Subay ve Astsubay Güvenlik Soruşturması Olumsuz Çıkarsa Ne Olur, Aile Sicili Engel mi

Subay ve astsubay güvenlik soruşturması, 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’na göre yapılır ve harp okulu, astsubay meslek yüksekokulu, fakülte-yüksekokul askerî öğrenciliği ile dış kaynaktan muvazzaf subay ya da astsubaylık başvurularında aranan bir giriş şartıdır. Millî Savunma Bakanlığı, jandarma ve sahil güvenlik, kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasında güvenlik soruşturmasının arşiv araştırmasıyla birlikte yapılacağı teşkilatlar arasında sayılır.

Soruşturmanın neye baktığı kanunda sınırlı biçimde yazılıdır: adli sicil ve arşiv kayıtları, soruşturma ve kovuşturma olguları, kolluk ve istihbarat birimlerindeki olgusal veriler, yabancılarla ilişik ve örgüt irtibatı. İnternette sıkça sayılan “mali durum”, “sosyal medya” ya da “aile çevresi” başlıkları kanunun sayımında yer almaz; bir yakının sicili ise 5352 sayılı Kanun gereği adaya karşı kullanılamaz.

Bir Bakışta: Subay ve Astsubay Güvenlik Soruşturması

Kanunun, Yönetmeliğin ve askerî öğrenci mevzuatının lafzından çıkan temel sonuçlar şunlardır:

• Dayanak: 7315 sayılı Kanun m.3/2 ve 5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe konan Yönetmelik; askerî öğrencilikte ayrıca giriş şartı olarak yönetmeliklerde yazılıdır.
• Süre: Yönetmelik m.11/7’ye göre talebin kuruma ulaşmasından itibaren arşiv araştırması 30 iş günü, güvenlik soruşturması 60 iş günü. “1-3 ay” gibi sabit bir takvim kanunda yoktur.
• Aile sicili: Kanunda açıkça öngörülmedikçe yakının adli sicil ve arşiv kaydı istenemez, kişiyi bir haktan yoksun bırakmaya dayanak yapılamaz (5352 m.10/2).
• Olumsuz sonuç: Fakülte ve yüksekokullarda okuyan askerî öğrenci ya da aday, Bakanlık Değerlendirme Komisyonunun değerlendirmesi ve Bakan onayıyla öğrencilikten çıkarılır; bu sebeple ilişiği kesilenden okul masrafı istenmez.
• Hukuki yol: Ayrı bir “itiraz mercii” yoktur; ilişik kesme işlemine karşı 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır.

Subay ve Astsubay Güvenlik Soruşturmasının Amacı

Subay ve astsubay güvenlik soruşturmasının amacı, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında görev alacak personelin kanunun saydığı güvenlik ölçütleri bakımından atanmaya uygun olup olmadığını mevcut kayıtlardan tespit etmektir. Bu bir tercih değil, yasal bir zorunluluktur: 17/4/2021 tarihli ve 31457 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7315 sayılı Kanun m.3/2, Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma ve sahil güvenlik teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli hakkında güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasının birlikte yapılmasını öngörür.

Kanun iki ayrı işlem tanımlar ve bu ayrım adayın nelerle karşılaşacağını belirler:

• Arşiv araştırması (m.4): Adli sicil kaydı, kolluk tarafından hâlen aranıp aranmadığı, tahdit kaydı, kesinleşmiş mahkeme kararları ile CMK m.171/5 (kamu davasının açılmasının ertelenmesi) ve m.231/13 (hükmün açıklanmasının geri bırakılması) kararları, devam eden veya sonuçlanmış soruşturma-kovuşturma olguları ve kamu görevinden çıkarılma kaydı.
• Güvenlik soruşturması (m.5): Arşiv araştırmasına ek olarak görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk ve istihbarat birimlerindeki olgusal veriler, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişik, terör örgütleri veya suç örgütleriyle eylem birliği, irtibat ve iltisak.

Soruşturmanın hedefi adayın kişiliğini ya da görüşlerini puanlamak değildir. Kanun, tespitin “mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılmak suretiyle” yapılacağını söyler. Değerlendirme Komisyonuna da yalnızca yorum içermeyen olgusal veri iletilir (m.7/2). Bu çerçeve, olumsuz bir sonuca karşı açılacak davada idarenin gerekçesini sınayan ölçütün de kendisidir.

📌 Subay ve astsubaylar 657 sayılı Kanun’a değil 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’na tabidir. 926 sayılı Kanunun metninde güvenlik soruşturmasını subay adayları için genel şart olarak düzenleyen bir madde bulunmaz; şart, 7315 sayılı Kanundan ve askerî öğrenci ile personel temin yönetmeliklerinden gelir.

Harp Okulu, Astsubay MYO ya da Dış Kaynak Adayıyım, Hangi Kural Bana Uygulanır

Hangi yoldan başvurduğunuz, güvenlik soruşturmasının hangi yönetmelik maddesine bağlandığını ve olumsuz sonucun hangi işlemle uygulanacağını değiştirir. Ortak nokta şudur: bütün yollarda soruşturmanın kendisi 7315 sayılı Kanun ve 5649 sayılı Yönetmeliğe göre yapılır.

