Taşeron Güvenlik Soruşturması

Taşeron güvenlik soruşturması adıyla ayrı bir işlem kanunda düzenlenmemiştir; alt işveren (taşeron) firmasında çalışan birinin geçmişinin araştırılıp araştırılmayacağını, çalıştığı yer ve yaptığı iş belirler. Kamu kurumuna atanacak işçide arşiv araştırması, gizlilik dereceli birimlerde ve stratejik hizmetlerde güvenlik soruşturması, özel güvenlik görevlisinde valilik soruşturması, savunma sanayii projesinde ise kişi güvenlik belgesi gündeme gelir. Sıradan bir özel sektör işinde ise işverenin devlet birimlerine güvenlik soruşturması yaptırma yetkisi yoktur.

Konuyu karıştıran ikinci etken 2018’deki kadroya geçiş sürecidir. 696 sayılı KHK ile kamu idarelerindeki taşeron işçiler sürekli işçi kadrosuna alınırken aranan şartlar arasında güvenlik soruşturmasına bağlanan bir bent vardı; o bendin dayanağı olan 657 sayılı Kanun hükmü 2019’da Anayasa Mahkemesince iptal edildi, bugünkü çerçeveyi ise 2021 tarihli 7315 sayılı Kanun çiziyor. Her çalışma biçimi için kimin araştırma yaptığı, neye bakıldığı, sürecin ne kadar sürdüğü ve olumsuz sonuçta hangi yola gidileceği madde numarasıyla aşağıdaki bölümlerde yer alıyor.

Bir Bakışta: Taşeron Güvenlik Soruşturması

Taşeron çalışanların güvenlik soruşturması, çalışma biçimine göre farklı kanunlara bağlanır:

• Kamu görevine ilk defa veya yeniden atanacak herkes için, statüsü ve çalıştırma şekli ne olursa olsun arşiv araştırması yapılır (7315 sayılı Kanun m.3/1).
• Güvenlik soruşturması yalnız kanunda sayılan yerlerde yapılır: gizlilik dereceli birimler, askeri ve kolluk teşkilatları, cezaevleri, stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetler (m.3/2).
• Özel güvenlik görevlisi olarak çalışacaklar hakkında soruşturmayı valilik yapar ve süre bir aydır (5188 sayılı Kanun m.11).
• Süreler kanunda değil Yönetmelikte: arşiv araştırması 30 iş günü, güvenlik soruşturması 60 iş günü.
• Mali durum, aile ilişkileri, referans görüşmesi ya da sosyal medya kullanımı araştırma kalemleri arasında sayılmaz.
• Kadroya geçmiş sürekli işçinin iş sözleşmesi bu gerekçeyle feshedilirse yol, bir ay içinde arabulucuya başvurup ardından işe iade davası açmaktır.

Taşeron Güvenlik Soruşturması Nedir?

Taşeron güvenlik soruşturması, alt işveren aracılığıyla bir kamu kurumunda ya da güvenlik bakımından hassas bir işte çalışan veya çalışacak kişiler hakkında, kanunla yetkilendirilmiş devlet birimlerinin mevcut kayıtları ve gerektiğinde yerinden araştırma yoluyla yaptığı incelemeyi anlatmak için kullanılan bir ifadedir. Hukuki terim olarak iki ayrı işlem vardır: arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması. İkisi de 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ile Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik’te düzenlenir.

Arşiv araştırması 7315 m.4’e göre beş kalemi kapsar ve mevcut kayıtlardan yapılır:

• Adli sicil kaydı: kişinin sabıka kaydı olup olmadığı.
• Aranma durumu: kolluk kuvvetlerince hâlen aranıp aranmadığı.
• Tahdit: hakkında bir tahdit kaydı olup olmadığı.
• Mahkeme kararları ve soruşturma olguları: kesinleşmiş mahkeme kararları, kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m.171/5) ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231/13) kararları ile devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ya da kovuşturmalardaki olgular.
• Kamu görevinden çıkarılma: kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığı.

Güvenlik soruşturması ise bunlara ek olarak üç kalemi araştırır (m.5): görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk ve istihbarat ünitelerindeki olgusal veriler, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişik, terör örgütleri veya suç örgütleriyle eylem birliği, irtibat ve iltisak. Bu tespit mevcut kayıtlardan ve görevine yansıyacak hususların denetime elverişli yöntemlerle yerinden araştırılmasıyla yapılır.

