AİHM Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır?

AİHM bireysel başvuru nasıl yapılır diye araştıranların en sık karşılaştığı iki bilgi, formun İngilizce ya da Fransızca doldurulması gerektiği ve başvurunun bir ücrete bağlı olduğudur; ikisi de yanlıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) başvuru formu Türkçe doldurulabilir, Mahkeme hiçbir harç ya da dosya ücreti almaz ve başvuru, asıl imzaları taşıyan kâğıt formun Strazburg’a posta ile gönderilmesiyle yapılır.

Başvurunun kaderini çoğu zaman hukuki argümandan önce biçim belirler. Mahkemenin 2026/1 tarihli form doldurma notlarına göre gerekli alanlardan biri boş bırakılan ya da zorunlu belgesi eksik olan başvuru için dosya hiç açılmaz, gönderilen belgeler saklanmaz ve dört aylık süre işlemeye devam eder. Aşağıdaki bölümler, formu indirmekten postaya vermeye kadar her adımı bu kurallara göre anlatır.

Bir Bakışta: AİHM Bireysel Başvuru

AİHM’e başvuru, iç hukuk yolları tükendikten sonra resmî formun eksiksiz doldurulup imzalı hâliyle postalanmasından ibarettir.

• Ücret: Mahkeme başvuru için harç, dosya ücreti ya da masraf almaz. Başvurucunun katlandığı gider fotokopi ve posta masrafıdır; avukatla çalışılırsa avukatlık ücreti ayrıca doğar.
• Dil: Form Türkçe doldurulabilir. Mahkeme dosyayı Hükümete bildirirse bundan sonraki yazışmalar İngilizce ya da Fransızca yürür.
• Gönderim: Yalnız posta. Faks, e-posta ya da Strazburg’a elden teslim başvuru yerine geçmez; başvuru tarihi posta damgasının tarihidir.
• Süre: Son iç hukuk kararından itibaren dört ay. Türkiye bakımından bu karar kural olarak Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararıdır.
• Eksik form: Dosya açılmaz, süre kesilmez. Yeniden ve eksiksiz başvuru gerekir.

AİHM Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır, Yedi Adımda Süreç

AİHM bireysel başvuru nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı şudur: Mahkemenin internet sitesindeki güncel form indirilir, bütün zorunlu alanlar formun kendi sayfalarında doldurulur, kararların ve delillerin kopyaları sıralanıp numaralanır ve paket, imzalı asıl formla birlikte Mahkeme Yazı İşleri Müdürlüğüne postalanır.

Adımların sırası önemlidir, çünkü her adım bir öncekinin eksiksiz yapılmasını varsayar:

1. İç hukuk yollarının tükendiğini kontrol edin. Türkiye’de bu, olağan kanun yollarının ardından kural olarak Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılmış olması demektir.
2. Son kararın tarihini belgeleyin. Dört aylık süre bu tarihten işler; tebliğ mazbatası, UYAP bildirimi ya da zarf gibi tarihi gösteren bir belge gerekir.
3. Formu Mahkemenin sitesinden indirin. Form Adobe Reader 9 ve üstü sürümlerde çalışır; bilgisayarda doldurulması Mahkemece özellikle tavsiye edilir.
4. Olayları, ihlal iddialarını ve kabul edilebilirlik bilgilerini formun içine yazın. “Ekteki dilekçeye bakınız” ifadesi kabul edilmez.
5. Belgeleri hazırlayın. Asıllar değil kopyalar; tarih sırasına göre dizilmiş, sayfaları numaralanmış ve zımbalanmamış olarak.
6. İmzaları tamamlayın. Başvurucu, varsa temsilcisi ve avukatı formdaki yetki bölümünü asıl imzalarıyla imzalar.
7. Postaya verin ve kopyasını saklayın. Gönderim makbuzu, sürenin içinde başvurduğunuzun kanıtıdır.

Adım	Nerede yapılır	En sık hata
İç hukukun tüketilmesi	Türk mahkemeleri ve Anayasa Mahkemesi	AYM’ye gitmeden AİHM’e başvurmak
Formun temini	Mahkemenin internet sitesi	Eski ya da elden dolaşan form kullanmak
Formun doldurulması	Formun E, F ve G bölümleri	Olayları yalnız eke yazmak
Belgelerin eklenmesi	Formun I bölümündeki liste	Asıl belge göndermek, sayfa numarası vermemek
Gönderim	Posta	Faksla ya da e-postayla göndermek

Bu yedi adımın her biri aşağıda ayrı bir başlıkta, Mahkemenin kendi kurallarına dayanarak açıklanmaktadır.

AİHM Bireysel Başvuru Şartları

AİHM, başvurunun esasına girmeden önce kabul edilebilirlik şartlarını inceler ve bunlardan biri eksikse ihlal iddiasına hiç bakmaz. Mahkemenin form doldurma notlarına göre incelenen başvuruların yüzde doksanından fazlası kabul edilemez bulunmaktadır; bu oran, şartların baştan kontrol edilmesinin neden belirleyici olduğunu gösterir.