Aday grubu	Güvenlik soruşturması şartının dayanağı	Olumsuz sonucun sonucu
Harp okulu öğrenci adayı (MSÜ)	4566 sayılı Kanun m.41/d giriş koşullarını yönetmeliğe bırakır; MSB Personel ve Askerî Öğrenci Temin Faaliyetleri Yönetmeliği m.17 soruşturmayı 7315 ve 5649’a bağlar	Giriş koşulu sağlanmamış sayılır; işlem idari yargı denetimine tabidir
Astsubay meslek yüksekokulu adayı (MSÜ)	4752 sayılı Kanun m.29 giriş koşullarını yönetmeliğe bırakır; aynı Temin Yönetmeliği m.17	Giriş koşulu sağlanmamış sayılır; işlem idari yargı denetimine tabidir
Fakülte ve yüksekokullardan askerî öğrenci	Fakülte ve Yüksekokullar Askerî Öğrenci Komutanlığı Yönetmeliği m.11/1-(s)	m.25/1: Komisyon değerlendirmesi ve Bakan onayıyla çıkarma
Dış kaynaktan muvazzaf subay	Aynı Yönetmelik m.39/1-(a), m.11’deki nitelikleri (i ve l bentleri hariç) arar	Temin şartı taşınmamış olur
Dış kaynaktan muvazzaf astsubay	Aynı Yönetmelik m.40/1-(a), aynı atıf	Temin şartı taşınmamış olur
Jandarma astsubay adayı (ASEM)	7315 m.3/2 “jandarma”; JSGA’nın resmî açıklamasında “güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumlu olmak” nitelik olarak sayılır	Nitelik eksikliği

Sağlık şartı ise güvenlik soruşturmasından ayrı bir kapıdır. Askerî öğrenci adayları için tam teşekküllü bir hastaneden, 2016/9431 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğine göre “Askerî Öğrenci Olur” raporu alınması istenir (m.11/1-l). Deniz harp okulu ya da jandarma astsubaylığı için sağlık şartlarını araştıranların bilmesi gereken nokta şudur: sağlık raporu olumlu olsa bile güvenlik soruşturması ayrıca yürür, biri diğerinin yerine geçmez.

Güvenlik Soruşturmasında İncelenen Kriterler

Güvenlik soruşturmasında incelenen kriterler, 7315 sayılı Kanunun 4. ve 5. maddelerinde sayılı olarak yazılıdır; kurumun ya da soruşturmayı yapan birimin bu listeye kendi ölçütünü eklemesi kanunla öngörülmemiştir. İnternette sıkça tekrarlanan “mali durum”, “dijital geçmiş ve sosyal medya”, “eğitim ve iş geçmişi” ve “disiplin sicili” başlıkları kanunun sayımında yoktur; tablo farkı madde madde gösterir.

İnternette sıkça yazılan	7315 sayılı Kanun ve Yönetmelikteki karşılığı
Mali durum, borçlanma incelenir	Kanunda ve Yönetmelikte “mali” ya da “borç” kelimesi geçmez. Bir borç ancak bir suç soruşturmasına konu olmuşsa m.4/1-(ç) olgusu olarak görünür
Sosyal medya hesapları taranır	“Sosyal medya” ibaresi kanunda yoktur. Yalnız kolluk ve istihbarat birimlerinde zaten kayıtlı olgusal veri (m.5/1-a) ya da örgüt irtibatını gösteren somut olgu (m.5/1-c) dikkate alınabilir
Aile ve arkadaş çevresi incelenir	Yönetmelik m.11/6’ya göre talebe eklenen liste ad, soyad, kimlik numarası, adres, iletişim, okul, son iş yeri ve unvandan ibarettir; aile bilgisi istenmez. Yakının kaydı 5352 m.10/2 gereği kullanılamaz
Ahlaki durum değerlendirilir	“Ahlaki durum” ölçütü 2000/284 sayılı eski yönetmeliğe aitti; o yönetmelik 5649 sayılı Yönetmelik m.16 ile yürürlükten kaldırıldı
Soruşturmayı jandarma yapar	7315 m.6/1’e göre soruşturmayı yalnız MİT Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri yapar
Sonuç 1-3 ayda çıkar	Yönetmelik m.11/7: 30 iş günü (arşiv) ve 60 iş günü (güvenlik soruşturması)

Kanunun gerçekten baktığı kayıtlar şunlardır:

• Adli sicil kaydı (m.4/1-a) ve kolluk tarafından hâlen aranıp aranmadığınız (m.4/1-b).
• Tahdit kaydı (m.4/1-c).
• Kesinleşmiş mahkeme kararları, HAGB ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararları ile devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturma olguları (m.4/1-ç). Adli sicil belgesinin “kaydı yoktur” çıkması bu olguların görünmeyeceği anlamına gelmez.
• Kamu görevinden çıkarılma veya kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası (m.4/1-d).
• Kolluk ve istihbarat birimlerindeki olgusal veriler (m.5/1-a), yabancılarla ilişik (m.5/1-b), örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak (m.5/1-c).

Genel çerçeve için güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında nelere bakılır yazısına da bakabilirsiniz.

