan görevle ilişkisi belirleyici olur. Trafik kazasından kaynaklanan taksirli bir mahkûmiyet ile kamu görevine ilişkin bir zimmet mahkûmiyeti aynı kadroda aynı sonucu doğurmaz; ilki çoğu kadroda kanuni engel değildir, ikincisi ise affa uğramış olsa bile memuriyeti kapatır.

Sabıka Kaydım Var, Güvenlik Soruşturmasından Geçebilir miyim

Sabıka kaydı bulunan kişinin güvenlik soruşturmasından geçip geçemeyeceği, kayıttaki suçun 657 m.48/A-5 kapsamına girip girmediğine bağlıdır. Kayıt kasıtlı bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezasını ya da kanunda sayılan katalog suçlardan birini gösteriyorsa memuriyet kapısı kanunen kapalıdır ve olumlu bir soruşturma sonucu bu engeli kaldırmaz.

Katalog dışında kalan, kısa süreli hapis veya adli para cezası içeren bir sabıka kaydı ise tek başına atanmaya engel değildir. Bu durumda karar, komisyonun suçun görevle ilişkisini ve aradan geçen süreyi tartmasıyla verilir. Başvurulan kadronun özel mevzuatı ayrıca daha sıkı şartlar koyabilir; örneğin polislik ve askerî öğrencilik için ayrı yönetmelikler genel memuriyetten daha geniş bir engel listesi kullanır.

Adli Sicil Kaydım Temiz, Güvenlik Soruşturmasında Yine de Bir Şey Çıkar mı

Adli sicil kaydının temiz olması, güvenlik soruşturmasında hiçbir olgunun görünmeyeceği anlamına gelmez. 7315 m.4/1-ç, arşiv araştırmasının kapsamına kesinleşmiş mahkeme kararlarının yanında kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m.171/5) ve HAGB (CMK m.231/13) kararlarını, ayrıca kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olguları da alır. Araştırmayı yapan birimler bu kararları ve kayıtları almaya kanunla yetkilidir (m.6/2).

Bu nedenle e-Devlet’ten alınan ve kayıt bulunmadığını gösteren bir adli sicil belgesi, takipsizlik, beraat, uzlaşma veya HAGB ile sonuçlanmış dosyaların arşiv araştırmasında görünmeyeceğini göstermez. Görünmesi, otomatik olarak atanmama sonucunu da doğurmaz; olgunun ağırlığını komisyon değerlendirir.

HAGB Nedir ve Güvenlik Soruşturmasındaki Rolü

HAGB, yani hükmün açıklanmasının geri bırakılması, Türk Ceza Kanunu’nda değil 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231. maddesinde düzenlenen bir kurumdur. Mahkeme yargılama sonunda bir hüküm kurar, ancak bu hükmü açıklamaz; hüküm, beş yıllık denetim süresi boyunca sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz (m.231/5, m.231/8). Müsadereye ilişkin hükümler bu kuralın dışındadır.

HAGB kararı verilebilmesi için hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması gerekir. 16/7/2026 tarihli 7589 sayılı Kanun’la yeniden yazılan m.231/6 üç koşul arar:

1. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması,
2. Mahkemenin, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarına bakarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması,
3. Suçla mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, eski hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi.

Zararı derhal gideremeyen sanık için, zararı denetim süresince aylık taksitlerle ödeme koşuluyla da HAGB kararı verilebilir (m.231/9). Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmez ve denetimli serbestlik yükümlülüklerine uyulursa, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir (m.231/10).

Peki, HAGB güvenlik soruşturmasında nasıl değerlendirilir? Kararın güvenlik soruşturmasındaki rolü üç noktada toplanır:

• HAGB kararları adli sicile değil, kendilerine mahsus bir sisteme kaydedilir; bu kayıtlar kural olarak yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme istediğinde kullanılır (CMK m.231/13, 5352 m.6/1). Bu yüzden HAGB, kişinin kendi aldığı adli sicil belgesinde görünmez.
• Buna karşılık 7315 m.4/1-ç, arşiv araştırmasında CMK m.231/13 kapsamındaki kararların tespit edileceğini madde numarasıyla yazar. HAGB’nin güvenlik soruşturmasında görünmesinin dayanağı bu bent ve araştırma birimlerine veri alma yetkisi veren m.6/2’dir; “HAGB arşiv kaydına işlenir” diye bir hüküm yoktur.
• Görünen HAGB kaydı genel memuriyette kanuni bir engel değildir; etkisi, Değerlendirme Komisyonunun takdirinden ve bazı kadroların özel mevzuatından doğar.

