Askerde Yaralanma ve Ölümde Askeri Tazminat Davaları Nerede, Ne Zaman Açılır

Askeri tazminat davaları, askerlik görevi sırasında ya da görev nedeniyle yaralanan, hastalanan veya hayatını kaybeden kişilerin ve yakınlarının devlete karşı açtığı tazminat davalarıdır. Davacı bir subay, uzman erbaş, sözleşmeli er ya da askerlik yükümlülüğünü yerine getiren bir er olabilir.

Bu davalarda sonucu çoğu zaman üç soru belirler: dava hangi mahkemede açılacak, idareye başvuru süresi kaçırıldı mı ve sosyal güvenlik kurumunun ya da devletin yaptığı ödemeler tazminattan düşülecek mi? Bu yazıda üçünü de kanun maddeleriyle cevaplıyoruz.

Bir Bakışta: Askeri Tazminat Davaları

Askerde uğranılan zararın karşılığı tek bir ödeme değildir; aylık, nakdi tazminat ve dava yoluyla alınan tazminat ayrı kanallardan gelir.

• Görevli mahkeme: Kural olarak idare mahkemesidir (tam yargı davası). Askeri araçla karayolunda meydana gelen trafik kazasında ise dava adli yargıda görülür; zarar görenin asker olması bunu değiştirmez (KTK m.110/1).
• Süre: Kazada ya da hizmet kusurunda önce idareye başvurulur: olayı öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde olaydan itibaren 5 yıl (İYUK m.13/1). İdare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve 60 günlük dava süresi başlar.
• Askeri Yüksek İdare Mahkemesi yoktur: 2017 Anayasa değişikliğiyle kaldırıldı; bugün dava idare mahkemesinde açılır.
• Manevi tazminat ayrı istenir: Anayasa Mahkemesi, nakdi tazminatın manevi zararı da karşıladığını söyleyen ibareyi iptal etti (E.2024/15, K.2024/159). Karar 21/8/2025’te yürürlüğe girdi.
• Davalı: Kişi değil idaredir. TSK personelinde Milli Savunma Bakanlığı, jandarma ve sahil güvenlik personelinde İçişleri Bakanlığı gösterilir.

Askeri Tazminat Davaları Nedir?

Askeri tazminat davaları, askeri bir faaliyetin ya da askerlik hizmetinin yol açtığı maddi ve manevi zararın idareden istenmesidir. Dayanak Anayasa m.125’in son fıkrasıdır: “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”

Davacı yalnızca asker değildir. Görev sırasında ölen askerin eşi, çocukları ve anne babası kendi adlarına destekten yoksun kalma ve manevi tazminat isteyebilir. Tatbikat, atış ya da askeri araç kazasında zarar gören siviller de aynı yolla idareye başvurur.

Askeri tazminat davalarının temel unsurları şunlardır:

• Zarar: Maddi veya manevi kayıpların varlığı gereklidir. Örneğin; meslek hastalığı, görev esnasında yaralanma veya ölüm.
• Nedensellik Bağı: Zararın askerlik görevi ya da askeri faaliyet nedeniyle meydana geldiği ortaya konmalıdır. İlliyet kurulamazsa, idarenin kusuru olsa bile tazminata hükmedilmez.
• Hukuki Dayanak: Anayasa m.125 ve m.129, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK), zarar kalemleri için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK). TBK m.55 son cümlesi, borçlar kanunu hükümlerinin idari eylem ve işlemlerden doğan bedensel zarar ve ölüm davalarında da uygulanacağını açıkça söyler.

İdarenin sorumluluğu iki temele dayanır. Hizmet kusuru, hizmetin hiç işlememesi, geç işlemesi ya da kötü işlemesidir; güvenlik önlemi alınmamış bir atış alanı veya bakımı yapılmamış bir araç buna örnektir.

Kusur bulunmayan olaylarda idari yargı içtihadı, askerlik hizmetinin taşıdığı özel risk nedeniyle idareyi kusursuz sorumluluk esasına göre de sorumlu tutabilmektedir.

Öne çıkan dava tipleri arasında:

• Görev sırasında meydana gelen kazalar,
• Görev esnasında hastalanma veya yaralanmalar,
• Hukuka aykırı disiplin cezası, sözleşme feshi veya ilişik kesme işlemlerinden doğan zararlar yer alır. Bu son grupta dava önce işlemin iptalini hedefler, tazminat bununla birlikte ya da sonradan istenir.

Askerde Uğranılan Zarar Hangi Yollardan Karşılanır?