Yazının önceki hâlinde “sosyal çevre”, “mali durum, borç yükü” ve “ailevi ilişkiler” araştırma kalemleri olarak sayılıyordu. 7315’in 4. ve 5. maddelerinde bu kalemlerin hiçbiri yoktur. Aile bakımından ayrıca 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.10/2 vardır: kanunda açıkça belirtilmedikçe kişi hakkında bir karar için yakınlarının adli sicil ve arşiv kayıtları istenemez ve bu bilgiler kişiyi bir haktan yoksun bırakmaya dayanak yapılamaz. Hangi kaydın hangi bentte görüldüğünün ayrıntısı güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması nedir, nelere bakılır yazısında madde madde anlatılıyor.

Araştırmanın amacı “çalışanın iş yerine uygun olup olmadığını” ölçmek değildir; araştırmayı yapan birim yalnızca yorum içermeyen olgusal verileri Değerlendirme Komisyonuna iletir (m.7/2), komisyon da nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar (m.7/3). Kararı veren, atamaya yetkili makamdır; araştırmayı yapan birim karar vermez.

Taşeron Nedir, Taşeron İşçi Kime Denir?

Taşeron, gündelik dilde alt işveren için kullanılan addır. 4857 sayılı İş Kanunu m.2’ye göre bir işverenden, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde ya da işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren asıl iş bölümlerinde iş alan ve işçilerini yalnız o işyerinde aldığı işte çalıştıran işverene alt işveren denir. Taşeron işçi de bu alt işverenin sigortalı olarak çalıştırdığı, fakat fiilen asıl işverenin işyerinde görev yapan işçidir.

Aynı madde asıl işvereni, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak kanundan, iş sözleşmesinden veya toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerde alt işverenle birlikte sorumlu tutar. Asıl işverenin kendi işçisinin alt işverene devredilerek haklarının kısıtlanması ya da daha önce o işyerinde çalışan biriyle alt işveren ilişkisi kurulması yasaktır; bu durumda ilişki muvazaalı sayılır ve işçiler başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi kabul edilir.

Güvenlik soruşturması bakımından ayrımın önemi şudur: sözleşmenin tarafı alt işveren olsa da işçinin çalıştığı yer bir kamu kurumunun gizlilik dereceli birimi ya da stratejik bir tesisse, 7315 m.3/2 “statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın” ifadesiyle işçiyi kapsama alır. Yani soruşturmanın sorusu “kimin işçisisiniz” değil, “nerede ve hangi işte çalışıyorsunuz” sorusudur.

Kavram	Anlamı	Dayanak
Asıl işveren	İşi veren, işyeri kendisine ait olan işveren	4857 m.2
Alt işveren (taşeron)	Yardımcı işi veya uzmanlık gerektiren asıl iş bölümünü alan işveren	4857 m.2
Taşeron işçi	Alt işverenin işçisi, asıl işverenin işyerinde çalışır	4857 m.2
Sürekli işçi	2018 geçişiyle kamu idaresinin kadrosuna alınan eski taşeron işçi	375 sayılı KHK geçici m.23
Şirket işçisi	Mahalli idare şirketine işçi statüsünde geçirilen eski taşeron işçi	375 sayılı KHK geçici m.24

Kimler Güvenlik Soruşturmasına Tabi Tutulur?

Güvenlik soruşturmasına tabi olanlar 7315 m.3/2’de sınırlı olarak sayılmıştır; liste kişinin unvanına değil, çalışacağı birime ve göreve göre kurulur. Arşiv araştırması ise m.3/1 gereği ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacak herkes hakkında yapılır. Güvenlik soruşturması yapılan yerlerde arşiv araştırması da onunla birlikte yürütülür.

Kanundaki liste şöyledir:

• Kurum ve kuruluşların gizlilik dereceli birimlerinde çalıştırılacak kamu personeli.
• Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli.
• Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel.
• Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler.
• Üst kademe kamu yöneticileri.
• Özel kanunları uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler (özel güvenlik görevlileri bu gruptadır, 5188 m.11).
• Milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın istihdam edilenler.