HAGB güvenlik soruşturmasına etkisini tek başına, hangi kadrolarda doğrudan engel olduğunu ve düşmüş HAGB’nin araştırmada çıkıp çıkmadığını hükmün açıklanmasının geriye bırakılması ve güvenlik soruşturması yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık. Bu yazı, HAGB’yi mahkûmiyet ve diğer karar türleriyle karşılaştırmaya odaklanır.

HAGB ve Mahkumiyetin Farkları

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, mahkûmiyet hükmünün kurulduğu ama açıklanmadığı bir ara durumdur; mahkûmiyet ise açıklanmış ve kesinleşmiş hükümdür. Bu fark, kaydın nereye işlendiğini, kimin görebildiğini ve memuriyet şartlarını nasıl etkilediğini belirler. Güvenlik soruşturması açısından temel farklar şunlardır:

• Hükmün varlığı: Mahkûmiyette ceza açıklanır ve kesinleşir. HAGB’de mahkeme bir ceza belirler ama bu hüküm denetim süresince sonuç doğurmaz; süre sorunsuz geçerse hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer.
• Denetim süresi: HAGB’de denetim süresi kanunda beş yıl olarak sabittir (CMK m.231/8); “genellikle” değil, her dosyada aynıdır. Suça sürüklenen çocuklarda bu süre üç yıldır (5395 s.K. m.23). Cezanın ertelenmesinde ise denetim süresi bir yıldan az, üç yıldan fazla olamaz ve mahkûm olunan ceza süresinden kısa tutulamaz (TCK m.51/3).
• Adli sicil: Mahkûmiyet adli sicile kaydedilir; ancak sonsuza kadar orada kalmaz. İnfazın tamamlanması, ceza zamanaşımı, genel af ya da cezayı bütün sonuçlarıyla kaldıran şikâyetten vazgeçme hâlinde silinip arşiv kaydına alınır (5352 m.9/1). HAGB ise adli sicile de arşiv kaydına da girmez; ayrı sistemde tutulur.
• Memuriyet şartı: 657 m.48/A-5 “mahkûm olmamak” ifadesini kullanır. HAGB’de açıklanmış bir mahkûmiyet bulunmadığından bu şart bozulmaz; TCK m.53’teki hak yoksunlukları da HAGB’li hükümde işlemez.
• Kanun yolu: HAGB kararının kendisine karşı artık istinaf yoluna gidilir (CMK m.231/12); denetim süresinde yükümlülük ihlali üzerine açıklanan hükme ise itiraz edilir (m.231/11).

Karar Türlerine Göre Güvenlik Soruşturması Tablosu

Aşağıdaki karşılaştırma, ceza dosyasının farklı biçimlerde sonuçlanmasının sicil ve güvenlik soruşturması açısından ne anlama geldiğini gösterir.

Karar türü	Adli sicile işler mi	Arşiv araştırmasında görülür mü	657 m.48/A-5 bakımından
Beraat	Hayır	Sonuçlanmış kovuşturma olgusu olarak görülebilir (7315 m.4/1-ç)	Engel değil
Kovuşturmaya yer olmadığı (takipsizlik)	Hayır	Sonuçlanmış soruşturma olgusu olarak görülebilir	Engel değil
Uzlaşma veya ön ödeme	Hayır	Sonuçlanmış soruşturma/kovuşturma olgusu olarak görülebilir	Engel değil (bazı kolluk kadrolarında özel engel var)
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi	Hayır, ayrı sistem (5352 m.6/1)	Evet, CMK m.171/5 kararı olarak adıyla sayılır	Engel değil
HAGB	Hayır, ayrı sistem (CMK m.231/13)	Evet, CMK m.231/13 kararı olarak adıyla sayılır	Engel değil (özel kadrolarda engel olabilir)
Ertelenmiş hapis cezası	Evet (5352 m.4/1-b)	Evet	Kasıtlı suçtan 1 yıl+ veya katalog suçsa engel
Adli para cezası	Evet (5352 m.4/1-c)	Evet	Katalog suçtan ise engel, değilse engel değil
Hapis cezası	Evet (5352 m.4/1-a)	Evet	Kasıtlı suçtan 1 yıl+ veya katalog suçsa engel