Aynı olay için birden fazla kaynaktan ödeme gelebilir. Hangisinin hangisinden düşüleceği bu ayrıma bağlıdır:

Kanal	Kime	Dayanak	Nasıl alınır
Vazife malullüğü aylığı	Görev nedeniyle malul olan personel ve erler	5510 m.47 · 5434 m.56	Sosyal güvenlik kurumuna bildirim ve sağlık kurulu raporu
Nakdi tazminat ve görev malullüğü aylığı	Yalnızca 2330 sayılı Kanunun saydığı görevlerde yaralanan, malul olan veya ölenler	2330 m.2-4	İdari karar, dava gerekmez
Sağlık yardımı	Sözleşmesi sağlık nedeniyle sona eren uzman erbaş ve sözleşmeli er	3269 m.10 · 6191 m.8/4	Kurumca her ay ödenir, en çok 12 ay
Tam yargı davası	Zarar gören ve yakınları	İYUK m.2/1-b, m.13	Önce idareye başvuru, sonra idare mahkemesi
Trafik kazası tazminat davası	Askeri araçla kazada zarar görenler	KTK m.110/1	Adli yargı (asliye hukuk)

Askeri Tazminat Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Kural olarak idare mahkemesinde, tam yargı davası olarak açılır. İYUK m.2/1-b tam yargı davasını “idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar” tarafından açılan dava olarak tanımlar. Görev sırasındaki kaza, yetersiz sağlık hizmeti veya güvenlik önlemi eksikliği bu kapsamdadır.

Eskiden askeri personelin davaları Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde görülüyordu. Anayasa’nın 157. maddesi 21/1/2017 tarihli 6771 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı ve geçici hükümle Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kaldırıldı. Bu mahkemeye atıf yapan her kaynak eskimiş bilgi veriyor.

Olay	Yargı yolu	Dayanak
Kışlada, tatbikatta, atışta yaralanma veya ölüm	İdari yargı, tam yargı davası	İYUK m.2/1-b
Askeri araçla karayolunda trafik kazası	Adli yargı	KTK m.110/1
Sözleşme feshi, ilişik kesme, disiplin cezası	İdari yargı, iptal ve tam yargı	İYUK m.2/1-a, m.12
Personelin kişisel kusuru	Dava yine idareye açılır, idare personele rücu eder	Anayasa m.129/5

Askeri Araç Kazasında Dava Neden Adli Yargıda Görülür?

KTK m.110/1 bu konuda açıktır: “İşleteni veya sahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olan araçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkin olanları dâhil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları, adli yargıda görülür. Zarar görenin kamu görevlisi olması, bu fıkra hükmünün uygulanmasını önlemez.”

Yani askeri kamyonun devrildiği bir kazada yaralanan er, davasını idare mahkemesinde değil asliye hukuk mahkemesinde açar. Anayasa Mahkemesinin 2024 tarihli kararına konu dava da tam böyle bir dosyadır. Operasyon sırasında askeri araç kazasında ölen askerin yakınlarının davası Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesinde görülüyordu.

KTK’nın uygulama alanı karayolları ile kamuya açık alanlardır (m.2). Kamuya kapalı bir kışla ya da tatbikat alanında meydana gelen araç olayında KTK’nın uygulanıp uygulanmayacağı olayın yerine göre değerlendirilir. Yanlış yargı yoluna başvurmak davayı usulden reddettirir.

Yine de İYUK m.13/2 bir güvence tanır: adli yargıda açılıp görev yönünden reddedilen tam yargı davasında, idari yargıya giderken idareye yeniden başvurmak gerekmez.

Askeri Tazminat Davasında Davalı Kimdir?

Davalı, zarara yol açan personel değil idaredir. Anayasa m.129/5: “Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabilir.”

Kara, deniz ve hava kuvvetleri personelinde davalı Milli Savunma Bakanlığı, jandarma ve sahil güvenlik personelinde İçişleri Bakanlığıdır. Uzman Erbaş Kanunu ve Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu da işlemleri bu iki bakanlığa bağlar.

Hasım yanlış gösterilirse dava reddedilmez; mahkeme dilekçeyi gerçek hasma tebliğ ettirir ve dava tarihi korunur (İYUK m.15/1-c). Ayrıntısı idari yargıda husumet yazısında.

Askerde Yaralanma Tazminatında Zamanaşımı ve Süreler

Askerde yaralanmada süre, olayın türüne göre iki ayrı rejime bağlıdır. İdari yargı yolunda kanun “zamanaşımı” değil idareye başvuru süresi koyar; bu süre kaçırılırsa dava açılamaz.