Sözleşmenin 34 ve 35. maddeleri ile form notlarının saydığı şartlar şunlardır:

Şart	Ne anlama gelir	Türkiye uygulamasında dikkat
Sözleşme kapsamında bir hak	Şikâyet, Sözleşme ya da devletin onayladığı bir protokoldeki hakla ilgili olmalıdır	Türkiye 4 ve 12 No.lu Protokolleri onaylamamıştır
Kamu makamının sorumluluğu	Şikâyet devlete, yani yasama, idare ya da yargıya yöneliktir	Özel kişilere ve şirketlere karşı başvuru yapılamaz
Mağdur sıfatı	Başvurucu ihlalden kişisel ve doğrudan etkilenmiş olmalıdır	Ölüm ve kayıp olaylarında yakınlar dolaylı mağdur olabilir
İç hukuk yollarının tüketilmesi	Aynı şikâyet en üst yargı merciine kadar götürülmüş olmalıdır	Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru tüketilmesi gereken yoldur
Dört aylık süre	Son iç hukuk kararından itibaren dört ay	1 Şubat 2022’den önce süre altı aydı
Önemli zarar	Başvurucu önemli bir dezavantaja uğramış olmalıdır	Önemsiz şikâyetler Sözleşmenin 35/3-b maddesiyle reddedilebilir
Aynı şikâyetin başka yerde incelenmemesi	Aynı konu başka bir uluslararası organa götürülmemiş olmalıdır	BM organına yapılmış başvuru formun H bölümünde bildirilir

İç hukuk yollarının tüketilmesi şartında Türkiye’ye özgü bir ayrıntı vardır. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu 23 Eylül 2012’den beri açıktır ve AİHM, Hasan Uzun/Türkiye kararında (başvuru no. 10755/13, 30 Nisan 2013) bu yolun tüketilmesi gereken etkili bir iç hukuk yolu olduğunu kabul etmiştir. Bu nedenle Yargıtay ya da Danıştay kararından sonra doğrudan AİHM’e gidilmesi, çoğu dosyada başvurunun kabul edilemez bulunmasıyla sonuçlanır. Anayasa Mahkemesine başvurunun kendi şartları için Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru şartları yazısına bakabilirsiniz.

Şartlar arasında yaygın bir yanlış anlama da AİHM’in bir üst mahkeme olduğu düşüncesidir. Form notları bunu açıkça reddeder: Mahkeme ulusal mahkemelerin kararlarını bozamaz ya da değiştiremez, yalnızca Sözleşmedeki bir hakkın ihlal edilip edilmediğini inceler. “Mahkeme kararı haksız” demek yetmez; hangi hakkın, hangi olayla ihlal edildiği gösterilmelidir.

AİHM Kimler Başvurabilir?

AİHM’e, Sözleşmedeki bir hakkının taraf devletlerden biri tarafından ihlal edildiğini ileri süren her gerçek kişi, hükümet dışı kuruluş ya da kişi grubu başvurabilir. Başvuru hakkı vatandaşlığa bağlı değildir; Türkiye’de yaşayan yabancılar da Türkiye’ye karşı başvuru yapabilir.

Başvurucu türlerine göre durum şöyledir:

• Gerçek kişiler: Yaş, vatandaşlık ve ehliyet şartı aranmaz. Çocuk ya da kısıtlı kişiler adına veli, vasi veya aile üyesi temsilci olarak başvuruyu yürütebilir.
• Şirketler, dernekler ve vakıflar: Hükümet dışı kuruluş olarak başvurabilirler. Başvuruyu kuruluş adına imzalayan kişinin yetkisi ticaret sicili kaydı, noter onaylı yetki belgesi ya da yönetim organı kararı gibi bir belgeyle gösterilir.
• Kamu tüzel kişileri: Belediyeler ve diğer kamu kurumları devletin parçası sayıldığı için AİHM’e başvuramaz.
• Kişi grupları: Aynı olaydan etkilenen birden fazla kişi başvurabilir, ancak her biri ayrı ayrı mağdur olmalıdır. Başvurucu sayısı ondan fazlaysa, formlara ek olarak Mahkemenin sitesindeki tablo doldurulur.

Mağdur sıfatı konusunda eski metinlerde sık görülen “başkası adına başvuru yapılamaz” ifadesi eksiktir. Kural, kimsenin genel bir kamu yararı iddiasıyla başvuramayacağıdır; ancak yaşam hakkı ihlali ya da zorla kaybetme iddialarında ölen kişinin eşi, çocukları, anne ve babası gibi yakınları kendi adlarına dolaylı mağdur olarak başvurabilir. Başvurucunun bizzat katılamadığı durumlarda ise formun C bölümünde bir temsilci gösterilir.

Hangi Hak İhlalleri AİHM Önüne Götürülebilir

AİHM yalnızca Sözleşmede ve ilgili devletin onayladığı protokollerde yer alan hakların ihlaline ilişkin şikâyetleri inceler. Türkiye’ye karşı yapılan başvurularda en sık karşılaşılan haklar aşağıdaki tablodadır.

Hak	Sözleşme maddesi	Tipik şikâyet
Yaşam hakkı	m.2	Kamu görevlisinin eylemiyle ölüm, etkili soruşturma yapılmaması
İşkence ve kötü muamele yasağı	m.3	Gözaltında kötü muamele, cezaevi koşulları
Özgürlük ve güvenlik hakkı	m.5	Hukuka aykırı gözaltı ya da tutukluluk, uzun tutukluluk
Adil yargılanma hakkı	m.6	Makul sürede yargılanmama, gerekçesiz karar, silahların eşitliği
Özel ve aile hayatına saygı	m.8	Yazışmaların denetlenmesi, çocukla kişisel ilişki
Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü	m.9	İnanç nedeniyle yaptırım
İfade özgürlüğü	m.10	Paylaşım ya da yayın nedeniyle ceza
Toplantı ve örgütlenme özgürlüğü	m.11	Gösteriye müdahale, sendikal faaliyet
Etkili başvuru hakkı	m.13	Şikâyeti inceleyecek iç hukuk yolunun olmaması
Mülkiyetin korunması	1 No.lu Protokol m.1	Kamulaştırma, el koyma, ödenmeyen alacak

Hangi protokolün onaylandığı kontrol edilmeden şikâyet kurulmamalıdır. Türkiye, serbest dolaşım hakkını düzenleyen 4 No.lu Protokol ile genel ayrımcılık yasağını getiren 12 No.lu Protokolü imzalamış ancak onaylamamıştır; bu protokollere dayanan bir şikâyet Türkiye bakımından incelenemez. Ayrımcılık iddiası ise Sözleşmenin 14. maddesiyle, başka bir hakla birlikte ileri sürülebilir.