Tablodaki “görülebilir” ifadesi, kaydın araştırmaya girmesini anlatır; olumsuz sonuç anlamına gelmez. Takipsizlik ve uzlaşma kararlarının ayrıntısı için takipsizlik kararının güvenlik soruşturmasına etkisi ve uzlaşma ve ön ödeme kararlarının güvenlik soruşturmasına etkisi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ertelenen Ceza Memuriyete Engel mi

Ertelenen ceza da bir mahkûmiyettir; cezanın infaz kurumunda çektirilmemesi, hükmün açıklanmadığı anlamına gelmez. Bu yüzden ertelemeyi HAGB ile karıştırmamak gerekir. TCK m.51’e göre iki yıl veya daha az süreli hapis cezası ertelenebilir; ertelenen hüküm adli sicile denetim süresiyle birlikte kaydedilir (5352 m.4/1-b) ve denetim süresi iyi hâlle geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır.

657 m.48/A-5, ceza ertelenmiş olsun ya da olmasın “mahkûm olmamak” şartını arar. Kasıtlı bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası ertelenmiş olsa bile memuriyet şartı bozulur; katalog suçlardan biri söz konusuysa ceza süresinin bir önemi yoktur. Ertelenen kısa süreli hapis cezalarında ise TCK m.53/4 uyarınca hak yoksunlukları uygulanmaz, bu da 48/A-4 bakımından fark yaratır.

Adli Para Cezası Güvenlik Soruşturmasını Etkiler mi

Adli para cezası güvenlik soruşturmasını etkiler, çünkü adli para cezası da bir mahkûmiyettir ve adli sicile kaydedilir (5352 m.4/1-c). İdari para cezası ile karıştırılmamalıdır: trafik cezası gibi idari para cezaları adli sicile hiç işlemez (5352 m.5/1-c).

Adli para cezasının memuriyete etkisi suçun türüne bağlıdır. Hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik veya güveni kötüye kullanma gibi 657 m.48/A-5’te sayılan bir suçtan verilmişse, para cezası olması memuriyet engelini ortadan kaldırmaz. Katalog dışındaki bir suçtan doğrudan verilen adli para cezası ise kanuni engel oluşturmaz; ödenmesiyle infaz tamamlanır ve kayıt arşive alınır (5352 m.9/1-a).

Mahkumiyet Memuriyete Engel mi, Hangi Suçlar Kapıyı Kapatır

Mahkûmiyet, 657 sayılı Kanun’un 48/A-5 maddesinde sayılan iki gruptan birine giriyorsa memuriyete engeldir; bu engel güvenlik soruşturmasının sonucundan bağımsızdır. Madde, TCK m.53’teki süreler geçmiş olsa bile şu kişilerin memur olamayacağını düzenler:

1. Kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olanlar,
2. Ceza miktarı ne olursa olsun ve affa uğramış olsa bile şu suçlardan mahkûm olanlar: devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık.

Eski metindeki “terör, casusluk, organize suçlar” gibi genel ifadeler maddenin lafzında bu biçimde yer almaz; listede ne yazıyorsa o uygulanır. Ayrıca 48/A-4, kamu haklarından mahrum bulunmamayı ayrı bir şart olarak arar.

Mahkûmiyet türü	657 m.48/A-5 sonucu
Kasıtlı suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis (ertelenmiş olsa da)	Engel
Katalog suçlardan herhangi bir ceza (hapis veya adli para cezası)	Engel, af da kaldırmaz
Kasıtlı suçtan 1 yıldan az hapis, katalog dışı	48/A-5 engeli yok; infaz bitene kadar TCK m.53 yoksunluğu
Taksirli suçtan hapis (ör. trafik kazası)	48/A-5 engeli yok; TCK m.53/1 hak yoksunlukları kasıtlı suçlara bağlıdır
Katalog dışı suçtan adli para cezası	Engel yok
HAGB	Engel yok, mahkûmiyet açıklanmamıştır

Tablo genel memuriyet şartlarını gösterir. Kurumların özel kanun veya yönetmelikleri (657 m.48/B-2) bunun üzerine ek şartlar koyabilir.