Yol	Süre	Başlangıç	Dayanak
İdareye başvuru (eylemden doğan zarar)	1 yıl	Olayın öğrenildiği tarih	İYUK m.13/1
İdareye başvuru, üst sınır	5 yıl	Olay tarihi	İYUK m.13/1
İdarenin cevap süresi	30 gün	Başvuru	İYUK m.13/1
Dava açma süresi	60 gün	Ret cevabının tebliği ya da 30 günün dolması	İYUK m.7/1
İptal davası (fesih, ilişik kesme)	60 gün	Yazılı bildirim	İYUK m.7/1, Anayasa m.125
Askeri araçla trafik kazası	2 yıl / 10 yıl	Zararı ve sorumluyu öğrenme / olay	KTK m.109/1
Trafik kazasında yaralanma veya ölüm	8 yıl / 15 yıl	Olay tarihi	KTK m.109/2, TCK m.66

⚠️ İnternette yaygın olarak “idare 60 gün içinde cevap vermek zorundadır” yazılır. Kanunun lafzı farklıdır: İdari Yargılama Usulü Kanunu m.13/1’e göre istek hakkında otuz gün içinde cevap verilmezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava açılabilir. 60 gün, cevaptan sonra işleyen dava süresidir.

Vazife malullüğü aylığında durum farklıdır. 5510 m.47, kamu idaresine olayı Sosyal Güvenlik Kurumuna en geç 15 iş günü içinde bildirme yükümlülüğü getirir. Bildirimi kişinin kendisi veya hak sahipleri de yapabilir. Süresinde bildirilmeyen olayda aylık, sonradan yapılan bildirim üzerine kanunun zamanaşımı hükümleri dikkate alınarak bağlanır.

Uzman Erbaş Tazminat Davaları

Uzman erbaş tazminat davaları, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma veya Sahil Güvenlikte görev yapan uzman erbaşların görevden doğan zararları ya da hukuka aykırı işlemler nedeniyle idareye karşı açtığı davalardır. Bunlar hukuk davası değil idari davadır. Uzman erbaşın idareyle ilişkisi sözleşmeye dayansa da fesih ve ilişik kesme kararları idari işlemdir.

Uzman erbaşlar sözleşmeli statüde görev yapar; bu nedenle iki tür uyuşmazlık öne çıkar:

• Maddi tazminatlar: Görev sırasında yaralanan uzman erbaşın tedavi giderleri, kazanç kaybı ve çalışma gücü kaybı (TBK m.54).
• Manevi tazminatlar: Görev sırasında yaşanan bedensel zarar nedeniyle uğranan manevi kayıplar (TBK m.56).

Uzman Erbaş Kanunu m.10, sağlık işlemlerinde 211 sayılı TSK İç Hizmet Kanununu uygular.

Sözleşmesi sağlık nedeniyle sona eren ve tedavisi süren uzman erbaşa, en çok on iki ay boyunca görevdeki emsallerinin net maaşının üçte ikisi her ay sağlık yardımı olarak ödenir. Bu süre içinde aynı rahatsızlık nedeniyle malullük aylığı bağlanırsa yardım kesilir.

Uzman Erbaş Tazminat Davaları Hangi Durumlarda Açılır?

• Haksız sözleşme fesihleri: Fesih işlemine karşı yazılı bildirimden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılır. İYUK m.12 üç yol tanır: doğrudan tam yargı, iptal ve tam yargıyı birlikte açmak ya da önce iptal davası açıp kararın tebliğinden sonra tazminat istemek. Ayrıntısı iptal ve tam yargı davası yazısında.
• Görev sırasında yaralanma veya sakatlanma: Kazada hizmet kusuru varsa ya da olay askerlik hizmetinin özel riskinden doğmuşsa maddi ve manevi tazminat istenebilir; önce idareye başvurulur (İYUK m.13).
• Hakaret veya mobbing: Ast-üst ilişkisindeki sistematik baskı hem disiplin hem tazminat konusu olabilir; ispat için mobbing nasıl ispatlanır yazısındaki delil türleri burada da geçerlidir.
• Güvenlik soruşturması nedeniyle alınmama veya ilişik kesme: İşleme karşı iptal davası açılır; süreç uzman erbaş güvenlik soruşturması yazısında.

Uzman Erbaş tazminat davalarında, davacının hak iddialarını ispatlaması önemli bir husustur. Olay tutanağı, komutanlık soruşturma raporu, tanık beyanları ve sağlık kurulu raporları dosyanın omurgasıdır. Olayla ilgili ceza soruşturmasında takipsizlik ya da beraat kararı çıkması idari yargıdaki tazminat talebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz; hizmet kusuru, personelin cezai sorumluluğundan ayrı değerlendirilir.

Sözleşmeli Erbaş ve Er Tazminat Davaları

Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma ve Sahil Güvenlik bünyesinde görev yapan sözleşmeli erbaş ve erler, 22/3/2011 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanununa tabidir. Sözleşmeli erbaş ve er tazminat davaları, çoğunlukla görev sırasındaki kaza, meslek hastalığı ya da sözleşmenin hukuka aykırı feshi nedeniyle açılır.

6191 m.8/1, görev esnasında ya da görevinden dolayı saldırıya veya kazaya uğrayan ya da meslek hastalığına yakalanan sözleşmeli erbaş ve erin iyileşinceye kadar ilişiğinin kesilmeyeceğini, izinli sayılacağını söyler. Sıhhi arızası devam eden ve kendisinden yararlanılamayacağı anlaşılan kişi hakkında 5510 sayılı Kanun uygulanır.