Taşeron çalışanlar için en kritik nokta gizlilik dereceli birim tanımıdır. Yönetmelik m.6/2’ye göre kurumlar gizlilik dereceli birimlerini kendileri belirler; ancak teftiş ve denetim birimleri, personel birimleri, bilgi işlem birimleri ve özel kalem müdürlükleri her kurumda gizlilik dereceli birim sayılır. Bilgi işlem biriminde çalışan bir destek personelinin güvenlik soruşturmasına tabi olması bu hükümden kaynaklanır.

Yazının önceki hâlinde “enerji, iletişim gibi kritik alanlarda görev yapan taşeron çalışanlar bu süreçten geçer” deniyordu. Kanun sektör saymaz; bir enerji ya da iletişim tesisi ancak ilgili bakanlık veya kamu kurumu tarafından milli güvenlik açısından stratejik önemi gerekçelendirilerek talep edildiğinde kapsama girer (Yönetmelik m.11/8). Bu kişiler hakkındaki talepler Cumhurbaşkanlığına iletilir ve soruşturma Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı ve/veya Emniyet Genel Müdürlüğüne yaptırılır (Yönetmelik m.11/4-f).

Taşeron güvenlik görevlisi güvenlik soruşturması

Hastane, okul, bakanlık binası ya da özel bir işyerinde alt işveren firması üzerinden çalışan özel güvenlik görevlileri, taşeron güvenlik soruşturması sorusunun en sık sorulduğu gruptur ve kuralları ayrı bir kanunda, 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun’dadır:

• Şart: özel güvenlik görevlisinde aranan şartlardan biri “güvenlik soruşturması olumlu olmak”tır (m.10-h).
• Yapan: özel güvenlik görevlisi olarak istihdam edilecekler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını valilik yapar (m.11/1).
• Süre: soruşturma ve araştırma bir ay içinde tamamlanır (m.11/1).
• Yenileme: soruşturma her kimlik verilmesinde veya ihtiyaç duyulduğunda yenilenir (m.11/1).
• Sonradan şart kaybı: şartları taşımadığı ya da sonradan kaybettiği tespit edilenlerin kimliği iptal edilir (m.11/4).
• İltisak: terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapılara iltisakı veya irtibatı tespit edilenler özel güvenlik alanındaki şirket veya birimlerde çalışamaz (m.11 son fıkra).

Firma değiştirmek soruşturmayı ortadan kaldırmaz; kimlik yenilenirken soruşturma da yenilenir. 2018’de kamu kadrosuna geçirilen özel güvenlik görevlileri için 375 sayılı KHK geçici m.23 ayrıca “5188 sayılı Kanun hükümlerine de tabi olmaya devam eder” der; yani kadroya geçiş bu kontrolü kaldırmamıştır.

696 KHK ile Kadroya Geçişte Güvenlik Soruşturması Şartı Neydi?

2018’deki kadroya geçişte güvenlik soruşturması, doğrudan bir bent olarak değil 657 sayılı Kanun m.48/A’ya yapılan atıf üzerinden aranıyordu. 696 sayılı KHK ile 375 sayılı KHK’ya eklenen ve 7079 sayılı Kanunla aynen kabul edilen geçici m.23, 4/12/2017 tarihi itibarıyla personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı sözleşmeleri kapsamında yükleniciler tarafından çalıştırılanların, belirli şartları taşımaları kaydıyla sürekli işçi kadrolarına başvurabileceğini düzenledi.

Geçici m.23/1’deki şartlar şunlardır:

1. (a) bendi: 657 sayılı Kanun m.48/A’nın (1), (4), (5), (6), (7) ve (8) numaralı alt bentlerindeki şartları taşımak.
2. (b) bendi: herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik, yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanmamış olmak.
3. (c) ve (ç) bentleri: işverene karşı açılmış davalardan feragat ve sulh sözleşmesi şartları — bu iki bent Anayasa Mahkemesinin 27/12/2023 tarihli, E.2018/96, K.2023/222 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

657 m.48/A-(8) bendi, 3/10/2016 tarihli KHK-676 ile eklenmiş, 7070 sayılı Kanunla aynen kabul edilmişti ve memurluğa alınacaklarda güvenlik soruşturmasına bağlanan genel şartı içeriyordu. Kadroya geçecek taşeron işçilere güvenlik soruşturması yapılmasının kanuni bağlantısı bu atıftı. Başvuru on gün içinde idarenin hizmet alım sözleşmesini yapan birimine yapıldı; şartların tespiti, tespite itirazların karara bağlanması, sınav ve kadroya geçirme işlemleri doksan gün içinde idarelerince sonuçlandırıldı.