Şikâyetin somut ve belgeli olması da ayrı bir şarttır. Form notları, iddiaların karar, sağlık raporu, tanık beyanı gibi belgelerle desteklenmesini ister; yalnızca genel bir haksızlık hissine dayanan başvurular “açıkça dayanaktan yoksun” sayılarak reddedilebilir.

AİHM Güncel Başvuru Formu Örneği Nasıl Temin Edilir?

AİHM başvuru formu yalnızca Mahkemenin internet sitesindeki başvurucular bölümünden indirilir; Mahkeme formu herhangi bir kurum aracılığıyla basılı olarak dağıtmaz. Form, Türkçe dahil taraf devletlerin resmî dillerinde yayımlanır ve yanında alan alan açıklama yapan form doldurma notları bulunur.

Formu indirirken şu noktalara dikkat edilmelidir:

• Kaynağı Mahkemenin sitesi olmalıdır. Farklı sitelerde dolaşan PDF’ler eski sürüm olabilir. Güncel form ve notlar AİHM başvuru sayfasında yer alır.
• Form bilgisayarda doldurulmalıdır. Mahkeme, formun indirilip elektronik olarak doldurulmasının işlemleri hızlandıracağını belirtir. Form Adobe Reader 9 ve üzeri sürümlerde, Windows ve Mac işletim sistemlerinde çalışır.
• Doldurulduktan sonra çıktısı alınıp imzalanır. Elektronik doldurmak, elektronik göndermek anlamına gelmez.

“AİHM başvuru formu doldurulmuş örnek” aramasına Mahkemenin verdiği karşılık, doldurulmuş bir dilekçe değil form doldurma notlarıdır: notlar her alanın nasıl doldurulacağını tek tek açıklar ve F bölümü için tek cümlelik bir örnek verir. İnternette dolaşan doldurulmuş örnekler başka bir olaya göre yazıldığı için kopyalanmamalıdır. Her başvuru kendi olaylarını, kendi tarihlerini ve kendi iç hukuk sürecini anlatmak zorundadır.

AİHM Başvuru Formu Nasıl Doldurulur? Nelere Dikkat Etmeliyiz?

AİHM başvuru formu, durumunuza uyan bütün alanlar doldurularak ve olaylar, ihlal iddiaları ile kabul edilebilirlik bilgileri formun kendi sayfalarına yazılarak doldurulur. Mahkemenin kuralı açıktır: uygulanabilir bir alan boş kalırsa form eksik sayılır ve kabul edilmez.

Formun bölümleri ve her bölüme ne yazılacağı şöyledir:

Bölüm	İçerik	Dikkat edilecek nokta
A	Başvurucu (gerçek kişi ya da kuruluş)	Avukatın adresinden ayrı bir posta adresi yazılır
B	Başvurunun yöneltildiği devlet	Türkiye kutusu işaretlenir
C	Gerçek kişinin temsilcisi ve avukatı	Yetki bölümü asıl imzalarla imzalanır
D	Kuruluşun yetkilisi ve avukatı	Yetkiyi gösteren belge eklenir
E	Olayların açıklaması	Tarih sırasıyla, kesin tarihlerle
F	İhlal edilen maddeler ve gerekçesi	Her şikâyet için madde numarası ayrı ayrı
G	İç hukukun tüketilmesi ve dört ay	Son kararın tarihi, mahkemesi ve esas numarası
H	Başka uluslararası başvurular	BM organlarına yapılan başvurular bildirilir
I	Belge listesi	Numaralı, kronolojik, sayfa numarasıyla
Beyan ve imza	Başvurucunun ya da temsilcinin beyanı	Başkası imzalayamaz

F bölümünde Mahkemenin verdiği örnek, beklenen yazım düzeyini gösterir: hangi maddenin, hangi olayla, hangi tarihler arasında ihlal edildiği tek cümlede söylenir. Örneğin makul sürede yargılanmama şikâyetinde davanın başlangıç ve bitiş tarihleri ile toplam süre yazılır.

G bölümü, formun en çok hata yapılan kısmıdır. Burada her şikâyet için son kararın kesin tarihi, kararı veren mahkeme, kararın niteliği, alt derece kararlarının tarihleri ve iç hukuktaki dosya numarası gösterilir. Kararın size ulaştığı tarih kararın üzerinde yazmıyorsa tebliğ belgesi, taahhütlü zarf ya da teslim kaydı eklenir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Olaylar formun içinde yer almalıdır. Ayrıntılı açıklama eke konulabilir, ancak ek toplam 20 sayfayı geçemez ve formdaki özetin yerini tutmaz. Ekte yeni şikâyet ileri sürülemez.
• Biçim kuralları bağlayıcıdır. Ek metinlerde gövde yazısı en az 12 punto, dipnotlar 10 punto olur; sayfalar A4, kenar boşluğu en az 3,5 cm, sayfalar ve paragraflar numaralı olmalıdır.
• Kısaltma ve sembol kullanılmaz. Mahkeme, anlamın kelimelerle açıkça yazılmasını ister.
• Yapay zekâ araçlarıyla hazırlanan metnin sorumluluğu başvurucudadır. 2026/1 tarihli form notları bu konuda yeni bir uyarı içerir: yapay zekânın ürettiği olgu, hukuki argüman ve içtihat atıfları kontrol edilmelidir; bile bile gerçek dışı ya da yanıltıcı bilgi sunmak, başvuru hakkının kötüye kullanılması sayılıp kabul edilemezlik kararına yol açabilir.
• Kimliğinizin gizlenmesini istiyorsanız gerekçesini yazın. Formdaki bilgiler kural olarak kamuya açıktır ve Mahkeme kararlarıyla HUDOC veri tabanında yayımlanabilir; anonimlik yalnızca istisnai ve gerekçeli durumlarda tanınır.