Memurken Mahkum Olursam Memuriyetten Atılır mıyım

Görevdeki memur 48/A-5 kapsamına giren bir suçtan mahkûm olursa memurluğu sona erer. 657 m.98/b, memurluk sırasında atanma şartlarından birini kaybetmeyi memurluğu sona erdiren hâller arasında sayar. Bu sonuç bir disiplin cezası değildir; şartın kaybedilmesinden doğan kanuni bir sonuçtur.

Mahkûmiyet olmaması ise disiplin yönünden güvence sayılmaz. 657 m.131’e göre memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturma açılmış olması disiplin soruşturmasını geciktiremez; memurun mahkûm olup olmaması da ayrıca disiplin cezası verilmesine engel değildir. Beraat ya da HAGB ile biten bir dosyanın aynı olay nedeniyle disiplin yönünden ayrıca değerlendirilmesi bu yüzden mümkündür.

HAGB Memuriyete Engel mi

HAGB genel memuriyete engel değildir. 657 m.48/A-5 “mahkûm olmamak” şartını aradığı ve HAGB’de açıklanmış bir mahkûmiyet bulunmadığı için atanma şartı bozulmaz; görevdeki memur için de HAGB kararı 657 m.98/b anlamında şart kaybı sayılmaz. HAGB güvenlik soruşturmasına etkisi ise memuriyet şartından ayrı bir aşamada doğar; etki, güvenlik soruşturması veya arşiv araştırması sonrasında komisyonun değerlendirmesinden ve bazı kadroların özel mevzuatından gelir.

Güvenlik Soruşturmasında HAGB Kararının Değerlendirilmesi

HAGB güvenlik soruşturmasına etkisi bakımından karar, genel kadrolarda Değerlendirme Komisyonunun takdirine bırakılmış bir olgudur; bazı kadrolarda ise özel mevzuat onu açıkça engel sayar. Bu nedenle “HAGB kesin engel değildir” cümlesi yalnız genel memuriyet için doğrudur.

HAGB’nin doğrudan engel olduğu kadrolar (özel mevzuat lafzına göre):

• Polis adayları (POMEM ve PMYO): Giriş yönetmelikleri, kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası ile sayılan katalog suçlar bakımından “hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa dahi” ifadesini kullanır. Ayrıntılar için polislik güvenlik soruşturması yazımıza bakabilirsiniz.
• Özel güvenlik görevlileri: 5188 sayılı Kanun m.10, sayılan katalog suçlarda HAGB kararı verilmemiş olmayı şart koşar; ayrıca güvenlik soruşturmasının olumlu olmasını arar.
• Çarşı ve mahalle bekçileri: 7245 sayılı Kanun m.3, katalog suçlarda HAGB’yi engel sayar (bekçilik güvenlik soruşturması).
• Uzman erbaş ve askerî öğrenciler: Uzman Erbaş Yönetmeliği ve askerî öğrenci temin yönetmelikleri, sayılan suçlarda HAGB’yi açıkça kapsar; askerî öğrenci yönetmeliği taksirli suçlar dışındaki her HAGB’yi engel sayacak kadar geniştir (uzman erbaş güvenlik soruşturması, subay ve astsubay güvenlik soruşturması).

Genel kadrolarda komisyonun baktığı noktalar:

• Suçun türü ve görevle ilişkisi: Mali bir suçtan verilmiş HAGB, mali sorumluluk taşıyan bir kadroda; şiddet içeren bir suçtan verilmiş HAGB, silah taşınan bir kadroda daha ağır değerlendirilebilir.
• Denetim süresinin durumu: Devam eden denetim süresinde hükmün açıklanma ihtimali sürer. Düşme kararıyla kapanmış bir dosya ise 7315 m.4/1-ç kapsamında sonuçlanmış kovuşturma olgusu olarak görülebilir.
• Gerekçe zorunluluğu: Komisyon kararını yalnız olgusal verilere dayanarak, nesnel ve gerekçeli biçimde verir (7315 m.7/2-3); mahkemeler istediğinde bu değerlendirme mahkemeye sunulur. Gerekçesiz bir atamama işlemi yargı denetiminde zayıf kalır.