Astsubaylık Güvenlik Soruşturmasında Nelere Bakılır

Astsubaylık güvenlik soruşturmasında nelere bakılır sorusu iki katmanlı cevaplanır: soruşturma 7315 sayılı Kanunun yukarıdaki kayıtlarını toplar; bu kayıtların adaylığa engel olup olmadığını ise askerî öğrencilik ve temin yönetmeliklerindeki giriş şartları belirler. Fakülte ve Yüksekokullar Askerî Öğrenci Komutanlığı Yönetmeliği m.11/1’deki şartlar, dış kaynaktan muvazzaf astsubay adaylarına da m.40/1-(a) yoluyla uygulanır.

Bent	Engel olan durum
m.11/1-(f)	Taksirli suçlar hariç, af, zamanaşımı, erteleme, seçenek yaptırım ya da sicilden silinme olsa bile herhangi bir suçtan hükümlülük veya HAGB kararı
m.11/1-(g)	Devletin güvenliğine, anayasal düzene, millî savunmaya karşı suçlar ile yağma, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, uyuşturucu gibi katalog suçlarda hapis veya adli para cezası; bu suçlarda devam eden soruşturma ya da kovuşturma ve uzlaşmayla neticelenen kovuşturma
m.11/1-(ğ)	Kumar ve genel ahlaka aykırı eser üretimi gibi fiiller nedeniyle devam eden soruşturma veya idari yaptırım
m.11/1-(k)	Firar, amire veya üste taarruz, emre itaatsizlikte ısrar gibi askerî suçlardan HAGB olsa dahi mahkûmiyet
m.11/1-(p)	Alkol veya uyuşturucu kullanımı nedeniyle tedavi görmüş ya da görüyor olmak
m.11/1-(r)	Terör örgütlerine veya Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapılara iltisak ya da irtibat
m.11/1-(s)	7315 ve 5649’a göre güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmış olmak

Bu tablonun en az bilinen satırı (f) bendidir: memuriyette engel yalnız belirli suçlarda ya da belirli süreyi aşan cezalarda doğarken askerî öğrencilikte taksirli suçlar dışındaki her mahkûmiyet ve her HAGB kararı giriş şartını ortadan kaldırır. HAGB’nin memurluğa etkisiyle karşılaştırma için HAGB’nin güvenlik soruşturmasına etkisi yazısına bakabilirsiniz.

MSÜ Güvenlik Soruşturmasında Nelere Bakılır

MSÜ güvenlik soruşturmasında nelere bakıldığı ayrı bir listede yazılı değildir. Millî Savunma Bakanlığı Personel ve Askerî Öğrenci Temin Faaliyetleri Yönetmeliği (RG 28/9/2021-31612) m.17, 22/11/2023 tarihli değişiklikle, adayların güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması işlemlerinin 7315 sayılı Kanun, 5649 sayılı Yönetmelik, yürürlükteki mevzuat ve Bakanlık tarafından belirlenecek esaslara göre yapılacağını düzenler. Yani harp okulu ve astsubay meslek yüksekokulu adaylarında incelenen kayıtlar da 7315 m.4 ve m.5’teki kayıtlardır.

Harp okulları ve astsubay meslek yüksekokullarının giriş koşulları ise kanunla değil yönetmelikle belirlenir: 4566 sayılı Harp Okulları Kanunu m.41/d ve 4752 sayılı Astsubay Meslek Yüksek Okulları Kanunu m.29 bu konuyu yönetmeliğe bırakır. Her yıl yayımlanan MSÜ kılavuzu bu yönetmeliklerin uygulama takvimini duyurur; kılavuzdaki takvim kanunun sayımını genişletmez.

Soruşturma Sürecinde Karşılaşılan Sorunlar

Subay ve astsubay güvenlik soruşturması sürecinde karşılaşılan sorunların çoğu, adayın göremediği idari adımlardan doğar. Yönetmeliğin kendisi bu adımların birkaçını açıkça yazar:

• Talebin hiç yerine getirilmemesi: Yönetmelik m.11/9’a göre gizlilik dereceli birimlerini Cumhurbaşkanlığına bildirmeyen kurumların talepleri soruşturmayı yapacak birimlerce yerine getirilmez. Sürecin beklenenden uzamasının görünmeyen sebeplerinden biri budur.
• Sürenin iş günüyle işlemesi: 60 iş günü, hafta sonları ve resmî tatiller düşüldüğünde üç aya yaklaşır ve talebin ilgili birime ulaştığı tarihten başlar; başvuru tarihinden değil.
• Eksik ya da yanlış beyan: Talebe eklenen listedeki adres ve iletişim bilgisi güncel değilse yerinden araştırma gecikir. Başvuru formunda gerçeğe aykırı beyan ise ayrı bir sorun doğurur, soruşturmanın sonucundan bağımsız olarak adaylığı etkileyebilir.
• Denetlenemeyen ihbarlar: Yönetmelik m.12/3, somut olarak gözlemlenemeyen, doğruluğu denetlenemeyen ya da iftira veya kin ve düşmanlık saikiyle verildiği açık olan bilgilerin komisyona iletilmeyeceğini ve dikkate alınmayacağını söyler. Böyle bir beyana dayanıldığından şüpheleniyorsanız bu hüküm davanın merkezine yerleşir.
• Eğitime başladıktan sonra gelen sonuç: Fakülte ve Yüksekokullar Askerî Öğrenci Komutanlığı Yönetmeliği soruşturma sonuçlanmadan eğitime başlatılan öğrencilerden söz eder ve sonucun “askerî öğrenciliğin herhangi bir aşamasında” uygulanabileceğini yazar (m.25/1, m.36/1). Olumsuz sonuç okulun ortasında da gelebilir.