Form Eksikse Dosya Açılmaz

Form eksik ya da belgeleri yetersizse Mahkeme Yazı İşleri, başvurunun İçtüzüğün 47. maddesine uymadığını, dosya açılmadığını ve belgelerin saklanmayacağını bildiren bir yazı gönderir. Eksik başvuru dört aylık süreyi kesmez; süre dolmadan yeni ve eksiksiz bir başvuru gönderilmesi gerekir. Bu yüzden form notları, gönderilen formun bir kopyasının ve asıl belgelerin saklanmasını tavsiye eder. Eksik formun süreye etkisi AİHM başvuru süresi ve şartları yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

AİHM Bireysel Başvuru İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?

AİHM bireysel başvurusu için gereken belgeler; imzalı başvuru formu, şikâyet edilen işlem ya da kararlar, alt dereceden en üst dereceye kadar bütün yargı kararları, bu mercilere verilen dilekçeler ile iddiaları destekleyen delillerdir. Belgelerin tamamı kopya olarak gönderilir, çünkü Mahkeme hiçbir belgeyi geri iade etmez.

Standart bir başvuru paketinde şunlar bulunur:

1. Doldurulmuş ve asıl imzaları taşıyan başvuru formu.
2. İlk derece mahkemesinden Anayasa Mahkemesine kadar verilen bütün kararların kopyaları.
3. Dava dilekçesi, istinaf ve temyiz dilekçeleri ile Anayasa Mahkemesine yapılan başvuru formu; bunlar şikâyetin her aşamada ileri sürüldüğünü gösterir.
4. Son kararın size ulaştığı tarihi kanıtlayan belge: tebliğ mazbatası, UYAP bildirimi, zarf ya da teslim kaydı.
5. İddiayı destekleyen deliller: sağlık raporu, tanık beyanı, duruşma tutanağı, tapu kaydı, gözaltı kayıtları.
6. Kuruluş başvurularında temsil yetkisini gösteren sicil kaydı ya da yetki belgesi.

Belgelerin düzenlenmesinde üç kural zorunludur. Belgeler tarihe ve dava sürecine göre sıralanır, sayfalar baştan sona numaralanır ve belgeler zımbalanmaz, ciltlenmez, bantlanmaz. Formun I bölümündeki listede her belgenin paket içinde kaçıncı sayfada bulunduğu yazılır.

Eski metinlerde yer alan iki bilgi düzeltilmelidir. Birincisi, form notları kimlik fotokopisini zorunlu belgeler arasında saymaz; kimlik bilgileri formun A bölümüne yazılır. İkincisi, avukat için ayrı bir vekâletname gönderilmez: yetki formun içindeki C.3 ya da D.3 bölümüne başvurucu ve avukat tarafından birlikte imza atılarak verilir. Mahkeme, kaçınılmaz bir engel açıklanmadıkça ayrı yetki belgesiyle gelen başvuruyu 47. maddeye aykırı sayarak reddeder. Ayrı yetki formu yalnızca başvurudan sonra avukat değiştirildiğinde ya da yeni avukat tutulduğunda kullanılır.

Bir belgeyi temin edemiyorsanız bunun nedenini formda açıklamanız gerekir. Açıklama yapılmadan eksik bırakılan belge, başvurunun eksik sayılmasına yeter.

AİHM Nereden Başvuru Yapılır?

AİHM’e başvuru yalnızca posta yoluyla, Mahkemenin Strazburg’daki Yazı İşleri Müdürlüğüne yapılır. Form notlarına göre asıl imzaları taşıyan kâğıt formun postayla ulaşması gerekir; faksla gönderilen başvuru tam başvuru sayılmaz, telefonla başvuru yapılamaz ve Strazburg’a giderek davayı sözlü anlatmanın bir faydası yoktur.

AİHM başvuru adresi, form notlarında şu şekilde yer alır:

The Registrar European Court of Human Rights Council of Europe 67075 STRASBOURG CEDEX FRANCE

“AİHM yazı işleri müdürlüğü” olarak aranan birim, bu adreste yer alan Registry’dir (Yazı İşleri Müdürlüğü). Zarfın alıcı kısmına bu beş satır aynen, gönderen kısmına ise başvurucunun ya da avukatın açık adresi yazılır.

Başvurunun tarihi, formun Mahkemeye ulaştığı gün değil, postaya verildiği gündür; İçtüzüğün 47. maddesine göre gönderim tarihi olarak posta damgası esas alınır. Bu nedenle gönderim tarihini gösteren bir makbuz alınabilecek gönderi türü, örneğin iadeli taahhütlü posta, süre tartışmasında elinizde kanıt bırakır.

Başvuru e-posta ile ya da elektronik ortamda yapılamaz; form notlarına göre ilk başvurunun tek yolu postadır. Mahkemenin eComms adlı elektronik yazışma sistemi yalnızca dosya Hükümete bildirildikten sonra, temsilci avukatlarla yazışma için devreye girer.