Mahalli idarelerde durum farklıdır: il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşlarındaki taşeron işçiler geçici m.24 uyarınca kadroya değil, mahalli idarelerin şirketlerine işçi statüsünde geçirildi. Şartlar geçici m.23 ile aynıdır ve aynı iptal kararı bu maddenin (c) ve (ç) bentleri için de geçerlidir.

Önceki rejim ve bugün

Dönem	Güvenlik soruşturmasının dayanağı	Taşeron işçiye etkisi
3/10/2016 - KHK-676	657 m.48/A-(8) eklendi	Memurluğa alınacaklarda soruşturma genel şart oldu
2017-2018 - KHK-696, 7079	375 KHK geçici m.23 ve m.24, (a) bendiyle m.48/A-(8)‘e atıf	Kadroya geçecek taşeron işçide soruşturma ve araştırma arandı
24/7/2019 - AYM E.2018/73, K.2019/65	657 m.48/A-(8) iptal edildi, yerine bent konmadı	Geçici m.23’teki (8) atfının karşılığı boş kaldı
17/4/2021 - 7315 sayılı Kanun	Özel kanun: m.3/1 arşiv araştırması, m.3/2 güvenlik soruşturması	Bugünkü dayanak; kişi değil birim ve görev esas
27/12/2023 - AYM E.2018/96, K.2023/222	Geçici m.23 ve m.24’ün (c), (ç) bentleri iptal	Dava feragati ve sulh şartı kalktı
26/11/2025 - AYM E.2025/100, K.2025/242	Geçici m.23/5 “çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde” ibaresi iptal	İptal 9/12/2026’da yürürlüğe girer

Rakip kaynakların önemli bir kısmı taşeron işçiye bakılan kalemleri hâlâ “yıkıcı ve bölücü faaliyet, ahlaki durum, sır saklama yeteneği” diye sayıyor. Bu ölçütler 2000/284 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konan eski Yönetmelik’e aittir ve o Yönetmelik 3/6/2022’de yürürlükten kaldırılmıştır; 7315’te bu ifadeler geçmez.

Kadroya Geçen Sürekli İşçide Güvenlik Soruşturması Sonradan Yapılır mı?

Kadroya geçmiş bir sürekli işçi hakkında güvenlik soruşturması, kendiliğinden ve belirli aralıklarla tekrarlanan bir işlem değildir; 7315 araştırmayı atama anına bağlar. Ancak üç durumda konu yeniden gündeme gelir:

• Yeni bir kamu görevine atanma: m.3/1 “ilk defa veya yeniden” atanacaklar hakkında arşiv araştırmasını öngörür.
• Gizlilik dereceli birime veya m.3/2’deki bir teşkilata geçiş: bilgi işlem, personel, teftiş veya özel kalem birimine ya da emniyet, jandarma gibi bir teşkilata çalıştırılmak, güvenlik soruşturmasını gerektirebilir.
• Özel güvenlik görevlileri: 5188 m.11 gereği soruşturma her kimlik verilmesinde veya ihtiyaç hâlinde yenilenir.

Geçici m.23/5 sürekli işçilerin, birinci fıkradaki şartları taşıdıkları sürece istihdam edilebileceğini söyler. Aynı maddenin sonraki fıkrası, şartları taşımadığı hâlde maddeden yararlandırıldığı tespit edilenlerin herhangi bir tazminat ödenmeksizin istihdamına son verileceğini, yanıltıcı bilgi ve belgeyle yararlananlara yapılan ödemelerin genel hükümlere göre tahsil edileceğini düzenler. Bu nedenle sonradan ortaya çıkan bir mahkûmiyet (657 m.48/A-5 kapsamındaki suçlar) iş sözleşmesini doğrudan etkileyebilir.

Aynı fıkranın birinci cümlesindeki “çalıştırıldıkları teşkilat ve birimde” ibaresi, sürekli işçinin yer değişikliği talebinin reddine karşı açılan davada Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesince iptal edildi (26/11/2025, E.2025/100, K.2025/242, RG 9/3/2026-33191). Mahkeme iptal hükmünün kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra, yani 9/12/2026’da yürürlüğe girmesine karar verdi. Bu tarihten sonra sürekli işçinin başka bir birime geçişini engelleyen kanuni ibare ortadan kalkar; geçilen birim gizlilik dereceli bir birimse o birimin güvenlik soruşturması kuralları uygulanır.