Uzamanın diğer sebepleri için güvenlik soruşturması neden uzar yazısına bakabilirsiniz.

Subaylıkta Aile Sicili Engel mi, Yakınımın Kaydı Bana Yansır mı

Subaylıkta aile sicili, kanunen adaya karşı kullanılabilecek bir ölçüt değildir. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.10/2 açıktır: “Kanunda açıkça belirtilmediği takdirde, kişi hakkında alınacak bir karar veya yapılacak bir işlemle ilgili olarak, bir yakınının adlî sicil ve arşiv kayıtları istenemez ve bu bilgiler, kişiyi herhangi bir haktan yoksun bırakmak için dayanak olarak kullanılamaz.” Hüküm derece ayrımı yapmaz; anne-baba, kardeş ya da daha uzak akraba fark etmez.

7315 sayılı Kanun da bu kuralı değiştiren bir hüküm içermez. Arşiv araştırmasının saydığı kayıtların tamamı “kişinin” kayıtlarıdır. Yönetmelik m.11/6 güvenlik soruşturması talebine eklenecek bilgileri tek tek sayar ve bu listede anne, baba ya da kardeş bilgisi yer almaz.

Bununla birlikte iki ayrımı bilmek gerekir:

1. Yakının kaydı ile adayın kendi ilişkisi farklı şeylerdir. m.5/1-(c) adayın kendisinin bir örgütle eylem birliği, irtibat veya iltisak içinde olup olmadığını araştırır. Yakının bir örgüt dosyası bulunması tek başına adaya yüklenemez; ama adayın o yapıyla kendi somut teması olduğu yönünde olgusal veri varsa bu, adayın kendi kaydı olarak değerlendirilir.
2. Eski sisteme ait bilgiler güncel değildir. Aile üyeleri hakkında araştırma yapıldığına ilişkin yaygın anlatımlar büyük ölçüde 2000/284 sayılı eski yönetmelik dönemine dayanır; o yönetmelik 3/6/2022’de yürürlükten kalkmıştır.

Yakınının kaydı gerekçe gösterilerek ilişiği kesilen ya da adaylığı sonlandırılan bir kişi için işlemin gerekçesi, 5352 m.10/2 ile doğrudan çatışır. Gerekçeli değerlendirmenin mahkemeye sunulması zorunlu olduğundan (7315 m.7/3) bu çatışma davada görünür hâle gelir.

Adli Sicil Kaydı veya HAGB Varsa Subay ya da Astsubay Olunur mu

Askerî öğrencilik ve dış kaynaklı muvazzaf subay-astsubay temininde adli sicil ve HAGB kuralı memuriyete göre çok daha katıdır. Fakülte ve Yüksekokullar Askerî Öğrenci Komutanlığı Yönetmeliği m.11/1-(f), taksirli suçlar hariç olmak üzere, genel veya özel af kapsamına girmiş, zamanaşımına uğramış, seçenek yaptırıma çevrilmiş, ertelenmiş ya da kaydı adli sicilden silinmiş olsa bile herhangi bir suçtan hükümlü bulunmamayı ve hakkında HAGB kararı verilmemiş olmayı şart koşar.

Durum	Askerî öğrencilik ve dış kaynak temininde sonucu
Taksirli suçtan mahkûmiyet (ör. trafik kazasında taksirle yaralama)	(f) bendinin istisnası; kendi başına engel değil
Kasıtlı suçtan HAGB	(f) bendi gereği engel
Katalog suçta devam eden soruşturma	(g) bendi gereği engel
Katalog suçta uzlaşmayla sonuçlanan kovuşturma	(g) bendi “kovuşturması uzlaşma ile neticelenmemiş olmak” dediği için engel
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar	Mahkûmiyet değildir; görünürse m.4/1-(ç) olgusu olarak komisyon değerlendirmesine girer
18 yaşından önce işlenen suç	5352 m.10/3: küçüklere ait adli sicil ve arşiv kaydını yalnız savcılık, hâkim ve mahkeme isteyebilir; soruşturma olgusunun görünmesi ayrıca değerlendirilir

Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın etkisi için takipsizlik kararının güvenlik soruşturmasına etkisi, çocukken işlenen suçlar için 18 yaş altı suçlar güvenlik soruşturmasında çıkar mı yazılarına bakabilirsiniz.

Astsubay Güvenlik Soruşturması Ne Zaman Başlar, Ne Kadar Sürer

Astsubay güvenlik soruşturması, kurumun talebi soruşturmayı yapacak birime ulaştığında başlar; aday bir form doldurarak süreci kendisi başlatmaz. Talebe eklenecek liste kurum tarafından hazırlanır (Yönetmelik m.11/5-6). Adayın hangi aşamada soruşturmaya gönderileceği ise yönetmeliklerin Bakanlığa bıraktığı konudur: Fakülte ve Yüksekokullar Askerî Öğrenci Komutanlığı Yönetmeliği m.12/1 başvuru ve kayıt kabul işlemlerinin Bakanlıkça belirleneceğini, Temin Faaliyetleri Yönetmeliği m.17 de soruşturmanın Bakanlık esaslarına göre yürütüleceğini söyler.