Sözleşmesi sağlık nedeniyle sona eren sözleşmeli erbaş ve ere de, tedavisi sürüyorsa, on iki ayı geçmemek üzere görevdeki emsallerinin aylık net ücretinin üçte ikisi sağlık yardımı olarak ödenir (m.8/4). Bu ödemeden kesinti yapılmaz.

İstifa eden ya da sözleşmesi feshedilen personelin idareye ödemesi gereken eğitim gideri, bu yazının konusu olan tazminattan farklı bir borçtur. Onu istifa eden sözleşmeli er ve erbaşların tazminat borcu yazısında ele aldık.

Sözleşmeli Erbaş ve Erler Hangi Durumlarda Tazminat Talep Edebilir?

Aşağıdaki durumlarda sözleşmeli erbaş ve erlerin tazminat davası açma hakkı doğabilir:

• Görev sırasında meydana gelen kazalar: Eğitimde, tatbikatta ya da fiili görev sırasında yaşanan kazalar neticesinde ortaya çıkan fiziksel veya psikolojik zararlar.
• Çalışma koşullarından kaynaklanan zararlar: Koruyucu ekipmanın verilmemesi, eğitim ve tatbikatta güvenlik kurallarına uyulmaması gibi hizmet kusuru sayılabilecek durumlar.
• Görev kazası ve meslek hastalıkları: Kamu personeli için bunun karşılığı iş kazası değil vazife malullüğüdür; 5510 m.47 görevi yaparken, idarece görevlendirilen başka bir işte, idarenin sağladığı taşıtla işe gidiş-dönüşte veya işyerinde meydana gelen kazayı bu kapsamda sayar.
• Hukuka aykırı işlem ve muameleler: Disiplin cezalarının veya sözleşme feshinin hukuka aykırı olması; bu durumda önce işlemin iptali istenir.

Dava Süreci ve Önemli Noktalar

Sözleşmeli erbaş ve erler tarafından açılan tazminat davalarında, olayların somut delillerle ispatlanması büyük önem taşır. Bu nedenle:

• Tanık beyanları ve görev sırasında tutulan tutanaklar delil olarak kullanılabilir.
• Sağlık raporları ve doktor tespitleri zararı belgelemek açısından kritik rol oynar.
• İdareye başvuru şartı olayın türüne bağlıdır. Kaza gibi bir idari eylemde dava açmadan önce idareye başvurmak zorunludur (İYUK m.13). Fesih gibi bir idari işlemde ise başvuru ihtiyaridir; yapılırsa dava süresini durdurur (İYUK m.11).

Delillerin kaybolma ihtimali varsa dava açılmadan önce de delil tespiti istenebilir. İYUK m.31, delillerin tespiti konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanununu uygular.

Askerlik Yapan Er ve Erbaşların Tazminat Hakları

Askerlik yükümlülüğünü yerine getiren er ve erbaşlar sözleşmeli personelden farklı bir rejime tabidir. 5510 m.6/1-d, askerlik hizmetini er ve erbaş olarak yapanları kısa ve uzun vadeli sigorta kollarının dışında tutar. Bu yüzden erlerin vazife malullüğü 5434 sayılı Kanunun 56. maddesine bağlıdır.

5434 m.56’ya göre muvazzaf, yedek ve gönüllü erlerin silah altında bulundukları esnada veya celp ve terhislerinde sevkleri sırasında vazife malulü olmaları hâlinde, öğrenim durumlarına göre belirlenen giriş derece ve kademe tutarının %70’i üzerinden aylık bağlanır. Yedek subay ve yedek astsubay okulu öğrencileri de aynı hükümdedir.

Aylık ile dava birbirinin alternatifi değildir. Aylık sosyal güvenlik hakkıdır; tazminat davası ise aylığın karşılamadığı zarar ve manevi zarar için açılır.

Askerde Ayağım Kırıldı, Tazminat Alabilir miyim?

Kırığın nasıl oluştuğu ve kalıcı iz bırakıp bırakmadığı belirleyicidir. Ayrım şöyle yapılır:

1. Kalıcı malullük yoksa vazife malullüğü aylığı bağlanmaz. Ancak tedavi süresince uğranılan zarar ve manevi zarar için idareye başvurulabilir.
2. Kırık eğitim, nöbet, tatbikat veya görev sırasında oluştuysa olay askerlik hizmetine bağlıdır. Tedbir eksikliği varsa hizmet kusuru, yoksa hizmetin özel riski tartışılır.
3. Kırık askeri araçla karayolunda kazada oluştuysa dava adli yargıda açılır (KTK m.110/1). Bu durumda KTK m.109’daki süreler uygulanır.
4. Kalıcı işlev kaybı kaldıysa sağlık kurulu raporuyla vazife malullüğü değerlendirilir. Tazminat davasında çalışma gücü kaybı bilirkişi hesabıyla belirlenir.