Güvenlik Soruşturması Süreci ve Aşamaları

Güvenlik soruşturması süreci, adayın değil kurumun talebiyle başlar ve kanunda sayılan üç birimden biri tarafından yürütülür. Kanun ve Yönetmelik adaya referans gösterme ya da araştırma birimine form verme yükümlülüğü yüklemez; talep listesini kurum hazırlar. Süreç dört aşamada ilerler:

1. Kurumun talebi: arşiv araştırması talebine ad, soyad ve kimlik numarasını içeren liste eklenir; güvenlik soruşturması talebinde ayrıca güncel adres, iletişim bilgileri, mezun olunan okul, son işyeri ve unvan bulunur (Yönetmelik m.11/5-6).
2. Araştırmayı yapan birim: 7315 m.6/1’e göre yalnız Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri yetkilidir. Kurum taleplerinde arşiv araştırması Emniyet Genel Müdürlüğü ve/veya mülki idare amirliklerince yapılır; illerden gelen talepleri valilikler yerine getirir (Yönetmelik m.11/2-3).
3. Bilgi toplama: bu birimler kendilerine iletilen taleple sınırlı olarak kamu kurumlarının arşivlerinden ve elektronik bilgi işlem merkezlerinden bilgi alır; m.4/1-(ç) kapsamındaki karar ve kayıtları almaya da yetkilidir (m.6/2). Somut olarak gözlemlenemeyen, doğruluğu denetlenemeyen ya da iftira, kin ve düşmanlık saikiyle verildiği açık olan beyanlar komisyona iletilmez (Yönetmelik m.12/3).
4. Değerlendirme Komisyonu: başkan dâhil en az beş kişiden ve tek sayıda oluşur, yorum içermeyen olgusal verileri değerlendirir ve yazılı, gerekçeli görüşünü atamaya yetkili amire sunar (m.7). Stratejik birim, proje ve tesislerde değerlendirmeyi ilgili bakanlık veya kamu kurumu bünyesindeki komisyon yapar.

Yazının önceki hâlindeki “referans kontrolü”, “önceki işyerindeki performansın değerlendirilmesi” ve “eğitim geçmişinin teyidi” aşamaları 7315’te yoktur. Son işyeri ve okul bilgisi yalnız talep listesine yazılan kimlik tespit bilgisidir; performans araştırmasına dayanak oluşturmaz.

Taşeron güvenlik soruşturması nasıl yapılır, ne kadar sürer?

Taşeron güvenlik soruşturması mevcut kayıtların taranması ve gerektiğinde yerinden araştırma yoluyla yapılır; süreler kanunda değil Yönetmelik m.11/7’de yer alır ve talebin araştırmayı yapacak birime ulaştığı tarihten itibaren işler:

İşlem	Süre	Dayanak	Not
Arşiv araştırması	En geç 30 iş günü	Yönetmelik m.11/7-a	Takvim günü değil iş günü
Güvenlik soruşturması	En geç 60 iş günü	Yönetmelik m.11/7-b	Yaklaşık on iki hafta
Özel güvenlik görevlisi	Bir ay	5188 m.11/1	Valilik yapar
Kurumun talebi göndermesi	Süre yok	—	Adayın başvurusu süreyi başlatmaz
Komisyon değerlendirmesi ve atama	Süre yok	7315 m.7	Kurum içi aşama

Önceki metindeki “genellikle 3 ila 6 hafta” ifadesinin mevzuatta karşılığı yoktur. Sürenin aşılması sonucu olumlu saymaz; yalnız kuruma başvurup sürecin hangi aşamada olduğunu sormanın dayanağını oluşturur. Uzamanın sık görülen sebepleri güvenlik soruşturması neden uzar yazısında ayrıca ele alınıyor.

Güvenlik Soruşturması Sonuçları ve İtiraz Yolları

Güvenlik soruşturmasının kendisi bir “olumlu/olumsuz” kararı değildir; olgusal veriler komisyona gider, kişiyi etkileyen sonuç atamama, kadroya almama, çalışma izni vermeme ya da iş sözleşmesinin feshi işlemi olarak doğar. 7315 ve Yönetmelik’te araştırma sonucuna karşı ayrı bir itiraz mercii düzenlenmemiştir; hukuki yol, kişiyi etkileyen bu işleme karşı açılır. Yolu belirleyen, kişinin statüsüdür.