AİHM Başvuru Ücreti Ne Kadar, Harç veya Posta Parası Ödenir mi

AİHM başvuru ücreti yoktur. Form notlarının son maddesi bunu açıkça söyler: dava ücretsiz olarak incelenir. Mahkeme başvuru harcı, dosya bedeli ya da karar harcı almaz; ücret ödemediği için başvurusu reddedilen kimse olmaz.

Başvuru sürecinde yine de bazı giderler doğar. Bunların kime ödendiği ve hangisinin zorunlu olduğu aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

Gider kalemi	Kime ödenir	Zorunlu mu
Başvuru harcı	Yok, Mahkeme almaz	Hayır
Posta gideri	Posta işletmesine	Evet, başvuru postayla yapılır
Fotokopi	Başvurucunun kendi gideri	Evet, belgeler kopya gönderilir
Tercüme	Tercümana	Hayır, form Türkçe doldurulabilir
Avukatlık ücreti	Avukata	Başvuru aşamasında hayır

Eski metinlerde masraflar arasında sayılan yeminli tercüme gideri, başvuru aşamasında gerekmez. Form ve belgeler Türkçe sunulabilir; İngilizce ya da Fransızca kullanma zorunluluğu ancak dosya Hükümete bildirildikten sonra doğar ve o aşamada kural olarak avukatla temsil de zorunlu hâle gelir.

AİHM Başvuru Posta Ücreti Ne Kadar

AİHM başvuru posta ücreti sabit bir tutar değildir; zarfın ağırlığına ve seçilen gönderi türüne göre posta işletmesinin yurt dışı tarifesinden hesaplanır. Mahkeme bu konuda yıllık bir tarife yayımlamaz, çünkü ücret Mahkemeye değil posta işletmesine ödenir. Kalın bir karar dosyası içeren zarf, birkaç sayfalık bir başvurudan daha pahalıya gönderilir.

Posta seçiminde fiyattan çok kanıt önemlidir. Gönderim tarihini gösteren makbuz, dört aylık sürenin son günlerinde yapılan başvurularda tek güvencedir. Zarfı postaya vermeden önce formun ve bütün eklerin bir kopyasını saklayın; Mahkeme belgeleri iade etmediği gibi eksiklik bildirirse yeni başvuruyu hızla gönderebilmeniz gerekir.

AİHM Bireysel Başvuru Avukatlık Ücreti 2026 Tarifesine Göre Ne Kadar

AİHM bireysel başvuru avukatlık ücreti, 4 Kasım 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre en az 110.000 TL (duruşmasız) ve 200.000 TL (duruşmalı) olarak belirlenmiştir. Bu tutarlar tarifenin birinci kısım, ikinci bölümündeki “uluslararası yargı yerlerinde takip edilen işler” kalemidir ve AİHM başvuruları bu kalem kapsamında kalır.

Eski metinde yer alan “en az 35.000 TL” rakamının tarifede karşılığı yoktur. Tarifenin genel hükümlerine göre asgari ücretin altında vekâlet ücreti kararlaştırılamaz; tarafların sözleşmeyle bunun üzerinde bir ücret belirlemesi mümkündür. Avukatlık Kanununun 164. maddesi ise sözleşme ücretinin üst sınırını düzenler.

Başvuru mercii	2026 tarifesindeki kalem	Asgari ücret
Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru, duruşmasız	İkinci kısım, ikinci bölüm m.24/b	40.000 TL
Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru, duruşmalı	İkinci kısım, ikinci bölüm m.24/b	80.000 TL
AİHM (uluslararası yargı yeri), duruşmasız	Birinci kısım, ikinci bölüm m.5/a	110.000 TL
AİHM (uluslararası yargı yeri), duruşmalı	Birinci kısım, ikinci bölüm m.5/b	200.000 TL

Ücreti karşılayamayan başvurucular için AİHM’in kendi adli yardım sistemi vardır, ancak bu yardım başvuru aşamasında verilmez. Form notlarına göre dosya Hükümete gözlem için bildirildikten sonra, avukat ücretini karşılayacak imkânı olmayan ve yardımın davanın düzgün yürütülmesi için gerekli görüldüğü başvuruculara Mahkeme adli yardım verebilir; bu konuda bilgi zamanı geldiğinde başvurucuya gönderilir. Eski metindeki “adli yardım imkânı sunulan ülkelerden yapılan başvurular” ifadesi bu sistemi yanlış anlatıyordu.

İhlal kararı verilirse, Mahkemeye yapılan masraflar Sözleşmenin 41. maddesi uyarınca “masraf ve giderler” kalemi altında talep edilebilir. Mahkeme, gerçekten yapılmış, zorunlu ve makul tutardaki giderleri devlete yükler; bu nedenle avukatla yapılan ücret sözleşmesi ve ödeme belgeleri saklanmalıdır.

AİHM Bireysel Başvuru Süresi ve Zamanaşımı

AİHM bireysel başvuru süresi, iç hukuk yollarını tüketen son kararın tarihinden itibaren dört aydır. Bu süre teknik anlamda bir zamanaşımı değil, bir kabul edilebilirlik şartıdır; Mahkeme süreyi kendiliğinden inceler ve Hükümet itiraz etmese bile süresi geçmiş başvuruyu reddeder.