Süre Yönetmelik m.11/7’dedir:

İşlem	Azami süre	Başlangıç
Arşiv araştırması	30 iş günü	Talebin ilgili birime ulaşması
Güvenlik soruşturması	60 iş günü	Talebin ilgili birime ulaşması
Komisyon değerlendirmesi ve Bakan onayı	Mevzuatta süre yok	Sonucun kuruma bildirilmesi

MSÜ güvenlik soruşturması ne zaman yapılır diye bakıldığında pratik sonuç şudur: soruşturma, sonuç beklenmeden eğitim başlasa bile adaylık ve öğrencilik boyunca sonuç doğurabilir. Fakülte ve Yüksekokullar Askerî Öğrenci Komutanlığı Yönetmeliği “güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması işlemleri sonuçlanmadan eğitime başlatılan askerî öğrenciler” ifadesini açıkça kullanır (m.36/1). 60 iş günü, sonucun kuruma bildirilme süresidir; komisyonun toplanıp değerlendirme yapması ve Bakan onayı bu sürenin dışındadır.

Jandarma Astsubay Güvenlik Soruşturmasını Jandarma mı Yapar, ASEM Adayları da Tabi mi

Jandarma astsubay güvenlik soruşturması, 7315 sayılı Kanun m.3/2’deki “jandarma” teşkilatı kapsamında yapılır. 5649 sayılı Yönetmelik m.9/2-(d), Jandarma Genel Komutanlığında çalıştırılacak kamu personelini güvenlik soruşturmasına tabi tutar; m.11/3-(c) ise bu soruşturmanın doğrudan yapılacak talep üzerine Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare amirliklerince gerçekleştirileceğini söyler. İllerden gelen talepleri valilikler yerine getirir.

Jandarma kendi adayının güvenlik soruşturmasını yapmaz; talep eden kurumdur. 7315 m.6/1 soruşturmayı yapacak birimleri sınırlı olarak sayar ve jandarma bu sayımda yer almaz.

ASEM Güvenlik Soruşturması

ASEM güvenlik soruşturması, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi bünyesindeki Astsubay Eğitim Merkezine sivil kaynaktan başvuranlar için aranan bir niteliktir. Akademinin resmî açıklamasında sivil kaynaklı adaylarda aranan nitelikler arasında Türk vatandaşlığı, KPSS taban puanı, sağlık yönetmeliği şartları ve kılavuz şartlarının yanında “güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumlu olmak” sayılır. Aynı açıklamaya göre ASEM’de kayıt kabul, intibak, temel eğitim, akademik eğitim, staj ve kolluk uygulaması safhalarından oluşan bir yıllık eğitim verilir.

Jandarma güvenlik soruşturmasında nelere bakılır diye merak edenler için de ayrı bir liste yoktur: incelenen kayıtlar yine 7315 m.4 ve m.5’teki kayıtlardır. Polis adaylarındaki benzer yapı için polislik güvenlik soruşturması yazısına bakabilirsiniz.

MSB Güvenlik Soruşturmasını Kim Yapar, Olumsuz Kararı Kim Verir

MSB güvenlik soruşturmasını Bakanlığın kendisi yapmaz; Bakanlık talep eder, soruşturmayı 7315 m.6/1’de sayılan birimler yapar, sonucu Bakanlıktaki Değerlendirme Komisyonu değerlendirir. Yönetmelik bu yönlendirmeyi personel grubuna göre ayırır:

• m.11/3-(a): Millî Savunma Bakanlığında uzman erbaş, sözleşmeli er-erbaş ve işçi olarak çalıştırılacaklar → Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mahalli mülki idare amirlikleri.
• m.11/4-(b): “İhtisas alanlarına da yer verilmek suretiyle Milli Savunma Bakanlığı ve Genelkurmay Başkanlığında çalıştırılacak kamu personeli” → talep Cumhurbaşkanlığına iletilir, soruşturma MİT Başkanlığı ve/veya Emniyet Genel Müdürlüğüne yaptırılır.

Uzman erbaşlara ilişkin yönlendirme için uzman erbaş güvenlik soruşturması yazısına bakabilirsiniz. Askerî öğrenci adaylarının bu iki fıkradan hangisiyle yönlendirildiği yönetmelik metninde ayrıca yazılmamıştır.

Kararı veren makam konusunda ise metin nettir. 7315 m.7/1’e göre bakanlıklarda Değerlendirme Komisyonuna bakan yardımcısı başkanlık eder; komisyon başkan dâhil en az beş kişiden ve tek sayıda oluşur. Fakülte ve Yüksekokullar Askerî Öğrenci Komutanlığı Yönetmeliği m.25/1 de askerî öğrencilikten çıkarmanın “Bakanlık Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Değerlendirme Komisyonunun değerlendirmesi ve Bakanın onayı neticesinde” Komutanlıkça yapılacağını söyler. TSK güvenlik soruşturması ile ilgili aramalarda sıkça karıştırılan nokta budur: soruşturmayı yapan birim, değerlendiren komisyon ve işlemi yapan makam üç ayrı aktördür.

Güvenlik Soruşturması Sonuçlarının Değerlendirilmesi

Güvenlik soruşturması sonuçlarının değerlendirilmesi, soruşturmayı yapan birimin değil, talep eden kurum bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonunun işidir. Soruşturmayı yapan birim komisyona yalnızca yorum içermeyen olgusal veri iletir (7315 m.7/2); “sakıncalıdır” ya da “uygundur” diye bir kanaat bildirmez.