Yazının önceki hâlinde sonuçlar “olumlu, olumsuz, eksik veya yetersiz” diye üçe ayrılıyor ve “ilgili devlet kurumuna itiraz dilekçesi sunulur, başvurunuz yeniden incelenir” deniyordu. “Eksik veya yetersiz” diye bir sonuç türü mevzuatta yoktur; kurum içinde bir dilekçe vermek de dava süresini kendiliğinden korumaz.

Durum	İşlemi yapan	Yol	Süre
Kadroya geçmiş sürekli işçinin iş sözleşmesinin feshi	İşveren kamu idaresi	Arabuluculuk, ardından iş mahkemesinde işe iade davası (4857 m.20)	Tebliğden itibaren 1 ay içinde arabulucu; son tutanaktan 2 hafta içinde dava
Özel güvenlik görevlisine kimlik veya çalışma izni verilmemesi, kimliğin iptali	Valilik	İdare mahkemesinde iptal davası	Yazılı bildirimden itibaren 60 gün (İYUK m.7)
Memur kadrosuna atanmama	Atamaya yetkili amir	İdare mahkemesinde iptal davası	60 gün (İYUK m.7)
Savunma sanayiinde kişi güvenlik belgesi verilmemesi	Milli Savunma Bakanlığı	İdari yargı	60 gün (İYUK m.7)

İşe iade davasında feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir (4857 m.20). İş güvencesi hükümleri ise 4857 m.18 gereği otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde, en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler için geçerlidir. Arabuluculuk aşaması, süreler ve boşta geçen süre ücreti işe iade davası yazısında ayrıntılı anlatılıyor.

İdari yargıya giden durumlarda Değerlendirme Komisyonunun gerekçeli görüşü mahkemeler istediğinde sunulur (m.7/3); dava açılmışsa araştırma verileri karar kesinleşmeden silinemez (m.10/3). Dava dilekçesinin içeriği ve yürütmenin durdurulması talebi için güvenlik soruşturması iptal davası yazısına bakılabilir.

Sonucun ağırlığını çoğu zaman eski bir ceza dosyası belirler. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarının nasıl görüldüğü HAGB ve güvenlik soruşturması yazısında ayrıca açıklanıyor; m.4/1-(ç) bu kararları madde numarasıyla sayar. Hangi kaydın görüneceğini önceden bilmek, olumsuz bir işleme karşı hazırlanacak savunmanın da çerçevesini çizer.

Kadroya geçmiş bir işçi için en dar zaman sınırı fesih bildiriminden sonraki bir aylık arabuluculuk süresidir; bu süre kaçırılırsa feshin geçersizliği artık ileri sürülemez. Fesih yazısındaki gerekçenin, dayanılan güvenlik soruşturması verisinin ve işyerindeki işçi sayısıyla kıdemin birlikte incelenmesi gereken dosyalarda iş hukuku avukatı sayfasında işe iade ve işçi alacakları alanındaki çalışmalarımız yer alıyor.

Özel Sektör Taşeronlarında Güvenlik Soruşturmasının Önemi

Özel sektör taşeronlarında güvenlik soruşturması, yalnız kanunun saydığı üç durumda hukuki bir anlam taşır: işin milli güvenlik açısından stratejik bir birim, proje, tesis veya hizmette yapılması, çalışanın özel güvenlik görevlisi olması ya da işin savunma sanayii kapsamında gizlilik dereceli bilgiye erişim gerektirmesi. Bunların dışında bir özel şirketin “güvenlik soruşturması yaptırması” mümkün değildir.

Bunun sebebi 7315’in yapısıdır. Araştırmayı yalnız üç devlet birimi yapabilir ve bu birimlerin yetkisi kendilerine iletilen taleple sınırlıdır (m.6). Talep edebilecek “kurum ve kuruluş” ise m.2/1-b’de, kamu kurum ve kuruluşları ile milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetleri yerine getiren diğer kurum ve kuruluşlar olarak tanımlanmıştır. Stratejik önem de bakanlık veya kamu kurumu tarafından gerekçelendirilir; özel bir işverenin kendi beyanı yetmez.