AİHM Bireysel Başvuru Süresi

• Dört ay kuralı: 15 No.lu Protokol ile altı aylık süre dört aya indirilmiştir. Yeni süre, 1 Şubat 2022 ve sonrasında kesinleşen iç hukuk kararları için uygulanır.
• Başlangıç: Süre, en üst yetkili mercinin kararının verildiği ya da size veya avukatınıza tebliğ edildiği tarihten işler. Türkiye bakımından bu karar kural olarak Anayasa Mahkemesinin kararıdır.
• Etkili bir yol yoksa: Şikâyet için başvurulabilecek etkili bir iç hukuk yolu bulunmuyorsa, süre şikâyet edilen işlem, olay ya da kararın tarihinden başlar.

Süre Hesaplamalarında Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Tatiller süreyi uzatmaz: Form notlarına göre süre, son gün pazar ya da resmî tatil olsa bile dört ayın son gününde biter. Türk usul hukukundaki “son gün tatile rastlarsa sonraki iş günü” kuralı burada uygulanmaz.
• Posta damgası belirleyicidir: Başvuru tarihi, formun Mahkemeye ulaştığı gün değil postaya verildiği gündür.
• Yalnız eksiksiz başvuru süreyi keser: Eksik form ya da faksla gönderilen metin süreyi durdurmaz.

Zamanaşımına Uğramamak İçin Öneriler

• Son kararın size ulaştığı günü kararın bir kopyasının üzerine not edin ve belgesini saklayın.
• Formu son haftaya bırakmayın; eksiklik bildirimi geldiğinde yeniden başvuracak zaman kalmayabilir.
• Belgelerden birini temin edemiyorsanız başvuruyu bekletmeyin, eksikliğin nedenini formda açıklayın.

Dört aylık sürenin tebliğ, e-tebligat ve Anayasa Mahkemesi kararı karşısında nasıl hesaplandığı, örnek tarihlerle birlikte AİHM başvuru süresi ve şartları yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Hayatım Tehlikede, AİHM Acil Tedbir Kararı Nasıl Alınır

AİHM’den acil tedbir, İçtüzüğün 39. maddesine dayanan ayrı bir taleple istenir; bu talep başvuru formunun içine yazılarak yapılmaz. Mahkemenin 28 Mart 2024 tarihli uygulama talimatına göre tedbir kararı, yalnızca bir Sözleşme hakkına yönelik yakın ve telafisi imkânsız bir zarar tehlikesi bulunan istisnai durumlarda verilir.

Tedbir talebinin temel kuralları şunlardır:

• Kapsam dardır. Talimat, telafisi imkânsız zararı eski hâle getirilemeyen ya da tazminle giderilemeyen zarar olarak tanımlar. Uygulamada tedbirlerin çoğu sınır dışı etme, iade ve ağır sağlık tehlikesi gibi yaşamı ya da vücut bütünlüğünü tehdit eden durumlarla ilgilidir. Sıkıntı yaşanacak olması tek başına yetmez.
• Gönderim kanalı sınırlıdır. Talep, Mahkemenin “ECHR Rule 39 Site” adlı elektronik platformu, faks ya da posta ile iletilir. Mahkeme e-postayla gönderilen talepleri dikkate almaz.
• Dil serbesttir. Talep, taraf devletlerin resmî dillerinden birinde yapılabilir; Türkçe talep mümkündür.
• Belgeler talebe eklenmelidir. Mevcut durumun ayrıntılı anlatımı, zarar tehlikesinin niteliği, sağlık raporları, iç hukuktaki kararlar ve sınır dışı etme dosyalarında gönderilecek ülke ile planlanan tarih yazılır. Başka belgelere atıf yapmak yetmez.
• Zamanlama belirleyicidir. Talep, son iç hukuk kararından sonra mümkün olan en kısa sürede gönderilmelidir. Planlanan sınır dışı etme saatinden bir iş gününden daha kısa süre önce gelen talepleri Mahkeme inceleyemeyebilir.
• Önce durdurucu etkili iç hukuk yolu kullanılır. Talimata göre sınır dışı etmeyi durduran bir iç hukuk yolu hâlâ açıksa, Mahkeme tedbir kararı vermez.

Tedbir talebi hakkında verilen karara itiraz edilemez; koşullar değişirse yeni bir talep yapılabilir. Tedbir kararı verilen başvurular Mahkemenin öncelik politikasında acil başvurular kategorisine alınır ve diğer dosyalardan önce incelenir. Türkiye’de sınır dışı etme kararına karşı ilk başvurulacak yol idare mahkemesindeki iptal davasıdır; süre ve usul için sınır dışı kararı iptal davası yazısına bakabilirsiniz.

AİHM Başvurusu Ne Zaman Sonuçlanır?

AİHM başvurusunun ne zaman sonuçlanacağı için Mahkemenin belirlediği bir süre yoktur; süre dosyanın hangi karar organına gittiğine, öncelik derecesine ve Mahkemenin iş yüküne göre birkaç aydan birkaç yıla kadar uzanabilir.

Başvuru Mahkemeye ulaştıktan sonra süreç şu aşamalardan geçer:

Aşama	Ne olur	Sonucu
Ön kontrol	Yazı İşleri formun 47. maddeye uygunluğunu inceler	Eksikse dosya açılmaz
Dosya açılması	Başvuru numarası ve barkod etiketleri gönderilir	Sonraki her yazışmada numara kullanılır
Tek hâkim	Açıkça kabul edilemez başvurular incelenir	Kabul edilemezlik kararı kesindir
Komite	Yerleşik içtihada uyan dosyalar üç hâkimle karara bağlanır	Oybirliğiyle verilen karar kesindir
Daire	Yeni ya da karmaşık sorunlar yedi hâkimle incelenir	Karara karşı Büyük Daireye gönderme istenebilir

AİHM başvuru numarası, dosya açıldığında Mahkemenin başvurucuya gönderdiği ilk yazıda bildirilir; numara ve barkod etiketleri bundan sonraki her mektupta kullanılmalıdır. Dosyanın durumunu sormak için Mahkemeye yazılan her mektupta bu numara belirtilir; numarası olmayan yazının hangi dosyaya ait olduğu tespit edilemeyebilir.