Sicil Kaydım Silindi, Adli Sicil Arşiv Kaydı Güvenlik Soruşturmasında Görünür mü

Adli sicil kaydının silinmesi, kaydın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez; çoğu durumda kayıt arşive taşınır. 5352 m.9/1’e göre adli sicildeki bilgi; cezanın infazının tamamlanması, cezayı bütün sonuçlarıyla kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık, ceza zamanaşımı ya da genel af hâlinde silinir ve arşiv kaydına alınır. Arşiv kaydı, kişinin kendi aldığı adli sicil belgesinde kural olarak görünmez; ancak özel kanunlarda gösterilen hâllerde kamu kurumları bu bilgiyi isteyebilir (5352 m.10/1-d) ve 7315 m.4 arşiv araştırması bu kapsamdadır.

Bu nedenle “sabıkam silindi” diyen birinin kaydı, arşivde durduğu sürece arşiv araştırmasında görülebilir. Ayrıca 657 m.48/A-5, sayılan engellerin TCK m.53 süreleri geçmiş olsa bile ve katalog suçlarda af olsa bile devam ettiğini açıkça yazar. Sicilin silinmesi bu engeli kendiliğinden kaldırmaz.

Adli Sicil Kaydı Silinmesi Şartları ve Süreleri

Arşiv kaydının tamamen silinmesi 5352 m.12’deki sürelere bağlıdır. Süreler, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren işler:

Durum	Arşiv kaydının tamamen silinmesi
Anayasa m.76 veya TCK dışındaki kanunlarda hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyet (ör. 657 m.48/A-5 suçları)	Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla 15 yıl, bu karar olmadan 30 yıl
Diğer mahkûmiyetler	5 yıl
İlgilinin ölümü	Hemen
Fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması	Talep aranmaksızın hemen
Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesiyle beraat	Önceki mahkûmiyet kaydı tamamen silinir

Bu tablo, memuriyet kapısını kapatan ağır mahkûmiyetlerin arşivde en uzun kalan kayıtlar olduğunu gösterir. Kişi kendi adli sicil ve arşiv kayıtlarını güvenli kimlik doğrulama araçlarıyla sorgulayabilir (5352 m.13/2); uygulamada bu sorgu e-Devlet Kapısı üzerinden yapılır.

Memnu Hakların İadesi Kararı Memuriyet Engelini Kaldırır mı

Memnu hakların iadesi, kanundaki adıyla yasaklanmış hakların geri verilmesi, TCK dışındaki kanunların bir mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarını gidermek için öngörülmüştür (5352 m.13/A). Talep için kural olarak infazın tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmiş olması, kişinin bu sürede yeni suç işlememiş olması ve iyi hâlli yaşadığına dair mahkemede kanaat oluşması gerekir. İnfaz genel af veya etkin pişmanlık dışında bir sebeple sona ermişse süre, hükmün kesinleşmesinden itibaren beş yıldır ve hapis süresine üç yıl eklenerek bulunan süreden az olamaz.

Talep, hükmü veren mahkemeye veya hükümlünün ikametgâhındaki aynı derecedeki mahkemeye yapılır; mahkeme dosya üzerinden ya da savcı ve hükümlüyü dinleyerek karar verir ve masraflar hükümlüye aittir (m.13/A-3, 4, 7). Kesinleşen karar adli sicil arşivine kaydedilir ve arşivden silinme süresini 30 yıldan 15 yıla indirir (m.12/1-b).

Memuriyet bakımından dikkat edilmesi gereken nokta şudur: 657 m.48/A-5, engelin TCK m.53 süreleri geçse de, katalog suçlarda af olsa da devam edeceğini açıkça yazar. Memnu hakların iadesi kararının bu açık lafza rağmen katalog suçlardaki engeli kaldırdığını gösteren bir kanun hükmü yoktur. Bu nedenle kararı, katalog suçtan mahkûm olmuş bir kişi için memuriyet kapısını açan bir anahtar olarak görmek doğru olmaz; kararın somut dosyada ne sağlayacağı, mahkûmiyetin türü ve başvurulan kadronun mevzuatıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Mahkumiyet ve HAGB Konusunda Güncel Hukuki Durum

Mahkûmiyet ve HAGB konusunda “yeni düzenlemeler bekleniyor” denilen dönem geride kaldı; son beş yılda hem güvenlik soruşturmasının dayanağı hem de HAGB’nin kendisi yeniden düzenlendi. Güncel tablo şu adımlardan oluşur:

• 657 m.48/A-8 iptal edildi: “Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak” şartını koyan bent, Anayasa Mahkemesi’nin 24/7/2019 tarihli E.2018/73, K.2019/65 sayılı kararıyla iptal edildi. Bugün bu yükümlülüğün dayanağı 657 değil, özel kanundur.
• 7315 sayılı Kanun ve Yönetmelik: Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu 17/4/2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı ve eski 4045 sayılı Kanun’u kaldırdı; uygulama yönetmeliği 3/6/2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı ve 2000 yılından kalma eski yönetmeliğin yerini aldı. “Ahlaki durum” gibi eski ölçütler bu yeni düzende yer almaz (güvenlik soruşturmasında ahlaki durum).
• HAGB’ye istinaf yolu: 7499 sayılı Kanun (2024) ile HAGB kararlarına karşı itiraz yerine istinaf yolu getirildi.
• HAGB’nin yeniden yazılması: Anayasa Mahkemesi CMK m.231’in beşinci ila on dördüncü fıkralarını iptal etmiş ve iptalin yürürlüğünü 30 Eylül 2026’ya ertelemişti. Bu boşluk oluşmadan, 31/7/2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanun bu fıkraları yeniden yazdı ve düzenleme yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. HAGB bu nedenle yürürlüktedir; “HAGB kaldırıldı” bilgisi yanlıştır.

7589 ile gelen değişikliklerden HAGB güvenlik soruşturmasına etkisi bakımından önemli olanlar şunlardır:

• Eski metindeki “sanığın kabul etmemesi hâlinde karar verilmez” cümlesi yeni m.231’de yer almaz; HAGB’nin “suçun kabulü” anlamına gelip gelmediği tartışmasının kanuni dayanağı bu nedenle değişmiştir.
• Denetim süresi içinde kasıtlı bir suç nedeniyle ikinci kez HAGB verilemez (m.231/8).
• Yükümlülüklerini yerine getiremeyen sanık için mahkeme, hükmü açıklarken cezanın yarısına kadar bir kısmının infaz edilmemesine ya da erteleme veya seçenek yaptırıma karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir (m.231/11). Bu yeni hüküm, artık açıklanmış bir mahkûmiyet olarak sicile ve memuriyet şartlarına etki eder.
• HAGB, işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa m.17 kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlarda uygulanmaz (m.231/14).

Güvenlik Soruşturması Mahkumiyet Yüzünden Olumsuz Çıkarsa Ne Yapabilirim

Güvenlik soruşturması veya arşiv araştırması bir mahkûmiyet ya da HAGB kaydı nedeniyle olumsuz değerlendirilirse, dava konusu yapılacak işlem soruşturma raporu değil, atamaya yetkili amirin atamama işlemidir. 7315 sayılı Kanun ve Yönetmelik ayrı bir itiraz mercii öngörmez; yol, idari yargıdır.

1. İşlemin yazılı bildirimini alın: İdari dava açma süresi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 uyarınca yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gündür.
2. Kanuni engel mi, takdir mi, ayırt edin: Ret sebebi 657 m.48/A-5 gibi bir kanuni engelse dava, engelin gerçekten oluşup oluşmadığı (suçun türü, cezanın süresi, kararın HAGB mi mahkûmiyet mi olduğu) üzerinden kurulur. Takdire dayanıyorsa komisyon gerekçesinin olgusal verilere dayanıp dayanmadığı tartışılır.
3. Belgeleri hazırlayın: Ceza dosyasındaki kararın kesinleşme şerhi, HAGB ise denetim süresinin durumu ya da düşme kararı, silinmiş kayıtlar için arşiv sorgusu sonucu.
4. Yürütmenin durdurulmasını değerlendirin: İYUK m.27 koşulları birlikte varsa dava ile birlikte yürütmenin durdurulması istenebilir.

Dava açıldığında Değerlendirme Komisyonları ve araştırmayı yapan birimler ilgili verileri dava kesinleşinceye kadar silemez (7315 m.10/3). Süreç ve dava dilekçesi için güvenlik soruşturması iptal davası yazımıza bakabilirsiniz. Sorun idari dosyada değil ceza dosyasının kendisindeyse, yani istinaf, açıklanan hükme itiraz ya da yasaklanmış hakların geri verilmesi talebi gündemdeyse, bu adımların ceza muhakemesindeki karşılığı ceza hukuku avukatı sayfasında anlatılmaktadır.