Olay tutanağının, revir kayıtlarının ve ilk müdahale raporunun terhisten önce istenmesi, sonradan illiyet bağının kurulmasını kolaylaştırır.

Görev Nedeniyle Maruz Kalınan Zararlarda Tazminat Davaları

Askeri personel, görevleri esnasında çeşitli tehlikeler ve zor koşullarla karşılaşabilir. Görev nedeniyle ortaya çıkan zararlar, kişisel ya da maddi olabilir ve bu durumda tazminat davası açılabilir. Bu tür davalar, hem fiziksel hem de psikolojik zararlar açısından önemli bir yer tutar.

Görev nedeniyle maruz kalınan zararlar kapsamında şu durumlar değerlendirilebilir:

• Fiziksel Yaralanmalar: Askeri görev sırasında meydana gelen kazalar, silahlı çatışmalar veya eğitim kazaları sonucu oluşan yaralanmalar.
• Maddi Kayıplar: Görev esnasında kullanılan kişisel malların zarar görmesi veya tamamen kaybolması.
• Psikolojik Zararlar: Görev kaynaklı travmatik olaylardan dolayı oluşan ve tıbbi olarak belgelenen rahatsızlıklar.

Bu tür zararların tazmini için, ilk olarak zarar gören tarafın zararını belgelemesi gereklidir. Örneğin:

• Olay raporları,
• Sağlık raporları,
• Maddi kayıpları gösteren belgeler.

Mahkeme olayın görevle bağlantısını, idarenin aldığı önlemleri ve zararın boyutunu birlikte değerlendirir. Tanık anlatımları, komutanlığın idari soruşturma dosyası ve varsa ceza dosyasındaki bilirkişi raporları bu değerlendirmenin dayanağıdır. Bu tür davalar, askeri personelin haklarının korunması için yasal bir zemindir ve mağduriyetleri gidermek amacı taşır.

Görev Sırasında Zarar Gören Asker Hangi Tazminat Kalemlerini İsteyebilir?

Görev sırasında zarar gören personel veya yakınları, TBK’da sayılan kalemleri ayrı ayrı ister. Görev nedeniyle maruz kalınan zararlar için tazminat davaları bu kalemlerin toplamı üzerinden kurulur.

Durum	İstenebilecek kalem	Dayanak
Yaralanma	Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı, ekonomik geleceğin sarsılması	TBK m.54
Yaralanma	Manevi tazminat	TBK m.56/1
Ağır yaralanma veya ölüm	Yakınlara manevi tazminat	TBK m.56/2
Ölüm	Cenaze giderleri, destekten yoksun kalma	TBK m.53

Tazminatın hesaplanmasında iki kural öne çıkar:

1. Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zarardan indirilemez (TBK m.55/1). 2330 sayılı Kanun ise nakdi tazminat ve aylık için özel bir mahsup kuralı koyar (m.6); ayrıntısı aşağıdaki nakdi tazminat bölümünde.
2. Faiz iki döneme ayrılır: 16/7/2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla TBK m.55’e eklenen fıkraya göre çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatında kazancın bilindiği döneme olay tarihinden, bilinemediği döneme karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir.

Ölüm hâlinde hak sahiplerinin kimler olduğu ve destek ilişkisinin nasıl kurulduğu destekten yoksun kalma tazminatını kimlerin talep edebileceği yazısında anlatılmıştır. Görev nedeniyle maruz kalınan zararların tazmini, hem bireysel adaletin sağlanması hem de askerlerin haklarının korunması açısından hukuki bir gerekliliktir.

Nakdi Tazminat Alan Asker Ayrıca Manevi Tazminat İsteyebilir mi?

Evet. Anayasa Mahkemesi 24/9/2024 tarihli, E.2024/15, K.2024/159 sayılı kararıyla 2330 sayılı Kanunun 6. maddesindeki “…ve manevi…” ibarelerini oybirliğiyle iptal etti. İptal, kararın yayımından dokuz ay sonra, 21/8/2025’te yürürlüğe girdi.

Kararın gerekçesi belirlilik ilkesidir. Mahkemeye göre idarenin maddi ve manevi zarar karşılığı olarak yaptığı ödemenin ne kadarının manevi zarara ait olduğunu gösteren bir ölçüt yoktu; bu nedenle kural Anayasa m.2’ye aykırıydı.