Süreci başvurucunun kendisi de etkiler. Form notlarına göre yeni açılmış ve altı ay boyunca hareketsiz kalan dosya imha edilir; Mahkemenin yazılarına geç ya da hiç cevap verilmemesi, başvurucunun davayı sürdürmek istemediği şeklinde yorumlanabilir ve dosya kayıttan düşürülebilir.

AİHM Lehime Karar Verdi, Kararın Uygulanması Nasıl Olur

AİHM’in ihlal kararı, Sözleşmenin 46. maddesine göre taraf devlet için bağlayıcıdır ve kararın uygulanmasını Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi denetler. Mahkeme ulusal kararı kendisi bozmaz; ihlali tespit eder, gerekiyorsa hakkaniyete uygun bir tazminata hükmeder ve ihlalin sonuçlarını gidermeyi devlete bırakır.

Ulusal kararın ortadan kaldırılması, Türk hukukundaki yargılamanın yenilenmesi yoluyla olur. Üç usul kanunu bu yolu ayrı sürelere bağlamıştır:

Yargı kolu	Dayanak	Başvuru süresi
Ceza	CMK m.311/1-f	AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl
Hukuk	HMK m.375/1-i, m.377/1-e	Kesinleşmiş AİHM kararının tebliğinden itibaren üç ay, her hâlde hükmün kesinleşmesinden itibaren on yıl
İdari yargı	İYUK m.53/1-ı, m.53/3	AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl

Bu yol yalnızca ihlal kararında değil, AİHM önündeki başvurunun dostane çözüm ya da Hükümetin tek taraflı deklarasyonu üzerine düşürülmesi hâlinde de açıktır. Ceza davaları için CMK’nın bu hükmü, 4 Şubat 2003 tarihinde kesinleşmiş AİHM kararları ile bu tarihten sonra yapılan başvurular üzerine verilecek kararlara uygulanır. Hükmün tam metnine Ceza Muhakemesi Kanunu üzerinden ulaşılabilir.

Tazminata hükmedilmişse ödemeyi devlet yapar. AİHM kararlarında ödeme için genellikle kararın kesinleşmesinden itibaren üç aylık bir süre belirlenir ve bu sürede ödenmeyen tutara faiz işletilir. Haksız tutuklama gibi ihlaller için Türk hukukunda ayrıca bir tazminat yolu bulunur; bu yolun şartları haksız tutuklama ve gözaltı tazminat davası yazısında anlatılmıştır.

AİHM Kararına İtiraz Edilebilir mi, Büyük Daire ve Diğer Yollar

AİHM kararlarına karşı olağan bir itiraz yolu yoktur. Tek hâkim ya da komite tarafından verilen kabul edilemezlik kararları kesindir; bunlara karşı hiçbir başvuru yapılamaz. Yalnızca daire kararlarına karşı, istisnai olarak Büyük Daireye gönderme istenebilir.

Kararın türüne göre başvurulabilecek yollar şunlardır:

• Büyük Daireye gönderme (Sözleşme m.43): Daire kararının tarihinden itibaren üç ay içinde istenir. Süre kararın tebliğinden değil, kararın verildiği tarihten işler; eski metindeki “tebliğden itibaren” ifadesi bu yüzden yanlıştı. Talebi beş hâkimlik bir kurul inceler ve dosya ancak Sözleşmenin yorumu ya da uygulanmasıyla ilgili ciddi bir sorun veya genel önem taşıyan ciddi bir mesele ortaya koyuyorsa kabul edilir.
• Kararın düzeltilmesi (İçtüzük m.81): Yazım hatası, hesap hatası ve açık yanlışlıklar için karardan itibaren bir ay içinde istenebilir.
• Kararın yorumlanması (İçtüzük m.79): Hüküm fıkrasının anlamı belirsizse, karardan itibaren bir yıl içinde yorum talep edilebilir.
• Kararın gözden geçirilmesi (İçtüzük m.80): Karara etkili olabilecek ve karar anında bilinmeyen bir olgu ortaya çıkarsa, bu olgunun öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde istenebilir.

Daire kararı, Büyük Daireye gönderme istenmeyeceği bildirildiğinde, üç aylık süre talep yapılmadan geçtiğinde ya da kurul talebi reddettiğinde kesinleşir (Sözleşme m.44). Yargılamanın yenilenmesi sürelerinin çoğu bu kesinleşme tarihinden işlediği için tarihin not edilmesi gerekir.

Kabul edilemezlik kararı alan bir başvurucunun aynı şikâyetle yeniden başvurması, yeni bir bilgi içermiyorsa sonuç vermez; Sözleşme m.35/2-b, Mahkemece daha önce incelenmiş esasen aynı başvuruyu kabul edilemez sayar.

Ceza yargılamasında hakların iç hukuk aşamasında nasıl korunacağı, AİHM’e taşınacak şikâyetin temelini oluşturur. Bu konudaki genel çerçeve için ceza yargılamasında haklar ve süreç yazısına, somut bir dosyada iç hukuk yollarının nasıl tüketileceğine ilişkin değerlendirme için ise ceza hukuku avukatı sayfasına göz atabilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; her başvurunun şartları kendi dosyasına göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

AİHM bireysel başvuru şartları nelerdir?