Kanun metinlerine 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu sayfalarından ulaşabilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız için bir avukatla görüşmeniz gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mahkumiyet kararının güvenlik soruşturmasına etkisi nedir?

Mahkûmiyet kararı adli sicile kaydedildiği ve arşiv araştırmasında kesinleşmiş mahkeme kararı olarak ayrıca görüldüğü için güvenlik soruşturmasında doğrudan etkili olur. Kasıtlı suçtan bir yıl veya daha fazla hapis ya da 657 m.48/A-5’teki katalog suçlardan herhangi bir mahkûmiyet, soruşturmanın sonucundan bağımsız olarak memuriyete engeldir. Bu kapsama girmeyen mahkûmiyetleri ise Değerlendirme Komisyonu suçun türü, cezanın niteliği, geçen süre ve görevle ilişkisine bakarak değerlendirir.

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması) kararı güvenlik soruşturmasını etkiler mi?

HAGB kararı adli sicile işlemez, kendine mahsus bir sistemde tutulur (CMK m.231/13); bu yüzden kişinin aldığı adli sicil belgesinde görünmez. Ancak 7315 m.4/1-ç bu kararları arşiv araştırmasının konusu olarak adıyla sayar, dolayısıyla güvenlik soruşturmasında görülür. Genel memuriyette kanuni engel değildir, etkisi komisyonun takdirine kalır; polis, bekçi, özel güvenlik ve askerî kadrolarda ise özel mevzuat HAGB’yi doğrudan engel sayabilir.

Adli sicil kaydındaki bilgiler güvenlik soruşturmasını nasıl etkiler?

Adli sicil kaydı, arşiv araştırmasının ilk kalemidir (7315 m.4/1-a) ve içindeki mahkûmiyetler hem kanuni engel hem de komisyon değerlendirmesi yönünden etkili olur. Kayıt silinip arşive alınmışsa da kurumların arşiv araştırmasında görülebilir. Arşiv kaydı ise 5352 m.12’deki sürelerle tamamen silinir: hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla 15 yıl, bu karar olmadan 30 yıl, diğer mahkûmiyetlerde 5 yıl.

HAGB kararının süresi içinde işlenen suçların güvenlik soruşturmasına etkisi nedir?

Beş yıllık denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi hâlinde mahkeme geri bırakılan hükmü açıklar (CMK m.231/11). Açıklanan hüküm artık bir mahkûmiyettir; adli sicile işler ve suçun türüne göre 657 m.48/A-5 engelini doğurabilir. Ayrıca denetim süresi içinde kasıtlı bir suç nedeniyle ikinci kez HAGB verilemez. Bu nedenle denetim süresindeki yeni bir dosya, güvenlik soruşturmasında hem yeni olgu hem de eski hükmün açıklanması riski olarak iki yönden etkili olur.

Güvenlik soruşturmasında hangi suçlar daha fazla dikkate alınır?

Genel memuriyet bakımından kanunun saydığı suçlar belirleyicidir: devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık (657 m.48/A-5). Bunlardan mahkûmiyet affa uğramış olsa bile engeldir. Güvenlik soruşturması ayrıca terör ve suç örgütleriyle eylem birliği, irtibat ve iltisakı ayrı bir başlık olarak araştırır (7315 m.5/1-c).

Mahkumiyet kararı kesinleşmeden güvenlik soruşturmasında görünür mü?

Evet, görünebilir. Kesinleşmemiş bir mahkûmiyet adli sicile işlemez, çünkü 5352 m.4 yalnız kesinleşmiş mahkûmiyet hükümlerini kaydeder. Ancak 7315 m.4/1-ç kişi hakkında devam eden kovuşturmalardaki olguları da arşiv araştırmasının kapsamına alır; istinaf veya temyiz aşamasındaki bir dosya bu yoldan görülür. Kanuni memuriyet engeli ise ancak hüküm kesinleştiğinde doğar.

HAGB alanlar güvenlik soruşturmasından geçebilir mi?

HAGB alanlar güvenlik soruşturmasından geçebilir; genel memuriyette HAGB kanuni engel değildir ve sonuç, komisyonun suçun türünü ve görevle ilişkisini değerlendirmesine bağlıdır. Polislik, bekçilik, özel güvenlik ve askerî öğrencilik gibi kadrolarda ise yönetmelik veya kanun belirli suçlarda HAGB’yi açıkça engel saydığı için, başvurudan önce o kadronun kendi mevzuatına bakılmalıdır.