	21/8/2025 öncesi	Bugün
Nakdi tazminat neyin karşılığı	Maddi ve manevi zarar	Yalnızca maddi zarar
Manevi tazminat davasında mahsup	Nakdi tazminat göz önünde tutuluyordu	Mahsup dayanağı kalmadı
Maddi tazminat davasında mahsup	Göz önünde tutulur	Göz önünde tutulur (m.6/2)

2330 Sayılı Kanun Kimleri Kapsar?

Nakdi tazminat her askeri kazada ödenmez. 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun m.2, kapsamı görev türüne göre sayar:

• İç güvenlik ve asayişin korunması, kaçakçılığın önlenmesi, takibi ve soruşturulması ile trafik ve yol güvenliğinde görevlendirilen Silahlı Kuvvetler mensupları, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve MİT personeli,
• TSK, Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyette patlayıcı maddelerin incelenmesi, muhafazası, nakli ve imhasında görevlendirilenler,
• Orman yangınlarını söndürme çalışmalarında fiilen görevlendirilenler,
• Bu görevler nedeniyle saldırıya uğrayan eş, çocuk, anne, baba ve kardeşler.

Tutarlar m.3’te en yüksek devlet memuru brüt aylığına (ek gösterge dahil) bağlanmıştır:

Durum	Nakdi tazminat
Ölüm (kanuni mirasçılara)	100 katı
Yaşamak için gerekli hareketleri yapamayacak derecede malul olma	200 katı
Diğer engellilik hâlleri	Ölüm tutarının %25’i ile %75’i arası, engellilik derecesine göre
Yaralanma	Ölüm tutarının %20’sini geçmemek üzere

Ayrıca m.4’e göre görev malullüğü aylığı %25 artırılarak ödenir. Görevi sona erdikten sonra ortaya çıkan zarar da, önceki görevden kaynaklandığı belgelenirse kapsamdadır (m.5).

Uçak ve Helikopter Kazalarından Doğan Zararlar

Askeri görevler sırasında meydana gelen uçak ve helikopter kazaları, ciddi can kaybına ve maddi zararlara yol açabilir. Bu tür kazalardan doğan zararların tazmini, hem kazaya karışan personelin hem de üçüncü şahısların haklarını koruma açısından büyük önem taşır. Ancak bu süreç, belirli yasal prosedürleri ve şartları beraberinde getirir.

Öne çıkan durumlar şunlardır:

• Görev sırasında meydana gelen kazalar: Görevli personelin hayatını kaybetmesi ya da yaralanması durumunda ailesi ya da kendisi, tazminat taleplerinde bulunabilir.
• İhmalkarlık sonucu kazalar: Bakım ve denetim eksikliğinden doğan kazalarda dava bakım personeline değil idareye açılır; idare, kusurlu personele sonradan rücu eder (Anayasa m.129/5).
• Üçüncü şahısların zarar görmesi: Kazalar sadece görevli personeli değil, çevredeki kişileri de etkileyebilir. Bu durumda mağdur olan üçüncü şahıslar da tazminat davası açma hakkına sahiptir.

Bu davalarda, kaza raporları, bilirkişi incelemeleri ve diğer deliller büyük rol oynar. Özellikle askeri araçların teknik arızaları ya da insan hatası gibi durumlar detaylı şekilde incelenir. Hava aracı kazası karayolu trafik kazası olmadığı için KTK m.110 uygulanmaz; dava idare mahkemesinde, tam yargı davası olarak açılır.

Tazminat türleri:

• Manevi tazminat: Ölüm hâlinde yakınların, ağır yaralanmada zarar görenin ve yakınlarının manevi zararı için istenir (TBK m.56).
• Maddi tazminat: Cenaze masrafları, kaybedilen gelir ya da tedavi giderlerini kapsar.

Uçak ve helikopter kazalarında teknik inceleme raporları çoğu zaman gizlilik dereceli olur. Mahkeme bu belgeleri idareden isteyebilir. Bu nedenle dilekçede hangi raporun hangi olguyu ispatlayacağının açıkça yazılması, raporların dosyaya getirtilmesini kolaylaştırır.

Askeri Tazminat Davaları Emsal Yargı Kararlarının Özellikleri

Askeri tazminat davalarında yargı kararları, genellikle davanın içeriği, deliller ve hukuki dayanaklar çerçevesinde şekillenir. Bu tür davalarda yargı organlarının verdiği kararlar, emsal niteliği taşıyabilir ve benzer davalarda rehber olarak kullanılabilir.

İdari yargı yolunda son söz Danıştay, askeri araçla trafik kazasında ise Yargıtay kararlarıdır. Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin eski kararları ise bugün yalnızca yol gösterici niteliktedir.

Anayasa Mahkemesinin E.2024/15, K.2024/159 sayılı kararı, bu alanda son yıllardaki en önemli kırılmadır. Kararın doğrudan sonucu, manevi tazminat davasında nakdi tazminatın mahsup gerekçesi olarak ileri sürülememesidir.