Komisyonun çalışma kuralları kanunda ve Yönetmelikte yazılıdır:

• Nesnel ve gerekçeli değerlendirme: Komisyon değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar ve mahkemeler istediğinde bu bilgiler sunulur (7315 m.7/3). Gerekçesiz bir “olumsuz” kaydı bu hükümle bağdaşmaz.
• Toplanma ve karar yeter sayısı: Komisyon üye tam sayısıyla toplanır, oy çokluğuyla karar alır (Yönetmelik m.12/5).
• Açıklama isteme: Komisyon gerekli görürse bilginin kaynağını açıklamadan ilgiliden açıklama isteyebilir (m.12/3). Adayın süreç içinde kendini anlatabildiği tek kanal budur ve komisyonun takdirine bağlıdır.
• Kaydın görülmesi sonuç değildir: Bir HAGB ya da sonuçlanmış soruşturma olgusunun dosyaya girmesi, adaylığın kendiliğinden sona ereceği anlamına gelmez; askerî öğrencilikteki giriş şartları ile komisyonun değerlendirmesi ayrı ayrı işler.

“Mali durum ve borçlanma” ile “aile ve sosyal çevre” komisyonun değerlendirme ölçütleri arasında sayılmaz; komisyon yalnız kendisine iletilen olgusal verileri, görevin gerektirdiği nitelikler bakımından tartar.

Güvenlik Soruşturması Olumsuz Çıkarsa Okuldan İlişik Kesilir mi, Masraf Ödenir mi

Güvenlik soruşturması olumsuz değerlendirilen ve Bakanlık hesabına fakülte ya da yüksekokulda okuyan askerî öğrenci veya aday öğrencilikten çıkarılır; bu sebeple ilişiği kesilenden okul masrafı istenmez. Fakülte ve Yüksekokullar Askerî Öğrenci Komutanlığı Yönetmeliğinde (RG 23/3/2021-31432), büyük ölçüde 1/8/2024 tarihli değişiklikle yazılan üç madde bu sonucu düzenler:

Madde	Düzenleme
m.25/1	Adaylıkta ya da öğrenciliğin herhangi bir aşamasında, Bakanlık Değerlendirme Komisyonunun değerlendirmesi ve Bakan onayıyla uygun görülmeyenlerin çıkarılma işlemleri Komutanlıkça yapılır
m.36/1	Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda ilişiği kesilenler, 1325 sayılı Kanuna göre masraf ödetilecekler dışında tutulur
m.35/1	İdari yargı mercilerinin yürütmeyi durdurma veya iptal kararıyla askerî öğrencilik hakkı kazananların eğitim-öğretim usulü disiplin kurulunda görüşülür; temin aşamasındakilerin işlemleri kesintiye uğrayan aşamadan devam eder

Dış kaynaktan temin edilen muvazzaf subay ve astsubaylarda tablo farklıdır. Aynı Yönetmelik m.43/5, deneme süresi sona ermeden temin şartlarını taşımadığı anlaşılanların ilişiğinin kesilerek aldıkları aylıklar hariç Devlet tarafından yapılan masrafların kanuni faiziyle tahsil olunacağını düzenler. m.36/1’deki güvenlik soruşturması istisnası askerî öğrenci ve adayları için yazılmıştır; dış kaynaklı adayın soruşturma sebebiyle ilişiği kesildiğinde masraf istenip istenemeyeceği bu metinden net çıkmaz ve somut işlemin gerekçesine göre incelenmelidir. Mecburi hizmet ve tazminat borcunun genel kuralları için TSK mecburi hizmet istifa durumunda tazminat yazısına bakabilirsiniz.

Yedek Subay Güvenlik Soruşturması, Muvazzaf Subaylığa Geçerken Yeniden Yapılır mı

Yedek subay güvenlik soruşturması, yedek subaylıktan muvazzaf subaylığa geçmek isteyenler bakımından yeniden gündeme gelir. Fakülte ve Yüksekokullar Askerî Öğrenci Komutanlığı Yönetmeliği m.39/2, terhislerini müteakip başvuran yedek subayların da muvazzaf subay adaylarındaki niteliklere göre muvazzaf subaylığa nasbedilebileceğini söyler; m.40/2 aynı kuralı yedek astsubaylar için tekrarlar. m.44 de yedek subaylık ya da yedek astsubaylık hizmeti sırasında veya terhisten sonra başvuranların nasbını 926 sayılı Kanuna bağlar.

m.39/1-(a) ve m.40/1-(a), m.11’deki nitelikleri (i ve l bentleri hariç) aradığı için güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması şartı (m.11/1-s) bu adaylara da uygulanır. Ayrıca adayın hakkında “yedek subay olamaz” ya da “yedek astsubay olamaz” kararı bulunmamalı, görevdeyse sicil üstlerinden “Muvazzaf Subay Olur” belgesi ve en az doksan sicil notu almış olmalıdır (m.39/1-b ve c).

Yedek subaylık hizmeti sırasındaki güvenlik soruşturmasının ayrıca hangi hükme bağlandığı bu yazıda incelenen yönetmeliklerde düzenlenmemiştir; muvazzaflığa geçiş başvurusunda ise şart açıktır.