Adli para cezası adli sicil kaydına işler mi?

Evet. Adli para cezası bir mahkûmiyettir ve 5352 m.4/1-c uyarınca adli sicile kaydedilir; ödenmesiyle infaz tamamlanır ve kayıt arşive alınır. İdari para cezaları ise adli sicile hiç işlemez (5352 m.5/1-c). Adli para cezası katalog suçlardan birine ilişkinse memuriyete engeldir; değilse kanuni engel oluşturmaz.

Memnu hakların iadesi hangi mahkemeden istenir?

Yasaklanmış hakların geri verilmesi talebi, hükmü veren mahkemeye veya hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemeye yapılır (5352 m.13/A-3). Mahkeme dosya üzerinden ya da savcıyı ve hükümlüyü dinleyerek karar verir; karara karşı hükümle ilgili kanun yoluna başvurulabilir ve masraflar hükümlüye aittir.

Memnu hakların iadesi süresi ne kadardır?

Yasaklanmış hakların geri verilmesi için kural olarak cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmiş olması gerekir; kişi bu sürede yeni suç işlememiş olmalı ve mahkemede iyi hâlli yaşadığına dair kanaat oluşmalıdır (5352 m.13/A-1). İnfaz genel af veya etkin pişmanlık dışında bir sebeple sona ermişse süre hükmün kesinleşmesinden itibaren beş yıldır ve hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunan süreden az olamaz (m.13/A-2).

Adli sicil arşiv kaydı silinmesi ne kadar sürer?

Arşiv kaydının tamamen silinmesine ilişkin süreler, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren işler (5352 m.12/1); silme kararlarını Adalet Bakanlığı bünyesindeki üç hâkimden oluşan komisyon alır (m.14). Anayasa m.76 veya TCK dışındaki kanunlarda hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla on beş yıl, bu karar olmadan otuz yıl; diğer mahkûmiyetlerde beş yıl geçmesiyle kayıt tamamen silinir.

Adli sicil kaydı memuriyete engel mi?

Adli sicil kaydının memuriyete engel olup olmadığı, kayıttaki mahkûmiyetin türüne bağlıdır. Kasıtlı suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası ya da 657 m.48/A-5’te sayılan suçlardan herhangi bir mahkûmiyet, kayıt silinip arşive alınmış olsa bile memuriyete engeldir. Bu kapsama girmeyen kayıtlar kanuni engel oluşturmaz; arşiv araştırmasında görülür ve komisyonca değerlendirilir.

Adli para cezası memuriyete engel mi?

Adli para cezası, ancak 657 m.48/A-5’te sayılan katalog suçlardan birine ilişkinse memuriyete engeldir; hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik veya güveni kötüye kullanma gibi suçlarda cezanın para cezası olması sonucu değiştirmez. Katalog dışındaki bir suçtan doğrudan verilen adli para cezası kanuni engel oluşturmaz, ancak adli sicile işlediği için arşiv araştırmasında görülür.

Yakınımın mahkumiyeti güvenlik soruşturmasında bana engel olur mu?

Kanunda açıkça belirtilmedikçe, kişi hakkında alınacak bir karar için yakınının adli sicil ve arşiv kayıtları istenemez ve bu bilgiler kişiyi bir haktan yoksun bırakmak için dayanak yapılamaz (5352 m.10/2). 7315 sayılı Kanun’da da güvenlik soruşturmasını aile bireylerine genişleten bir hüküm yoktur. Yakının mahkûmiyeti tek başına adayın atanmasına engel değildir.

Adli sicil kaydı e-Devlet üzerinden nasıl sorgulanır?

5352 m.13/2, kişilerin kendi adli sicil ve arşiv kayıtlarını güvenli kimlik doğrulama araçlarıyla sorgulayıp sonucu fiziki veya elektronik ortamda ilgili mercie verebileceğini düzenler. Uygulamada bu sorgu e-Devlet Kapısı’ndaki Adalet Bakanlığı adli sicil hizmeti üzerinden yapılır. HAGB ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararları bu belgede görünmez, çünkü adli sicile değil ayrı sisteme kaydedilir.