Yargı Kararlarında Sık Karşılaşılan Hususlar:

• Kişisel Kusur ve Hizmet Kusuru Ayrımı: Mahkemeler zararın hizmetin kötü işlemesinden mi yoksa personelin kişisel kusurundan mı doğduğunu inceler. Her iki durumda da dava idareye açılır; ayrım idarenin personele rücu edip edemeyeceğini belirler.
• Delillerin İncelenmesi: Olayın detaylı bir şekilde incelenmesi ve delillerin değerlendirilmesi, yargı kararının temelini oluşturur.
• Tazminat Miktarının Belirlenmesi: Bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatı TBK hükümlerine göre bilirkişi hesabıyla belirlenir (TBK m.55). Hâkim hesaplanan tazminatı hakkaniyet gerekçesiyle artıramaz veya azaltamaz.
• Zarar Görenin Kusuru: Emir dışına çıkma veya güvenlik kuralını ihlal etme gibi durumlar tazminattan indirim sebebi olabilir. Vazife malullüğünde ise alkol, emir ve mevzuat dışı hareket ve intihara teşebbüs gibi hâller aylığı tamamen dışarıda bırakır (5510 m.47).

Örneğin, bir görev sırasında yaralanan askerin açtığı tazminat davasında, mahkeme olayın oluş biçimini, personelin görev tanımını ve kazanın olası ihmal kaynaklarını dikkate alarak hüküm verir.

Sonuç olarak, askeri tazminat davalarında yargı kararlarının dikkatle incelenmesi ve hukuki sürecin bu kararlar ışığında şekillendirilmesi, talebin doğru kurulmasına yardımcı olur. Emsal kararların doğru bir şekilde sunulması hukuki çerçevenin güçlendirilmesine katkı sağlar.

Askeri Tazminat Davası Açmak İçin Neler Yapılmalı?

Askeri tazminat davası açmak isteyen bireylerin dikkat etmesi gereken belirli adımlar bulunmaktadır. Süreç şu sırayla ilerler:

• Durum Tespiti Yapmak: Öncelikle maruz kalınan zararın net bir şekilde tespit edilmesi gerekir. Olay tutanağı, komutanlık soruşturma dosyası, revir ve hastane kayıtları, tanık isimleri toplanmalıdır. Sağlık kurulu raporu hem vazife malullüğü hem de tazminat hesabı için temel belgedir.
• Hukuki Destek Almak: Yargı yolunun ve sürenin doğru belirlenmesi hak kaybını önler. Özellikle olay askeri araç kazası ise dava adli yargıda, diğer hâllerde idari yargıda açılır; yanlış yolun seçilmesi zaman kaybettirir.
• İdareye Başvuru: Kaza ve hizmet kusurunda dava açmadan önce Milli Savunma Bakanlığına ya da İçişleri Bakanlığına yazılı başvuru yapılır. Başvuruda istenen tazminat kalemleri ve tutarları belirtilir; başvuru tarihi ispatlanabilir olmalıdır.
• Dilekçe Hazırlığı: Dava dilekçesinde talep edilen tazminat miktarı ve gerekçeleri açık bir şekilde belirtilmelidir. Maddi ve manevi tazminat ayrı kalemler olarak yazılır; nakdi tazminat alındıysa bunun hangi kalemden düşüleceği ayrıca tartışılır.
• Başvuru Sürelerine Dikkat Etmek: İdareye başvuru olayın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her hâlde olaydan itibaren 5 yıl içinde yapılır. İdare 30 gün içinde cevap vermezse ya da talebi reddederse 60 gün içinde dava açılır (İYUK m.7, m.13). Fesih gibi işlemlerde ise süre, yazılı bildirimden itibaren 60 gündür.
• Yetkili Mahkemeye Başvuru: Tam yargı davasında yetkili idare mahkemesi sırayla belirlenir: önce zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözmeye yetkili yer, sonra hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer, son olarak davacının yerleşim yeri (İYUK m.36). Trafik kazasında dava sigortacının şubesinin veya acentenin bulunduğu yerde ya da kazanın olduğu yerde açılabilir (KTK m.110).

Tam yargı davasının genel işleyişi için tam yargı davası nedir, idareden nasıl tazminat alınır yazısına bakabilirsiniz. Subay ve astsubayların mecburi hizmet borcu ise ayrı bir konudur; TSK mecburi hizmet istifa durumunda tazminat yazısında ele alınmıştır.

Askerde Yaşanan Zarar İçin Dosyanızı Birlikte İnceleyelim

Askerde uğranılan zararda ilk karar, davanın hangi yargı yolunda açılacağı ve idareye başvuru süresinin dolup dolmadığıdır. Olay tutanağı, sağlık raporları ve varsa nakdi tazminat ya da aylık kararlarıyla birlikte dosyanızı değerlendirebiliriz. Tazminat davalarındaki çalışma alanımız için tazminat hukuku sayfasına, ölümlü olaylar için destekten yoksun kalma tazminatı sayfasına bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Askeri tazminat ve TSK tazminatı ne kadar?