Önceki metinde sayılan “şirket güvenlik politikalarının sürdürülmesi” ve “çalışma ortamında huzur” gerekçeleri, özel bir işverene güvenlik soruşturması yetkisi vermez. Uygulamada özel işverenler adaydan, kişinin kendisinin alacağı adli sicil kaydı belgesini ister; bu belge 7315 m.4’teki arşiv araştırmasıyla aynı şey değildir, çünkü arşiv araştırması m.4/1-(ç) gereği devam eden veya sonuçlanmış soruşturma olgularını da kapsar. Ceza mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili veriler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.6’da özel nitelikli kişisel veri sayılır; işverenin bu verileri işlemesi o maddedeki şartlara bağlıdır.

Savunma sanayiinde kişi güvenlik belgesi

Savunma sanayii projelerinde çalışan taşeron personel için asıl belge, 5202 sayılı Savunma Sanayii Güvenliği Kanunu’ndaki Kişi Güvenlik Belgesidir. Kanun, gizlilik dereceli bilgi, belge, proje veya malzemeye nüfuzu gerektiren savunma sanayii konularıyla ilgisi olan her kişi için bu belgenin, projenin uygulanacağı tesis için de Tesis Güvenlik Belgesinin alınmasını zorunlu tutar (m.6). Belge alınmadan gizlilik dereceli bilgi açıklanamaz, bu bilgilerin bulunduğu yerlere girilemez ve gizlilik dereceli bilgi içeren alt sözleşme çalışmalarına katılınamaz.

Belgeyi veren makam Milli Savunma Bakanlığıdır (m.3-g). Gereken güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması bu makamın talebi üzerine Milli İstihbarat Teşkilatı, Emniyet Genel Müdürlüğü veya mahalli mülki idare amirliklerince yaptırılır ve sonuç makama bildirilir (m.4-b). Yönetmelik m.11/4-g de 5202 kapsamındakileri, talebi Cumhurbaşkanlığına iletilen gruplar arasında sayar. Kanunun kapsamı yalnız kamu kurumları değil, savunma sanayii alanında faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişiler ile bunların tesisleridir (m.2); dolayısıyla bir savunma şirketine iş yapan alt yüklenicinin çalışanı da bu belgeye tabi olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Taşeron güvenlik soruşturması nedir?

Taşeron güvenlik soruşturması, alt işveren üzerinden bir kamu kurumunda ya da güvenlik bakımından hassas bir işte çalışacak kişiler hakkında, MİT, Emniyet Genel Müdürlüğü veya mülki idare amirliklerince yapılan araştırmadır. Hukuki dayanağı 7315 sayılı Kanun, özel güvenlik görevlilerinde 5188 sayılı Kanun, savunma sanayiinde 5202 sayılı Kanundur. Araştırma adli sicil, aranma, tahdit, mahkeme kararları ve soruşturma olgularıyla örgüt irtibatı gibi kanunda sayılı kalemlerle sınırlıdır; referans ya da iş deneyimi incelemesi kapsamda değildir.

Taşeron güvenlik soruşturması nasıl yapılır?

Taşeron güvenlik soruşturması, işçiyi çalıştıracak kurumun talebiyle başlar; talep listesine kimlik, adres, iletişim, okul ve son işyeri bilgileri yazılır. Araştırmayı yapan birim mevcut kayıtları tarar, gerektiğinde yerinden araştırma yapar ve yorum içermeyen olgusal verileri kurumdaki Değerlendirme Komisyonuna iletir. Komisyon gerekçeli görüşünü atamaya yetkili amire sunar. Sosyal medya paylaşımları ayrı bir araştırma kalemi değildir; bir paylaşım ancak hakkında soruşturma açılmışsa arşiv araştırmasında olgu olarak görünür.

Taşeron güvenlik soruşturması kimler için zorunludur?

Kamu görevine ilk defa veya yeniden atanacak herkes için arşiv araştırması, gizlilik dereceli birimlerde, askeri ve kolluk teşkilatlarında, cezaevlerinde ve stratejik önemi haiz birim, proje, tesis veya hizmetlerde çalışacaklar için ayrıca güvenlik soruşturması zorunludur. Özel güvenlik görevlilerinde 5188 m.10-h, savunma sanayiinde 5202 m.6 aynı sonucu doğurur. Bu durumların dışında özel bir işverenin kendi inisiyatifiyle güvenlik soruşturması yaptırma yetkisi yoktur.

Taşeron güvenlik soruşturması ne kadar sürer?