Soruşturma Sürecinde Hakların Korunması

Soruşturma sürecinde hakların korunması, 7315 sayılı Kanunun kişisel verilerle ilgili 8, 9 ve 10. maddelerinde somut haklara bağlanmıştır; genel bir “şeffaflık” ilkesi olarak değil. Soruşturma sonuçlarının bütünüyle adayla paylaşılması gerektiği yönündeki yaygın kanı doğru değildir; kanun erişim hakkını istihbari olmayan verilerle sınırlar.

• Bilgilendirilme, erişim, düzeltme ve silme (m.8/1): Kişinin istihbari faaliyete konu olmayan verileri hakkında bu talepler için gerekli tedbirler alınır. Millî savunma, millî güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeni ve ekonomik güvenlikle ilgili istihbarat faaliyeti kapsamındaki bilgiler ise kişiye verilemez (m.8/3).
• Gizlilik ve amaç sınırı (m.9): Veriler her aşamada gizlidir, “yasal olarak bilmesi gerekenler” dışında kimseye verilmez ve amacı dışında işlenemez, aktarılamaz.
• İki yılda silme (m.10): Değerlendirme Komisyonları ve soruşturmayı yapan birimlerdeki istihbari faaliyete konu olmayan veriler iki yılın sonunda silinir; dava açılmışsa karar kesinleşmeden silinemez. Yönetmelik m.15/3’e göre dava açıldığı bilgisi araştırmayı yapan birime kurum tarafından bildirilir.
• Yetkisiz sorgulama yasağı (Yönetmelik m.10/3): Yetkilendirilmiş personel hukuka aykırı sorgulama yapamaz, log kayıtlarını değiştiremez veya silemez, bilgiyi paylaşamaz.
• Yaptırım (7315 m.11): Bu kurallara aykırılıkta 6698 sayılı Kanunun suç ve kabahat hükümleri uygulanır.

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun genel hükümleri burada sınırlıdır: 6698 m.28/1-(c), millî savunma, millî güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeni ve ekonomik güvenliği sağlamaya yönelik önleyici, koruyucu ve istihbari faaliyetler kapsamında işlenen verileri kanunun kapsamı dışında tutar. Bu yüzden aday, istihbari veriye erişim hakkını 6698’e dayanarak kullanamaz; erişim talebi 7315 m.8’in çizdiği sınırla değerlendirilir.

Olumsuz Sonuca Karşı Dava Nasıl Açılır

Olumsuz güvenlik soruşturmasına karşı yol itiraz değil, iptal davasıdır. 7315 sayılı Kanunda ve 5649 sayılı Yönetmelikte adayın başvurabileceği bir itiraz mercii düzenlenmemiştir. Dava konusu soruşturma raporu değil, bu rapora dayanılarak yapılan işlemdir: adaylığın sonlandırılması, askerî öğrencilikten çıkarma ya da nasbın yapılmaması.

İzlenecek adımlar 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununa göredir:

1. Dava süresi: İşlemin yazılı bildiriminden itibaren 60 gün (İYUK m.7). Son günün nasıl hesaplandığı için idari dava açma süresi yazısına bakabilirsiniz.
2. İdari başvuru (isteğe bağlı): Dava açmadan önce işlemi yapan makama başvurmak mümkündür; bu başvuru dava süresini durdurur. 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.10 ve m.11).
3. Yürütmenin durdurulması: Telafisi güç veya imkânsız zarar ve açık hukuka aykırılık birlikte varsa istenebilir (İYUK m.27). Eğitim takvimi işleyen bir askerî öğrenci için bu talep çoğu zaman davanın en önemli kısmıdır.
4. Görevli mahkeme: Askerî Yüksek İdare Mahkemesi 2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırıldığı için bu uyuşmazlıklar idare mahkemesinde görülür.
5. Delil: Komisyonun gerekçeli değerlendirmesi mahkemeye sunulmak zorundadır (7315 m.7/3); davada ilk istenecek belge budur.

Mahkeme kararıyla hak kazanan askerî öğrencinin durumu Yönetmelik m.35/1’de düzenlenmiştir: temin aşamasındaki adayın işlemleri, iptal edilen işlemle kesintiye uğradığı aşamadan devam eder. Davanın aşamaları ve dilekçede dikkat edilecek noktalar için güvenlik soruşturması iptal davası yazısına bakabilirsiniz. Dosyanıza özgü bir değerlendirme için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kanun metnine 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ve askerî öğrenci giriş şartlarına Fakülte ve Yüksekokullar Askerî Öğrenci Komutanlığı Yönetmeliği üzerinden ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Subay ve astsubay güvenlik soruşturması nedir?

Subay ve astsubay güvenlik soruşturması, Türk Silahlı Kuvvetleri, jandarma ve sahil güvenlik teşkilatlarında görev alacak adaylar hakkında 7315 sayılı Kanun m.3/2 gereği arşiv araştırmasıyla birlikte yapılan işlemdir. Adli sicil, arşiv ve soruşturma kayıtları ile kolluk ve istihbarat birimlerindeki olgusal veriler, yabancılarla ilişik ve örgüt irtibatı mevcut kayıtlardan tespit edilir. Sosyal medya taraması ya da mahalle çevresinden izlenim toplanması kanunun sayımında yer almaz.