Başvurucunun Sözleşmedeki bir hakkının devlet tarafından ihlal edilmiş olması ve bu ihlalden kişisel olarak etkilenmesi gerekir. Aynı şikâyet önce iç hukukta, Türkiye bakımından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru dahil, sonuna kadar götürülmüş olmalı ve son karardan itibaren dört ay içinde AİHM’e başvurulmalıdır. Başvurucu önemli bir zarara uğramış olmalı ve aynı konu başka bir uluslararası organda incelenmemiş olmalıdır.

AİHM başvuru süreci ne kadar sürer?

Mahkeme bir süre öngörmez. Açıkça kabul edilemez başvurular tek hâkim tarafından görece kısa sürede karara bağlanırken, Hükümete bildirilen ve daireye giden dosyalar birkaç yıl sürebilir. Tedbir kararı verilen başvurular öncelikli incelenir. Süreç boyunca Mahkemenin yazılarına zamanında cevap verilmesi gerekir; hareketsiz kalan yeni dosyalar altı ay sonra imha edilir.

Bireysel başvuru formu nasıl doldurulur?

Form Mahkemenin sitesinden indirilip tercihen bilgisayarda doldurulur. Durumunuza uyan bütün alanlar doldurulmalı; olaylar, ihlal edilen maddeler ve iç hukukun tüketilmesine ilişkin bilgiler formun kendi sayfalarına yazılmalıdır. Ek açıklama 20 sayfayı geçemez. Form yazdırılır, başvurucu ve varsa avukatı asıl imzalarıyla imzalar ve belgelerle birlikte postalanır.

AİHM başvurusunda hangi diller kullanılabilir?

Başvuru, Mahkemenin resmî dilleri olan İngilizce ve Fransızcanın yanında Sözleşmeyi onaylamış devletlerin resmî dillerinden biriyle de yapılabilir; Türkçe başvuru geçerlidir. Mahkeme dosyayı Hükümete bildirmeye karar verirse, bundan sonraki yazışmalar ve başvurucunun sunacağı görüşler İngilizce ya da Fransızca olur.

Başvuru sırasında hangi belgeler gereklidir?

İmzalı başvuru formu, alt dereceden Anayasa Mahkemesine kadar bütün kararlar, bu mercilere verilen dilekçeler, son kararın size ulaştığı tarihi gösteren belge ve iddiaları destekleyen deliller gerekir. Belgeler kopya olarak, tarih sırasıyla dizilip sayfa numarası verilerek ve zımbalanmadan gönderilir. Temin edilemeyen belge için nedeni formda açıklanır.

AİHM başvuru ücreti ne kadar?

AİHM başvuru ücreti yoktur; Mahkeme harç, dosya bedeli ya da karar harcı almaz. Başvurucunun ödediği tutarlar posta işletmesine ödenen gönderim ücreti ile fotokopi giderinden ibarettir. Avukatla çalışılırsa avukatlık ücreti ayrıca doğar ve 2026 tarifesine göre en az 110.000 TL’dir.

AİHM bireysel başvuru nasıl yapılır, e-posta ile gönderilebilir mi?

Hayır. AİHM bireysel başvuru nasıl yapılır sorusunun tek geçerli cevabı postadır: asıl imzaları taşıyan kâğıt form, belgelerle birlikte Strazburg’daki Yazı İşleri Müdürlüğüne gönderilir. Faksla gelen başvuru tam sayılmaz, e-posta ile başvuru kabul edilmez. Mahkemenin elektronik yazışma sistemi ancak dosya Hükümete bildirildikten sonra avukatlar için açılır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine nasıl başvurulur?

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, kısaca AİHM ya da Strazburg Mahkemesi olarak anılan mahkemedir ve başvuru her iki adla aynı usule tabidir. Mahkemenin internet sitesinden indirilen form eksiksiz doldurulur, kararların kopyaları eklenir ve asıl imzalı form posta ile Strazburg’daki Yazı İşleri Müdürlüğüne gönderilir. Başvurudan önce iç hukuk yollarının, Türkiye bakımından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru dahil, tüketilmiş olması gerekir.

AİHM başvuru formu Türkçe doldurulabilir mi?

Evet. Form notlarına göre başvurucu, İngilizce ya da Fransızca yerine Sözleşmeyi onaylamış bir devletin resmî dilini kullanabilir. Türkçe doldurulmuş form ve Türkçe belgeler başvuru aşamasında kabul edilir; bu nedenle ilk başvuru için yeminli tercümeye gerek yoktur.

Anayasa Mahkemesine gitmeden AİHM başvurusu yapılabilir mi?

Kural olarak hayır. AİHM, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruyu 23 Eylül 2012’den sonra kesinleşen kararlar için tüketilmesi gereken etkili bir iç hukuk yolu saymaktadır. Anayasa Mahkemesi aşaması atlanarak yapılan başvuru, iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle kabul edilemez bulunabilir. Bu yolun işe yaramayacağı ancak istisnai durumlarda ileri sürülebilir ve bunun gerekçesi formun G bölümünde açıklanmalıdır.

AİHM başvurusu kabul edilmezse itiraz edilir mi?

Tek hâkim ya da komite tarafından verilen kabul edilemezlik kararı kesindir ve itiraz yolu yoktur. Daire tarafından verilen kararlara karşı ise, karar tarihinden itibaren üç ay içinde istisnai olarak Büyük Daireye gönderme istenebilir. Karar anında bilinmeyen ve sonucu etkileyebilecek yeni bir olgu çıkarsa, öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde kararın gözden geçirilmesi talep edilebilir.