Sabit bir tutar yoktur. Dava yoluyla istenen tazminat, zarar görenin geliri, yaşı, malullük oranı ve kusur durumuna göre bilirkişi tarafından TBK m.53-55 esaslarıyla hesaplanır. Yalnızca 2330 sayılı Kanun kapsamındaki nakdi tazminat kanunda formüle bağlanmıştır: ölümde en yüksek devlet memuru brüt aylığının 100 katıdır.

Askerde yaralanma tazminatında zamanaşımı ne kadar?

İdari yargı yolunda idareye başvuru süresi, olayın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde olay tarihinden itibaren 5 yıldır (İYUK m.13/1). Askeri araçla karayolunda trafik kazasında ise KTK m.109 uygulanır: kural 2 yıl ve 10 yıl, yaralanmada 8 yıl, ölümde 15 yıl.

TSK aleyhine dava açmak için önce başvuru şart mı?

Kaza gibi bir idari eylemden doğan zararda evet; dava açmadan önce ilgili bakanlığa başvurmak zorunludur (İYUK m.13/1). Sözleşme feshi veya disiplin cezası gibi bir idari işlemde başvuru ihtiyaridir, doğrudan 60 gün içinde iptal davası açılabilir.

Askeri tazminat davası hangi mahkemede açılır?

Kural olarak idare mahkemesinde, tam yargı davası olarak açılır. Askeri araçla karayolunda meydana gelen trafik kazasında ise adli yargı görevlidir; KTK m.110/1 zarar görenin kamu görevlisi olmasının bu kuralı değiştirmediğini açıkça yazar. Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 2017’de kaldırılmıştır.

Askerde görev sırasında yaralanma vazife malullüğü sayılır mı?

Yaralanma kalıcı bir malullüğe yol açtıysa ve görevle bağlantılıysa sayılabilir. Personel için 5510 m.47, askerlik yapan erler için 5434 m.56 uygulanır. Alkol, emir ve mevzuat dışı hareket, yasak fiil ve intihara teşebbüsten doğan malullük vazife malullüğü sayılmaz (5510 m.47).

Silahlı Kuvvetler tazminatı davası kime karşı açılır?

Zarara yol açan komutana veya personele değil, idareye açılır (Anayasa m.129/5). Kara, deniz ve hava kuvvetlerinde davalı Milli Savunma Bakanlığı, jandarma ve sahil güvenlikte İçişleri Bakanlığıdır. Hasım yanlış gösterilse bile dava reddedilmez, gerçek hasma tebliğ edilir.

Nakdi tazminat aldıktan sonra manevi tazminat davası açılabilir mi?

Açılabilir. Anayasa Mahkemesi 2330 m.6’daki “…ve manevi…” ibaresini iptal etti (E.2024/15, K.2024/159) ve iptal 21/8/2025’te yürürlüğe girdi. Nakdi tazminat artık yalnızca maddi zararın karşılığıdır ve maddi tazminat hesabında göz önünde tutulur.

Askeri kaza geçirenlerin hakları nelerdir?

Kaza geçiren asker tedavi hakkından, koşulları varsa vazife malullüğü aylığından ve 2330 kapsamındaki görevlerde nakdi tazminattan yararlanır. Uzman erbaş ve sözleşmeli ere sözleşmesi sağlık nedeniyle biterse 12 aya kadar sağlık yardımı ödenir. Bunların karşılamadığı zarar ve manevi zarar için dava açılır.

Şehit yakınları hangi tazminatları isteyebilir?

Eş, çocuklar ve ölenin desteğinden yararlanan diğer yakınlar destekten yoksun kalma tazminatı ister (TBK m.53). Yakınlar ayrıca manevi tazminat isteyebilir (TBK m.56/2). Ölüm 2330 kapsamındaki bir görevde gerçekleştiyse nakdi tazminat ve aylık da bağlanır.

Askerlikte başlayan psikolojik rahatsızlık için tazminat istenebilir mi?

İstenebilir; ancak rahatsızlığın askerlik hizmetiyle bağlantısı tıbbi belgeyle kurulmalıdır. Revir ve hastane kayıtları, sağlık kurulu raporu ve olayı anlatan tanıklar illiyet bağının temel delilleridir. Görev sırasında yaşanan somut bir olay ya da gözetim eksikliği ortaya konamazsa talep reddedilebilir.

Sözleşmeli er tazminatı ile askeri tazminat davası aynı şey mi?

Hayır. “Sözleşmeli er tazminatı” çoğu zaman istifa eden veya sözleşmesi feshedilen personelin idareye ödemesi gereken eğitim gideri borcunu anlatır. Askeri tazminat davası ise zarar gören personelin idareden alacağıdır. İki konu birbirinden bağımsızdır.