Güvenlik soruşturmasının kapsamı nedir?

Kapsam 7315 sayılı Kanunun 4. ve 5. maddelerinde sayılıdır: adli sicil kaydı, aranma durumu, tahdit, kesinleşmiş mahkeme kararları ile HAGB ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararları, devam eden ya da sonuçlanmış soruşturma olguları, kamu görevinden çıkarılma kaydı, kolluk ve istihbarat birimlerindeki olgusal veriler, yabancılarla ilişik ve örgütlerle irtibat-iltisak. “Ahlaki durum” ölçütü yürürlükten kalkan 2000/284 sayılı eski yönetmeliğe aitti; bugün uygulanmaz.

Güvenlik soruşturmasının sonuçları ne kadar sürede belli olur?

5649 sayılı Yönetmelik m.11/7’ye göre arşiv araştırmasının sonucu en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturmasının sonucu en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir. Süre talebin ilgili birime ulaştığı tarihten başlar. Komisyonun değerlendirmesi ve Bakan onayı için mevzuatta ayrı bir süre yoktur; bu nedenle adayın öğrenmesi daha uzun sürebilir.

Subay ve astsubay adayları soruşturma sonuçlarına itiraz edebilir mi?

Kanunda ve Yönetmelikte soruşturma sonucuna karşı ayrı bir itiraz mercii yoktur. Adaylığı sonlandıran ya da askerî öğrencilikten çıkaran işleme karşı yazılı bildirimden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır (İYUK m.7). Dava açmadan önce işlemi yapan makama başvurmak isteğe bağlıdır ve dava süresini durdurur; yürütmenin durdurulması da aynı dilekçede istenebilir.

Soruşturma sırasında nelere dikkat edilmeli?

Başvuru ve kayıt belgelerindeki bilgilerin doğru ve güncel olması gerekir; adres ve iletişim bilgisi yerinden araştırmayı etkiler. Komisyon açıklama isterse (Yönetmelik m.12/3) cevap somut belgelerle verilmelidir. Olumsuz bir işlem tebliğ edilirse 60 günlük dava süresi o tarihten işlemeye başladığından tebliğ tarihi not edilmeli, işlemin gerekçesi yazılı olarak istenmelidir.

Subay ve astsubay güvenlik soruşturması sonucu e-Devlet üzerinden görülebilir mi?

7315 sayılı Kanun ve 5649 sayılı Yönetmelik, adayın soruşturma sonucunu e-Devlet üzerinden sorgulamasını düzenlemez. Sonuç soruşturmayı yapan birim tarafından talep eden kuruma bildirilir ve kurum dosyasında en az “gizli” gizlilik derecesinde saklanır (m.11/7). Adayın öğrendiği şey sonucun kendisi değil, bu sonuca dayanan işlemdir.

Yakınımın sabıka kaydı varsa subay olabilir miyim?

Yakının sabıka kaydı adaya karşı kullanılamaz. 5352 sayılı Kanun m.10/2’ye göre kanunda açıkça belirtilmedikçe bir yakının adli sicil ve arşiv kaydı istenemez ve kişiyi bir haktan yoksun bırakmaya dayanak yapılamaz. 7315 sayılı Kanunda bu kuralı değiştiren bir hüküm yoktur. Belirleyici olan adayın kendi kayıtları ve kendi örgüt irtibatına dair somut olgulardır.

HAGB kararı astsubaylığa engel mi?

Askerî öğrencilikte ve dış kaynaktan muvazzaf astsubaylıkta engeldir. Fakülte ve Yüksekokullar Askerî Öğrenci Komutanlığı Yönetmeliği m.11/1-(f), taksirli suçlar hariç herhangi bir suçtan HAGB kararı verilmemiş olmayı giriş şartı olarak sayar; m.40/1-(a) bu şartı dış kaynaklı astsubay adaylarına da uygular. Bent “taksirli suçlar hariç olmak üzere” diye başladığı için taksirli bir suçtan verilen HAGB bu bendin dışında kalır.

Askeriye güvenlik soruşturmasında nelere bakılır?

Askeriye güvenlik soruşturmasında da 7315 sayılı Kanunun genel listesine bakılır: adli sicil, aranma, tahdit, mahkeme kararları ve soruşturma olguları, kamu görevinden çıkarılma, kolluk ve istihbarat birimlerindeki olgusal veriler, yabancılarla ilişik ve örgüt irtibatı. Askerî öğrencilikte bunlara ek olarak yönetmelikteki giriş şartları, örneğin taksirli suçlar dışındaki her mahkûmiyet ve HAGB kararı ile alkol veya uyuşturucu nedeniyle tedavi görmüş olmak, ayrıca engel oluşturur.

Güvenlik soruşturması nedeniyle okuldan ilişiği kesilen askerî öğrenci masraf öder mi?

Bakanlık hesabına fakülte veya yüksekokulda okuyan askerî öğrenci ödemez. Fakülte ve Yüksekokullar Askerî Öğrenci Komutanlığı Yönetmeliği m.36/1, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması işlemleri sonucunda ilişiği kesilen askerî öğrenci ve adaylarını, Devlet tarafından yapılan masrafların faiziyle ödettirileceği kişilerin dışında tutar. Kendi isteğiyle ayrılanlar ve başka nedenlerle çıkarılanlar ise bu istisnadan yararlanamaz.