Talebin araştırmayı yapacak birime ulaşmasından itibaren arşiv araştırması en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması en geç 60 iş günü içinde sonuçlandırılır (Yönetmelik m.11/7). Özel güvenlik görevlilerinde valilik soruşturmayı bir ay içinde tamamlar (5188 m.11/1). Kurumun talebi göndermesi, komisyon değerlendirmesi ve atama aşamaları için süre öngörülmemiştir; bu yüzden toplam bekleme bu sürelerden uzun olabilir.

Taşeron güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanırsa ne olur?

Sonuç kişiye “olumsuz rapor” olarak değil, bir işlem olarak yansır: atamama, kadroya almama, özel güvenlik kimliğinin verilmemesi veya iptali ya da iş sözleşmesinin feshi. Sürekli işçinin sözleşmesi feshedilirse tebliğden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur, anlaşma olmazsa iki hafta içinde işe iade davası açılır. Valilik ve atamaya yetkili amir işlemlerine karşı ise yazılı bildirimden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır.

Taşeron işçiye arşiv araştırması yapılır mı?

Bir kamu kurumuna sürekli işçi, sözleşmeli personel ya da memur olarak ilk defa veya yeniden atanacaksa evet; 7315 m.3/1 arşiv araştırmasını statü ve çalıştırma şekli ayrımı yapmadan herkese uygular. Yalnız alt işveren firmasının işçisi olarak kalan ve kamu görevine atanmayan biri hakkında bu madde uygulanmaz; onun durumu çalıştığı birimin m.3/2 kapsamında olup olmadığına göre belirlenir.

Özel şirket kendi çalışanına güvenlik soruşturması yaptırabilir mi?

Hayır. Güvenlik soruşturmasını yalnız MİT, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mülki idare amirlikleri yapabilir ve bu birimler yalnız kanuni dayanağı olan talepleri karşılar. Özel bir şirket ancak stratejik önemi haiz bir hizmeti yürütüyorsa ve bu önem ilgili bakanlık veya kamu kurumunca gerekçelendirilmişse kapsama girer; özel güvenlik ve savunma sanayii ise kendi kanunlarıyla düzenlenmiştir.

Kadroya geçen işçinin güvenlik soruşturması olumsuz çıkarsa işten çıkarılır mı?

Kadroya geçmiş sürekli işçi hakkında güvenlik soruşturması kendiliğinden tekrarlanmaz; ancak başka bir göreve atanma, gizlilik dereceli birime geçiş veya özel güvenlik kimliğinin yenilenmesi gibi durumlarda yeniden yapılabilir. Geçici m.23 sürekli işçilerin şartları taşıdıkları sürece istihdam edileceğini söyler. Fesih yapılırsa işe iade davasında feshin geçerli sebebe dayandığını işveren ispat eder.

Taşeron güvenlik görevlisinin güvenlik soruşturmasını kim yapar?

Özel güvenlik görevlisi olarak istihdam edilecekler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını valilik yapar ve bir ay içinde tamamlar. Soruşturma olumlu çıkan ve özel güvenlik temel eğitimini bitiren kişiye valilik çalışma izni verir; soruşturma her kimlik verilmesinde veya ihtiyaç duyulduğunda yenilenir. İşveren, göreve başlayan görevliyi on beş gün içinde valiliğe bildirmek zorundadır.

Eski bir ceza dosyası taşeron işe alımında görünür mü?

Arşiv araştırması yapılan her durumda görünebilir. 7315 m.4/1-(ç) kesinleşmiş mahkeme kararlarını, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarını ve devam eden ya da sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturma olgularını açıkça sayar. Kaydın görünmesi ile atamanın reddedilmesi aynı şey değildir; değerlendirme komisyonda yapılır ve gerekçeli olmak zorundadır.

Güvenlik soruşturması sonucu e-Devlet üzerinden öğrenilir mi?

7315 ve Yönetmelik, araştırma sonucunun e-Devlet üzerinden kişiye gösterilmesini düzenlemez. Sonuç belgeleri kurum dosyasında asgari gizli derecesinde saklanır ve istihbari faaliyete konu olanlar elektronik ortamda tutulamaz (Yönetmelik m.11/7). Kişiye ulaşan, atamama ya da fesih gibi işlemdir; dava açıldığında komisyonun gerekçeli değerlendirmesi mahkemeye sunulur.